Кіріспе

Жыл сайынғы Австралия өнер фестивалі – Аделаида Фринжи, бұрынғы Аделаида Фриндж фестивалі, Австралияның ең ірі өнер фестивалі және Оңтүстік Австралияның астанасы Аделаидада өткізілетін әлемдегі екінші ең ірі жыл сайынғы өнер фестивалі (Эдинбург Фриндж фестивалінен кейін). Жыл сайын ақпанның ортасынан наурыздың ортасына дейін Австралия мен әлемнің түкпір-түкпірінен келген 7000-нан астам суретші қатысады. Жүздеген орындарда 1300-ден астам шара ұйымдастырылады, олардың ішінде сахналық және бейнелеу өнерінің алуан түрлері бар. Фестиваль барысында билетсіз тегін шаралармен қатар билетпен өтетін шаралар да көптеп ұйымдастырылады. 2023 жылы Аделаида Фринжи Австралияда 1 миллион билет сатқан алғашқы фестиваль болды. Бұл көрсеткіш 2015 жылы сатылған 500 мың билеттен екі есеге артық. Фестивальдің негізгі уақытша орын-жайлары – The Garden of Unearthly Delights, Gluttony және Wonderland, ал 500-ге жуық уақытша және тұрақты орындарда Фриндж шаралары қала, қала маңы және аймақтар бойынша орналасқан. Аделаида тұрғындары «Жасыл наурыз» деп атап өтетін кезеңде, Фринджпен бір уақытта Аделаида өнер фестивалі (Фриндж аяқталғаннан кейін бір аптадан соң басталатын тағы бір ірі өнер фестивалі), Аделаида жазушылар аптасы және төрт күндік әлемдік музыка фестивалі WOMADelaide, сондай-ақ кешкі музыка концерттерімен бірге Аделаида 500 көшелік жарыс трассасындағы мотор спорты жарысы да өтеді. Фриндж Австралияның түкпір-түкпірінен және көптеген халықаралық қонақтарды тартады. 2019 жылы фестиваль Оңтүстік Австралия үшін жалпы экономикалық табысқа шамамен үлкен үлес қосты, оның ішінде 2,7 миллион қатысушының жұмсаған ақшасы бар. 2020 жылға дейінгі жылдардың әрқайсысы фестивальдің барлық салаларында жаңа рекордтарды көрсетті. 1960 жылы жергілікті суретшілер ұйымдастырған ресми (Өнер фестивалімен келісілген) және ресми емес шаралардың жиынтығы ретінде құрылған және бастапқыда негізгі Өнер фестиваліне қосымша ретінде қарастырылған Фриндж 1975 жылы заңды тұлға ретінде тіркелді. 1976 жылғы фестиваль «Focus» деп аталды, кейін Аделаида Фестивалі Фриндж, ал 1992 жылы Аделаида Фриндж фестивалі болып өзгертілді. Фестиваль екі апталық, екі жылда бір рет өтетін шарадан жыл сайынғы халықаралық фестивальге айналды. 2017 жылы Оңтүстік Австралия өнер кеңесі Эдинбург сыйлығын жариялады, ол Аделаида Фриндж суретшілеріне Эдинбург Фриндж фестивалінде өнерлерін көрсетуге мүмкіндік береді.

Басқару

Аделаида Фринжи және Аделаида Өнер фестивалі – әр түрлі философиясы мен мақсаты бар жеке ұйымдар. Аделаида Фринджін Аделаида Фриндж Кеңесі басқарады, ол фестивальдің әртүрлі аспектілерін басқару үшін директор және бас директор, директордың орынбасары және көптеген қосымша қызметкерлерді жұмысқа алады. Фриндж тарихына үлкен үлес қосқан бірнеше адам өмір бойы мүшелер деп танылды, оның ішінде оның негізін қалаушы, қадірлі Фрэнк Форд. Хизер Кроолл 2015 жылдан 2020 жылға дейін бас директор және директор болды. Грег Кларк 2011–2014 жылдары бас директор және директор қызметін атқарды. Сэнди Вершур 2006–2010 жылдары бас директор болды, ал Кристи Антони Фриндж жыл сайын өткізілетін фестиваль болып басталған 2007 жылдан 2010 жылға дейін директор лауазымын атқарды; ал Карен Хэдфилд 2004 және 2006 жылдардағы фестивальдерде қызмет етті.

