Кіріспе

Fortean Times – Чарльз Форт танымал еткен аномальды құбылыстарға арналған британдық ай сайынғы журнал. Бұрын оны John Brown Publishing (1991 жылдан 2001 жылға дейін), I Feel Good Publishing (2001 жылдан 2005 жылға дейін), Dennis Publishing (2005 жылдан 2021 жылға дейін) және Exponent (2021 жылға дейін) басып шығарған. 2021 жылдың желтоқсанынан бастап Metropolis International құрамына кіретін Diamond Publishing баспасы шығарып келеді. 2018 жылдың желтоқсан айында оның ай сайынғы тиражы 14 800-ден астам дананы құрады. Қазіргі кезде бұл көрсеткішке цифрлық сату да қосылған. Журналдың слоганы – "Құпия құбылыстар әлемі".

Шығу тегі

Fortean Times журналының тамыры Боб Рикардтың Чарльз Форттың еңбектерін ғылыми-фантастикалық әңгімелер арқылы, екінші қолдан табуына дейін барып жетеді: "Мысалы, Astounding Science Fiction журналының редакторы Джон Кэмпбелл (кейін Analog деп аталды), көптеген авторларды Форттың деректері мен пікірлерін фантастикалық әңгімелерде кеңейтуге ынталандырды" деп жазады Рикард. 1960 жылдардың ортасында Рикард Бирмингем өнер колледжінде өнім дизайнын оқып жүргенде, бірнеше ойдас ғылыми-фантастика жанкүйерлерімен танысты, әсіресе, әріптесі Питер Уэстонның жанкүйерлер шығарған Speculation журналы оған "фэнзин жасау өнерін үйренуге" көмектесті, ол өзінің журналын жасамас бұрын бірнеше жыл өткен соң болды. Рикардтың жеке өндірісімен және жеке жариялаған "Жаңалықтар" журналының бірінші саны 1973 жылдың қараша айында одан тікелей алуға болатын.

Жаңалықтар (19731976)

Форттың түсіндіруге келмейтін құбылыстарды құжаттау жұмысын жалғастыратын журналды 1973 жылы Роберт Дж. М. "Боб" Рикард өзінің екі ай сайын пошта арқылы тарататын, "хоббилік жаңалықтар" жинағы ретінде – The News ("Форттық қызығушылықтар жинағы") деп атап шығарды. 20 беттік "Жаңалықтар" журналы Рикардтың теріс машинасымен дайындалды, ал тақырыптар 1970-жылдардың соңындағы тоқырау кезінде (Рикардтың 2-нөмірінде айтқандай) Letraset көмегімен жасалды. Бірінші нөмірде Рикард салған, алғашқыда Бернард Партридж жасаған Selfridges жарнамасынан алынған мұқаба болды (бұл бір қысқа уақытқа "Жаңалықтардың" ресми емес логотипіне айналды). Екінші нөмірден бастап, мәтінге әртүрлі газеттерден суреттер мен фотосуреттер қосылды. #6 нөмірінің бағасы сәл өсті, сонымен қатар бет саны 24-ке дейін артты, бұл басымен пошта және қағаз бағасының өсуіне байланысты болды. Рикардқа көмектескендердің бірі – Стив Мур, ол Рикард IPC-де қосалқы редактор болып жұмыс істеген кезде комикстер фестивалінде танысқан, жақын рухты адам болды. Екеуінің ортақ қызығушылықтары көп болды, соның ішінде қытай мистикасына деген құштарлық, және Мур Рикардты "Жаңалықтарды" жариялауға шабыттандырды.