Сипаттама

2019 жылға қарай Аделаида Фринжи – Эдинбург Фринжиден кейінгі әлемдегі екінші ірі жылдық өнер фестивалі және Оңтүстік жарты шардағы ең ірі фестиваль. Ол 2017 жылы жеңіп алған орындармен қатар жыл сайын өсіп келеді. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген суретшілер Фринджге барлық өнер түрлеріндегі үйде өсірілген таланттармен бірге қатысады. Аделаида Фринж өздерінің қоғамдық іс-шараларын да ұйымдастырады. Аделаида Фриндж – ашық қолжетімділік фестивалі, яғни бағдарламаны құрайтын шараларды іздейтін куратор жоқ. Фестиваль барысында тегін және билетпен өткізілетін шаралар бір ай бойы жалғасады. Фестивальге кабаре, комедия, цирк және физикалық театр, би, кино, театр, қуыршақ, музыка, бейнелеу өнері, фокус, цифрлық және интерактивті өнер, сондай-ақ дизайн сияқты кең ауқымды өнер түрлеріндегі заманауи туындылар кіреді. Бұл саябақтар, қоймалар, кіші көшелер мен пайдаланылмаған ғимараттардағы "ұшып өтетін" орындарды, сондай-ақ театрлар, қонақүйлер, барлар, пабтар, өнер галереялары мен кафелер сияқты бекітілген орындарды қамтиды. Көше музыканттары Рундл Моллда және қаланың ішінде, сыртында, сондай-ақ қала маңында тұрақты түрде өнер көрсетеді. Жақында қолжетімділік едәуір жақсартылды, көптеген бастамалар енгізіліп, мүмкіндігі шектеулі адамдардың мүмкіндігінше көп орын мен шараға қатыса алатынына көз жеткізуге тырысты. Аделаида қаласының ықшамдығының арқасында көптеген орындар бір-біріне жақын орналасқан. Қаланың айналасындағы саябақтар қала мен қала маңындағы бекітілген және түрлендірілген орындардан тысқары бірнеше орын жиынтығын (орын орталықтары деп аталады) ұсынады. Үш негізгі орын бар:
Жер бетіндегі ләззат бақшасы (The Garden of Unearthly Delights), Рундл Паркі / Кадлитпинаның уақытша қоршалған аймағында орналасқан орындар тобы, алғаш рет 2000 жылы қолданылды, онда тек бір Шпигельтент, "Танымал Шпигельтент" болды. "Тамсану" (Gluttony), Римилл Паркі / Муллаиррабуркадағы жолдың ар жағындағы ұқсас қоршалған орын. Корольдік крокет клубы (The Royal Croquet Club) 2014 жылы Виктория алаңында / Тарнданянгада ашылғаннан бері бірнеше рет орналасқан жерін өзгертті, алдымен солтүстік саябақтағы Пинки Флат / Тарнтания Уэмаға, содан кейін 2019 жылдан бастап Аделаида университетіне көшті. Fringe шараларын тұрақты түрде өткізетін кейбір тұрақты орындарға Холден-стрит театрлары (Хиндмарштағы шіркеу аумағы), Танданда ұлттық аборигендік мәдени институты, Бэйкхаус театры (CBD-дегі сахналық өнер кеңістігі), Флиндерс-стриттегі неміс клубы, Рино бөлмесі (жергілікті комедия клубы), Одеон театры (Норвуд) және Ұлттық шарап орталығы (шарап бары мен мейрамханасы бар конгресс орталығы) кіреді. Кіші орындар билет сатудың шамамен 50% құрайды. "The Gov" атты танымал тікелей музыка орыны Фриндждің барлық түрлеріндегі шаралар үшін қолданылады.