Басты жаңалықтар

Мур мен Пол Скритон (сол кездегі "Лей Хантер" журналының редакторы) екеуі де алғашқы, әлі толық бекітілмеген нөмірлерді жариялауға ынталандырды. Мур Рикардпен бірге жиі "хаттарды конвертке салып, бірнеше жүз мекенжайды қолмен жазып" ертегі нөмірлерді таратуға көмектесті. 8-нөмір (немесе 2-том, 1-нөмір) Хант Эмерсонның суреттерімен арнайы "Рождестволық сыйлық" алды, себебі Рикард Кэрол мен Ник Мурдың араласуымен Эмерсонмен танысты, ол осы кезде Large Cow Comix үстінде жұмыс істеп жатқан болатын. Рикард оны "Джордж [Герриман] және менің [Рикардтың] сүйікті суретшілері, сондай-ақ Mad журналынан Билл Эльдер мен Уолли Вуд сияқты" деп сипаттады, Рикард Чарльз Фортқа қаншалықты жақын болса, Эмерсон да солай болды. Екеуі жақсы тіл табысып, Эмерсон бірнеше атаулар ғана емес, сонымен қатар кейінгі нөмірлердің комикстерін және мұқабаларын да жасады, олар бүгінгі күнге дейін жарияланып келеді.

Фортеан Таймс (1976 жылдан бері)

The News журналының 15 санынан кейін, 16-шы саны (1976) журналды Fortean Times деп атады, бұл «Боб Рикард пен Пол Уиллис арасындағы хат алмасу нәтижесінде туындады» – екеуі The Times газетінің Фортеан нұсқасын жасау туралы әңгімелескеннен кейін, «ерекше және қызықты жаңалықтарға толы және бүкіл әлемде миллиондаған адамдар оқитын» журнал. Осы маңызды санға арналған Хант Эмерсон жасаған «4 түсті жібек басылған плакат» алуға болатындығы туралы ұсыныс та қоса тыныс берді. Бастапқыда, бұл жаңа формат Рикардтың бұрынғы қаржылық қиындықтарын күшейтті, #14 санындағы тілегінен кейін: «бізге көбірек жазылушылар керек, әйтпесе біз құлаймыз!». (Fortean Times-тың #16–18 саны – олардан бұрынғы The News-тың #1–15 саны сияқты – Рикардтың өзі редакциялаған, жариялаған және көбінесе жазған және теріп шығарған еді. Тіпті Рикард үнемі қайталап отыратын, пошта және қағаз бағасының өсуін оқырмандарға жүктеуге ықыласты болмаса да, ертедегі Fortean Times үнемі қаржылық қиындықтармен күресіп тұрды.) Сондықтан, жаңа FT-ның алғашқы редакциялық мақалаларында (іс жүзінде The News-тың #15 санынан бастап) түскен сыйлықтар туралы хабарлама, сондай-ақ белсенді оқырмандарды (қазіргі және болашақ жарнашылардың көптегені кіретін) атап, оларға алғыс айтылды, бұл өндіріс сапасын арттаруға көмектесті. Сыйлықтар шығындарды өтеуге көмектесетін болғандықтан, баға #20 санына дейін 50 теңгеден ұсталды, содан кейін журнал 1977 жылдың көктемінен бастап тоқсан сайын жарық көре бастады (#21), бірақ беттер саны (және бағасы) көтерілді, жылдық жарнаның сомасы сақталды (40 бет, әр саны 75 теңге немесе жылдық 3 теңге). #18 санында «Forteana Corrigenda» атты жаңа, жартылай тұрақты бөлім пайда болды, оның мақсаты әртүрлі Фортеандық еңбектерге қате цитаталар немесе басқа қиындықтар арқылы енген «әдебиеттегі қателерді» түзету болды. 18 дерлік жеке шығарылған санынан кейін, ұзақ жылдар бойы қолдау көрсеткен және көмектескен Стив Мур #19–21 сандарының редакторының көмекшісі болып тағайындалды, ал #22–26 сандарының қосымша редакторы (Филл Леджер, Стэн Николс және Пол Дж. Уиллиспен бірге) және #27 санының редактор-қосымша редакторы болды. Оған редактор Дэвид Фиделер қосылды, кейіннен (редактор ретінде) Пол Сивекинг (#28–) және Валери Томас (#31–32) қосылды. #20 саны Кей Томпсонның (Ley Hunter журналының қызметкері, сол кезде Пол Деверо басшылығымен, FT бірнеше санының мекенжайын бөліскен) Рикардтан ауыртпалықты азайту үшін келесі сандардың бөліктерін теруге көмектесетінін жариялады. Мур, Сивекинг және ол кейіннен редакторлық қызметке автор Майк Даш та қосылды (оның ерекше ғылыми мақалалардың жариялануын қадағалайтыны айтылды), Мур #42 санынан кейін оншақты санға толығымен редакторлық қызметтен негізінен корреспонденттік міндеттерге көшкенше, 1990 жылдың күзінде #55 санында редактор ретінде қайта оралды. Төрт – Рикард, Сивекинг, Даш және Мур – көбінесе «Форт тобы» деп аталады. #21 санында FT-ның жартылай тұрақты «Қызық өлімдер» бағанасы (кейін «өлімнен кетудің ерекше жолдары» деген сипаттамалық атаумен) жарық көрді, ал #22 санында FT-ның жаңа басылымы (Иван Т. Сандерсонның) INFO-мен қатар түсіндірілмейтін құбылыстарды зерттеу қоғамын қамтыды. #23 саны Роберт Антон Уилсонның «23 құбылысы» мақаласын жариялады, екінші индекс (1975, The News-тың #8–13 саны) және 12 беттік «Шолуға қосымша» басылымды ұсынды, ол сол кездегі баспаханалар 40 беттен астам бетті басуда қиындыққа тап болғандықтан, жеке басылған қосымша ретінде шығарылды. #24 санында бұл қиындықты жеңу үшін баспаханалар Windhorse Press болып өзгертілді, ал FT ресми түрде 52 беттік болды, өзгерістер #25 санында атаудың жаңа шрифтімен және мекенжайдың өзгеруімен бекітілді – лондондық «ғылыми-фантастикалық және ғарыштық» кітап дүкені Dark They Were and Golden Eyed мекенжайына (Дерек Стокстың басқаруымен, ол Рикардқа он жыл бұрын төрт Фортеандық кітапты сатқан еді). Сол нөмірде Рикардтың үлкен жанкүйері болған Эрик Франк Расселдің некрологы жарық көрді. Ол Расселдің 1973 жылы «Жаңалықтар» журналына материал беру туралы шақыруды қабылдамағанын, 40 жыл бойы белсенді Фортеан болғаннан кейін «демалуға лайық» екенін жазады. Рикардтың айтуынша, Рассел Кэмпбеллдің «Қасқырлық ғылыми фантастика және аналог» журналында оқыған Фортеандық көркем әдебиет жазушыларының бірі және «мен [Рикард] оқыған алғашқы Фортеандық кітаптың» авторы: Расселдің «Ұлы әлемнің құпиялары». #26 саны «Стив Мур редакциялайтын Фортеандық тақырыптар бойынша «Кейдестік қағаздар» арнайы сериясын» жариялады, ал #27 саны – 5-ші мерейтойлық саны – Мичигандық Дэвид Фиделерді (оның Аномалиялық зерттеулер бюллетені басылымнан шығуы тиіс еді, бірақ оның жазылушылары, FT уәде еткендей, олармен біріктіріледі) FT-ның «Жаңа әлемдегі адамы» ретінде қарсы алды.