1960-1974: екі жылда бір рет, 2 - 3 апта, жағдайы белгісіз

Алғашқы "фриндж" шарасы 1960 жылы болды, онда бірнеше суретшілер көптеген жергілікті және кішкентай масштабты суретшілерді Аделаида өнер фестивалінен шеттетуге жауап ретінде өз шараларын ұйымдастыруға шешім қабылдады. Фриндж шаралары жергілікті бейнелеу өнері, қолөнер, сахналық өнер және әуесқой театр ұжымдарының фестивальмен қатар өндірістер, көрмелер мен шараларды ұйымдастыруынан және екі аптаға созуынан тұрды. Fringe Vault мәлімдегендей, "Бұл 'ресми емес фриндж шаралары' деп аталған оқиғалар 'Фриндждің' бастауын құрады. Олар 1960 жылғы Өнер фестивалінің сувенирлік бағдарламасында фестивальдің тартулары, басқа да шаралар және басқа да көрмелерде тізілген фестиваль тарапынан қолдау көрсетілген кез келген 'ресми емес шаралардан' бөлек деп есептелді". 1962 жылы ресми емес жергілікті шаралар мен көрмелердің саны Мартин Кристалстың диссертациясына сәйкес, "1962 жылы фестиваль 'қосалқы' (фриндж) шараларының негізгі мәдени шаралармен бірдей маңызды екені мойндалған фестиваль болған сияқты" делінген, ал Макс Харрис "Аделаиданың екі фестивалі" деген мақала жазды. 1964 жылы Фриндж 52 көркем көрме, коллекция және қойылым өткізді. Өнер фестивалі сияқты, ол екі жылда бір рет, үш апта бойы өткізілді. 1970 жылы шара үш аптаға дейін ұзартылды, сол жылдың 6-28 наурызында өтіп, ресми және ресми емес шаралардың айтарлықтай өсуін қамтыды, соның ішінде үш ірі музыкалық қойылым, төрт би қойылымы, опера, кино шаралары мен көрмелер болды. 1974 жылғы шараға арналған алғашқы сувенирлік бағдарлама жарияланды. Дегенмен, әлі де көптеген ресми емес шаралар болды: бағдарламада 41 көрме және 20 қойылым тізілген; ресми емес шараларға 50 көрме, 10 қойылым және көптеген басқа да шаралар кірді.

1976: Басты назар

1975 жылы фриндж заңды тіркелген ұйымға айналды, ал жазушы және режиссер Фрэнк Форд оның алғашқы төрағасы болды. 1978 жылғы плакатта: "Назар: Аделаиданың Австралия өнерлері фестивалі" деп көрсетілген.

1982: Аделаида фестивалі

1982 жылы Про Харт дизайнымен жасалған афишадағы атау Аделаида фестивалі Фриндж деп өзгертілді. Сол жылы қалада 50 орын, 86 топ немесе жеке суретші, сондай-ақ 56 көркем өнер көрмесі өтті. Бұған қоса, 16 топ мектептер мен қоғамдық кеңістіктерде өнер көрсетті. 1988 жылы фестиваль халықаралық суретшілерге есігін ашты, ал 1990-шы жылдардың басында одан да ірі өзгерістер болды, нәтижесінде фестиваль ең табыстысы болды. Ол халықаралық аренада таныла бастады.

1992-4: Аделаиданың шеткі фестивалі

1994 жылы плакаттардағы атау 1992 жылы жасалған өзгерістердің нәтижесінде «Аделаида фестивалі Фринджінен» «Аделаида Фриндж фестиваліне» өзгерді. Ұйым «Аделаида Фриндж» атауын қабылдап, ұйымның қызметін кеңейтуге шешім қабылдады. «Қолжетімді фестиваль» деп аталған 1992 жылғы фестиваль 32 жылдық тарихындағы ең сәттісі болды, көптеген шаралар Солтүстік террасаның батыс жағындағы жаңадан аяқталған Арыстан өнер орталығында өтті. 1994 жылғы плакатта «Аделаида Фриндж фестивалі» деп көрсетілді, бұл жақындағы «Аделаида фестивалі Фринджінен» ерекшеленді. 1998 жылы алғаш рет жеке әзірленген билет сату жүйесі – FringeTix қолданылды.