Пол Сивекинг пен FT форматының өзгеруі

1978 жылы ортақ дос Ион Уилл Рикардты Пол Сивекингке таныстырды, ол былай деп еске алады: "Фортеандар әр сейсенбі күні Соходағы ғылыми-фантастикалық кітап дүкенінің үстінде кездесіп, поштаны ашып, әңгімелесетін. (Шындығында, бұл дүкен жабылғанға дейін FT-нің жартылай ресми мекенжайы болды. #35-пен 81 жылдың жазында мекенжай өзгертілді.) Сивекинг #28 нөмірден бастап FT командасына қосымша редактор ретінде қосылды және FT-ні басып шығарудың бастапқы қиындықтарын еске алып, "сол нөмірді Солтүстік Грекиядағы израильдік кәсіпкер басып, Лондонға жіберді" деп жазады. Бұл нөмірдің (#28) мұқабасында "Керемет құбылыстар" деген тақырыппен кітап дүкенінің алғашқы жарнамасы жарияланды, оны Брайан Талбот салған. Ал редакциялық мақалада келесі нөмірде "Индекс 1976" кітабының ғана емес, сонымен қатар "үлкен және кәсіби форматта, жақсы графикамен, көркемдеумен және оқуға ыңғайлы" болатыны уәделенді. Шындығында, #29, Хант Эмерсон салған мұқабасымен, A4 форматында толықтай жиналды (AdCo-ның көркемдік директоры Ричард Адамс пен Рикардтың "Кешегі жаңалықтар, ертеңгі жаңалықтар" кітабына жазған алғы сөзінде көрсетілгендей, Дик Гвинн қатысты) және тіпті WH Smiths дүкендері арқылы шектеулі түрде таратылды. Рикардтың теріс машинасынан шығарылғаннан кейін "Керемет құбылыстар журналы" (қазіргі атауымен) ұзын, жақсы безендірілген мақалалар жариялай бастады. Бұл журнал Боб Рикардтың "Чарльз Форт және Фортеан уақыты" атты жеті беттік нұсқаулығымен ашылды, онда FT-нің тарихы мен философиясы түсіндіріліп, Форттың ықпалы сипатталды, "әлі де көпшілікке беймәлім" деп жазады Рикард, сондай-ақ Найджел Уотсонның "Энигма вариациялары" бағанысының бірінші саны және Лорен Коулменнің "Шайтан есімдері және Фортеан орындары" мақаласы жарияланды. Колин Борд, Тим Динсдейл, В. Г. В. Харрисон және Рикардтың Антони 'Док' Шиелстің 1977 жылғы "Несси" суреттеріне берген түсініктемелері де осы журналда жарияланды. Журнал өзінің жарияланым ақпаратынан "пайда табуға бағытталмаған" деген сипаттаманы алып тастады және INFO, SITU және "басқа Фортеан журналдарына" қатысты өзінің байланыстарын атауды тоқтатты, оның орнына "Чарльз Форттың жұмысын жалғастыратын барлық топтар мен журналдарға достық қарым-қатынас жасау" деген жалпы мақсатты ұсынды. Сондай-ақ, журналда жарнамалардың саны едәуір артты, оның ішінде екі мұқабасы да бар болды, бұл алдыңғы нөмірлерге қарағанда беттердің санының сәл артуына әкелді (бұрын мұқаба 1-бет деп есептелген), сонымен қатар Брайан Болландтың "Тыйым салынған планета" үшін алғашқы жарнамасы жарияланды (бұл жарнама Стокстың кітап дүкені жабылғаннан кейін ғана танымал бола бастады). #30 санында "соңғы екі нөмірде абоненттер тізімі екі есеге жуық өсті" делінген, сонымен қатар "басып шығару, өндіру және почта шығындары" да артқан, сондықтан баға 95 пенс/$2.50-ге дейін көтерілуіне тура келді, бірақ беттердің саны 68-ге дейін ұлғайтылды. Қазір журналды Рикард ғана емес, сонымен қатар Fortean Times Ltd баспасы шығарды, оны Warpsmith Graphics жинады және Bija Press басып шығарды. Мұқабаны Уна Вудрафф салған (оның "Табиғаттың өнертабыстары" кітабы журналда мақала ретінде жарияланды), ол Джон Мичеллдің "Спонтанды бейнелер және ахеропиттер" мақаласын иллюстрациялады, бұл мақала 1979 жылы Thames & Hudson баспасынан шыққан және Simulacra деп аталған кітабына негізделген. Боб Рикард "Клементе Домингуес: Папа, еретик, стигматик" атты мақала жариялады; Майкл Хоффман "Сэмнің Күнінде" серийлі кісі өлтірушінің оккульттік аспектілері туралы болжады; Роберт Дж. Шадевальд "1859 жылғы Ұлы балық құлауы" туралы жазды, ал Хант Эмерсон "Феноменомикс" деген атпен алғашқы комикстерді жасады. Сивекинг #43 нөмірден бастап Рикардтан толық редакциялық міндеттерді қабылдап, одан кейінгі төрт тоқсандық нөмірді (#46) басқарды, бұл Рикардқа "қайта жандануға" мүмкіндік берді, ол #46 нөмірімен редактор лауазымына оралды. Мур, Даш және Ян Симмонс (және басқалар) келесі 18 жылдан астам уақыт бойы журналды әртүрлі редакциялады, ал 2002 жылы негізгі редакция Рикард пен Сивекингтен Дэвид Саттонға берілсе де, екеуі де үлес қосуын жалғастырды. Сивекинг 2019 жылдың соңында жартылай зейнеткерлікке шығып, "Strange Days" жаңалықтар редакторының көп бөлігін Кристофер Джозифке тапсырды. Сивекинг археология бағанын жазуды, "Қосымша, қосымша" бөлімін құрастыруды және хаттар беттерін редакциялауды жалғастырады, сонымен қатар негізгі сапаны бақылаушы ретінде әрекет етеді (кейде ерекше мақалалар жазады). Сивекингтің әйелі Вал Стивенсон бірнеше жыл бойы кітап шолу редакторы болды, ақырында 2019 жылы бұл рөлді Дэвид В. Барреттке тапсырды. 40 жылдан астам уақыт бойы Fortean Times бірнеше рет форматы мен баспагерлерін өзгертті. Алғашқы нөмірлер (әсіресе The News) қара-ақ түсте шығарылды (фотокопия жасауды жеңілдету үшін), ал барлығы #29-ға дейін көбінесе теріс машинамен жазылды. Түсті, кәсіби басып шығару және кең таралым соңынан болды, ал 6.5 x 4.5 дюйм өлшемі бірнеше жыл бойы басым болды, содан кейін журнал 1980-жылдары "қалыпты" A4 (журнал) өлшеміне келді, одан кейін жылтыр мұқабалар пайда болды. Журнал өмірі бойы логотип пен шрифт бірнеше рет өзгерді.

Мақтау мен сын

Fortean Times журналындағы мақалалардың көпшілігі объективті журналистика стилінде жазылған, бірақ бұл міндетті талап емес, ал кейбір мақалалар белгілі бір теорияға немесе көзқарасқа бағытталған. Мұндай мақалалар редакторлардың емес, автордың пікірі ретінде ұсынылса да (олар пікірлері жоқ деп мәлімдейді), бұл кейде дау тудырды. 1997 жылдың қаңтар айында журнал Дэвид Персидің «ЖАЛҒАН! NASA Айға қонған суреттерді жалғандады ма?» деген мақаласын жариялады. Бұл мақала көптеген оқырмандарды ашуландырып, сол кезге дейін журнал алған ең көп хаттарға себеп болды. 2000 жылдың тамызында журналдың мұқабасында «ҰШҚЫН АППАРАТ? Бірінші ұшатын дискілер туралы сенімсіз шындық» деп жазылды. Джеймс Истонның аталған мақаласында Кеннет Арнольдтың көргеніне – америкалық ақ пеликанға қарапайым түсіндірме берілді. Бұл ұсыныс ғалымдарды соншалықты ашуландырды, олардың көпшілігі әлі де «пеликан» немесе «пеликаншы» терминдерін жоққа шығарушыларға қатысты жеккөрінетін атау ретінде қолданады. Көптеген Фортеан зерттеушілері журналға мақалалар, сын-пікірлер немесе хаттар жазады. Сондай-ақ, журнал кеңінен танылып, мақтауға ие болды. Fortean Times #69 нөмірінде «FT-ден алынған үзінділер ағылшын тілін шет тілі ретінде оқытуға пайдаланылатын кем дегенде үш басылымда кездеседі» делінген. The Independent on Sunday газетінің журналисі Линн Барбер FT-де жазуды «әдемі ағылшын тілінің үлгісі» деп сипаттады.