2000: Аделаида Фриндж

2000 жылы Фриндж «Фестиваль» деген атауын алып тастап, өзін «Аделаида Фриндж» деп атауға бастады. Сол жыл бұрынғы штат премьері және Фриндж меценаты Дон Данстанға арналды, оның әлеуметтік әділеттілік және мәдени әртүрлілікке қатысты көзқарастары бүгінгі күнге дейін шабыттандырып келеді. 2007 жылы FringeTIX кассалық жүйесі арқылы 130 000 билет сатылды, ал ұлттық билет сату серіктестері арқылы қосымша 10 000 билет сатылды. 2008 жылы FringeTIX кассасы мен олардың билет сату серіктестері арқылы шамамен 187 000 билет сатылды. 281 Фриндж алаңында ондаған мың билеттер тікелей сатылды. «Отбасы күні» «Отбасы демалысына» айналды және көлемі де, қатысушылар саны да екі есеге артты. Кассадан түскен алғашқы табыс шамамен 200 млн долларға жетеді, оның көп бөлігі Фриндж суретшілеріне қайтарылды. 2009 жылы билет сатылымы өткен жылғы көрсеткіштермен тең болды. Қаланың 250 алаңында 2800 суретші 508 комедия, театр, музыка, би және бейнелеу өнерінен тұратын өнер көрсетті. «Аделаида Фриндж» 2010 жылы 50 жылдығын тойлады. Өткен жылмен салыстырғанда билет сатылымы 27%-ға өсті. Алғаш рет Фриндж ашылу шеруіне дейін 100 000 билет сатылды. Мерекелік шараны қолдау үшін мемлекеттік бюджеттен қосымша 100 млн доллар қаржы бөлінді. Бұл грант сегіз үлкен қаушақша ғарышкерлерді жасау және оларды қаланың әртүрлі жерлеріне орнату шығындарын қамтыды. Кассаларда 300 000 билет сатылды, бұл 2007 жылғы көрсеткіштен екі есе көп. 2011 жылы жаңбырдың салдарынан Фриндж шеруі тоқтатылды, бірақ 334 000 билет сатылды, бұл 1,45 миллионнан астам адамның қатысқанын көрсетті, ал билет сатылымы өткен жылмен салыстырғанда 11%-ға өсті. 2012 жылғы фестиваль 24 ақпаннан 18 наурызға дейін өтті. Фриндж шеруін шамамен 40 000 көрермен тамашалады, 367 000 билет сатылды, бұл 2011 жылғы сатылымнан 10%-ға жоғары. Билет сатылымының құны шамамен 300 млн долларды құрады. Іс-шараға 4000-нан астам суретші және 923 шара, 300 алаңда қатысты. 2011 жылмен салыстырғанда шаралар саны 20%-ға артты. Бас директор Грег Кларк іс-шараны Аделаидада ғана емес, Сидней опера үйінде және Мельбурндағы Федерация алаңында да іске қосты. Ашылу кешінде екі маңызды өзгеріс болды: шеру қала орталығындағы Король Уильям көшесімен өтті, ал мерекелік шаралар қаланың шығыс бөлігінде ғана емес, Фриндж алаңдарының барлығында өтті. Фестиваль барысында көптеген үлкен, тегін ашық ауа шаралары ұйымдастырылды.

2013-2020: Жыл сайын, 4 апта

2013 жылы үкіметтік қаржыландырудың артуынан кейін, Fringe фестивалі 15 ақпан күні жұмадан басталып, 4 аптаға дейін ұзартылды. 4000-нан астам әртіс тіркеліп, 930 шарада және 6139 қойылымда өнер көрсетті, ал 407 153 билет сатылды. Билет сатудан түскен қаражат өткен жылғы көрсеткіштен 34%-ға артты.