Конвенциядан шығу

Журнал 1994 жылдан бері (",жоғалған" жылдары 2001, 2005 және 2009) Лондонның әртүрлі жерлерінде ("Конвенциясыз" немесе UnCon) ұйымдастырып келеді (Лондон университеті, Білім институты, Ұлттар Достығы институты және соңғы жылдары Достар үйі). Көптеген "күдікті тақырыптар" талқыланды, мысалы, 1996 жылғы UnCon-да Ray Santilli-дің "шетелдіктердің аутопсиясы" фильмі және 1998 жылғы шарада Уэльс ханшайымы Диананың қазасы, сондай-ақ Линн Пикнет пен Клайв Принс Леонардо да Винчидің суреттеріндегі тамплиерлердің құпиялары мен жасырын белгілер туралы әңгімеледі, бұл тақырыптар "Да Винчи коды" бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен таралғанға дейін жылдар бұрын көтерілген еді. Ресми лекциялар бағдарламасынан өзге, UnCon әдетте Аномальды құбылыстарды ғылыми зерттеу қауымдастығы және Фортеан зоологиясы орталығы сияқты ұйымдар ұйымдастырған көрмелерді қамтиды. Шара көбінесе панельдік талқылаумен аяқталады, мысалы, 2002 жылы "Уфология өлді ме?" тақырыбында өткен талқылау. Бұл туралы британдық БАҚ "Фортеан Таймс" газетінің "Уфология өлді" деген "ресми" мәлімдемесі деп кеңінен хабарлады.

Қатысушы жобалар

Fortean Studies журналының академиялық бауырлас басылымы 1990 жылдардың соңында жыл сайын томдық жинақтар шығарды. Жетінші және соңғы саны 2001 жылы жарық көрді. Оның веб-сайты Фортеан жаңалықтарын бақылайды және мақалалар мен фотосуреттердің кішкентай мұрағатын сақтайды. Көп жыл бойы ол Фортеан тақырыптарын талқылауға арналған белсенді интернет-форумды қолдады. 2018 жылы GDPR заңнамасы күшіне енгеннен кейін, бұл форум Чарльз Форт институтының веб-сайтына көшірілді. Журнал сондай-ақ Фортеананың түрлі салаларына қатысты академиялық және жеңіл ойынға толы кітаптарды кейде жариялайды.

Жинақтар мен бұрмаланған кітаптар

FT-нің алғашқы шығарылымдарының көп бөлігі 1990-шы жылдардың басында кітап түрінде жинақталды. Соңғы жылдары қағаз түріндегі жинақтардың орнын CD-де сақталған цифрлық файлдар басты. Одан бөлек, журналмен бірге түрлі тақырыптарға арналған бірнеше шағын жинақтар да жасалып, сатылды немесе «сыйлық» ретінде таратылды. «Фортеандық зерттеулер» деген ғылыми журнал да жарық көрді және осы күнгі күнге дейін шығарылып келеді. 1990-шы жылдардың соңында Polygram Spoken Word Стив Дикин Дэвис жазып, өндірген бірнеше Фортеандық әңгімелердің аудио нұсқасын шығарды, осы жобаға Брайан Кант пен Джоанна Боуэн сияқты актерлер қатысты, ал лицензия Джон Браун Publishing компаниясынан алынған. (c) 1997 Polygram Record operations ltd, Speaking Volumes No: 5361444)

Фортеандық зерттеулер

1990 жылдардың ортасында "Фортеандық зерттеулер" атты туыс басылым жарық көрді және оны Стив Мур редакциялады. Жиі үлес қосатын Нил Никсонның сөзімен айтқанда, ол "паранормальдық және құпия мәселелер бойынша жүйелі зерттеулер мен пікірлерді жинақтады" және FT-ге қарағанда академиялық баламасы болды. Рикард, Боб (жасаушы) және Мур, Стив (ред.) Фортеандық зерттеулер: 1-том (John Brown Publishing Ltd, 1994) Рикард, Боб (жасаушы) және Мур, Стив (ред.) Фортеандық зерттеулер: 2-том (John Brown Publishing Ltd, 1995) Рикард, Боб (жасаушы) және Мур, Стив (ред.) Фортеандық зерттеулер: 3-том (John Brown Publishing Ltd, 1996) Рикард, Боб (жасаушы) және Мур, Стив (ред.) Фортеандық зерттеулер: 4-том (John Brown Publishing Ltd, 1998) Рикард, Боб (жасаушы) және Мур, Стив (ред.) Фортеандық зерттеулер: 5-том (John Brown Publishing Ltd, 1998) Рикард, Боб (жасаушы) және Мур, Стив (ред.) Фортеандық зерттеулер: 6-том (John Brown Publishing Ltd, 1999) Симмонс, Иан және Куин, Мелани (ред.) Фортеандық зерттеулер: 7-том (John Brown Publishing Ltd, 2001)