Хизер Кроолл, 20152020

2015 жылдың ақпан айында Хизер Кроолл бас директор және фестиваль директоры болып тағайындалды. 376 орынға 536 000-нан астам билет сатылды, бұл өткен жылмен салыстырғанда 20%-ға жоғары көрсеткіш. 2016 жылы Аделаида Фриндж фестивалінде билет сату өткен жылға қарағанда 12%-ға өсті, 600 000-нан астам билет сатылды. 430 орынға 1 100-ден астам қойылым қойылды. Британдық комедия актері Алексис Дубус болашақта Аделаида Фриндж фестивалінде өнер көрсетпеуге уәде берді, себебі фестиваль ірі орындарға басымдық беріп, көрсетілім билеттерін сатып алудың орнына сусын ішетін көрермендерді тартады, бұл билет сатылымын төмендетіп, қойылымдардың жойылуына себеп болады. (Дегенмен, ол 2018 жылы Аделаида Фриндж фестиваліне оралды.) 2016 жылдың сәуір айында мемлекеттік үкімет "Аделаидада жасалған" бағдарламасын жариялады, ол екі фестиваль арасындағы байланысты нығайту мақсатында Эдинбург Фриндж фестиваліне өнерлерін алып баратын тоғыз топты қолдауға арналған қаржыны ұсынды. 2016 жылдың тамызында Фриндж Эдинбург Фриндж фестивалімен ресми серіктестік орнатты. Бағдарламалардың арасында Мэттью Райллидің 1998 жылғы "Мұз станциясы" кітабының тікелей эфирдегі аудиодрамасы болды. 2016 жылдың қарашасында бас директор Кроолл туристерді тарту үшін маркетингті жақсарту қажеттігі және суретшілердің табысқа қол жеткізуіне көмектесу жолдары туралы айтты. 705 761 билет сатылып, кассалық түсім 7%-ға артты. 2020 жылғы Фриндж фестивалі соңғы жылдарда тіркелген іс-шаралар санының төмендеуін көрді ("1200-ден астам", 2019 жылғы 1320-мен салыстырғанда), бірақ іс-шаралар кеңірек тарап, олардың жартысы Аделаида қаласының орталығынан тыс жерлерде, соның ішінде Стирлинг, Гаулер және Мюррей көпірі сияқты қала маңындағы және аймақтық жерлерде өтті. 2012 жылы алғаш рет өткен Дүниежүзілік шеткі фестивальдер конгресі 2020 жылы Аделаидада тұңғыш рет ұйымдастырылды. Фестивальдің соңғы күндері Австралиядағы COVID-19 пандемиясының әсеріне тап болды, бірақ әлеуметтік арақашықтық және саяхатқа қатысты үкіметтік шектеулер келесі аптада ғана күшіне енді. Бұл, десе де, жалпы экономикалық шығынның рекордтық 96,7 миллион долларын, ал кассалық түсімнің рекордтық 21 миллион долларын әкелді, 853 419 билет сатылды.

2021 жыл

2021 жылғы Фриндж фестивалінің күндері жарияланды (19 ақпан – 21 наурыз), бірақ жаһандық пандемия тудырған белгісіздік және орындаушылар мен алаңдар үшін қаржылық тәуекелдің артуы болашақ жоспарлауға кедергі келтіруде. 2014 жылғы фестивальдің талисманы – Оңтүстік Австралияның алып калмарларынан шабыт алған, көшедегі ұзақ көрнекі қойылымға арналған Стоби диско калмары қуыршағы болды. Стоби диско калмары түрлі-түсті шамдарды жандырып, бауырсақтарымен қозғалып, диско музыкасын ойнатса, кәсіби бишілер тобы әр сенбі кешкісінде жаңа хореографиялық қойылымдарды орындады. 2018 жылғы талисман сол жылғы жеңімпаз афишасынан шықты, оны Сиднейлік графикалық дизайнер Жаклин Дэниел жасаған, балондардан құралған көп түсті, тәж киген ит бейнелеген. Бұл шара Қытайдың Ит жылын мерекелеу мақсатында ұйымдастырылды.