Кіріспе

1882–1979 жылдардағы американдық журнал. Argosy – 1882 жылы Фрэнк Мунси редакциялаған және E. G. Rideout баспасынан шыққан балаларға арналған апталық журнал ретінде құрылған американдық журнал. 1883 жылы Rideout банкротқа ұшырағанда Мунси баспагерлік қызметті өз мойнына алды және көптеген қиындықтардан кейін журналды табысты етті. 1888 жылы ол атауын "Аргози" деп қысқартты және мақсаты – ерлер мен ұлдарға арналған оқиғалар мен повестьтерді жариялау болды. 1894 жылы журнал ай сайын шыға бастады, ал 1896 жылы ғылыми емес материалдарды тоқтатып, арзан қағаздан жасалған журналды (пулп-журнал) шығара бастады – ол алғашқы пулп-журналдардың бірі болды. 1907 жылға қарай таралымы жарты миллион данаға жетті және 1930 жылдарға дейін жоғары деңгейде сақталды. 1920 жылы журнал All Story Weekly журналымен біріктірілгеннен кейін "Argosy All Story Weekly" деп аталды, ал 1929 жылдан бастап "Argosy" деп ғана танылды. 1925 жылы Мунси қайтыс болды, ал "Frank A. Munsey Company" баспасын Мунсимен бірге жұмыс істеген Уильям Дьюарт сатып алды. 1942 жылға қарай таралымы 50 мыңнан аспады, журналды жандандыруға жасалған сәтсіз әрекеттен кейін, сенсациялық материалдарды қосып, сол жылы "Popular Publications" баспасына сатылды. "Popular Publications" журналының форматын өзгертіп, оны жылтыр қағаздан шығара бастады және бастапқыда тек көркем әдебиет жариялауға тырысты, бірақ бір жыл ішінде бұл жобадан бас тартты. Оның орнына ол ерлерге арналған журналға айналды, онда ерлерге арналған көркем әдебиеттер мен мақалалар жарияланды. 1950 жылдардың басында таралымы миллионнан асты. Алғашқы авторларының қатарында Хорацио Алгер, Оливер Оптик және Г. А. Хенти болды. Пулп-журналдар дәуірінде Аргосиде О. Генри, Джеймс Бранч Кэбелл, Альберт Пейсон Терхуне, Эдгар Райс Берроуз, Эрл Стэнли Гарднер, Зейн Грей, Роберт Э. Говард және Макс Брэнд сияқты көптеген танымал жазушылардың туындылары жарияланды. Аргоси "Blue Book", "Adventure" және "Short Stories" сияқты журналдармен бірге пулп-журналдар нарығындағы ең беделді басылымдардың бірі саналды. Жылтыр қағаздан шыға бастағаннан кейін ол көркем әдебиеттерді, соның ішінде Роберт Хайнлайн, Артур Кларк және Рей Брэдберидің ғылыми фантастикалық туындыларын жариялауды жалғастырды. 1948 жылдан 1958 жылға дейін Гарднердің "Соңғы сот" атты сериясы жарияланды, онда ондаған сотталғандардың кінәсіздігін сақтап, көптеген сот шешімдерін өзгертуге қол жеткізілді. NBC телеарнасы 1957 жылы осы серияны телешоу ретінде көрсетті. "Popular Publications" 1972 жылы Аргоси журналын Дэвид Геллерге сатты, ал 1978 жылы Геллер оны "Filipacchi Group" компаниясына сатты, ол журналды жыл соңында жапты. Журнал бірнеше рет қайта жаңғыртылды, соңғысы 2016 жылы болды.

Алтын аргоза

1870-ші жылдардың соңында Фрэнк Манси Мэн штатының Огаста қаласындағы жергілікті «Вестерн Юнион» кеңсесінің директоры болып жұмыс істеді. Ол достасына Огастадағы баспахананың біріне жұмысқа орналасуына көмектесті, ал бірнеше жылдан кейін досы Нью-Йоркке көшіп, тағы бір баспа компаниясында жұмыс істеді. Манси осы кезеңде баспа индустриясымен жақсы танысып, өзінің журналын шығаруды шешті. Ол біреуді инвестиция салуға көндіруге қиындықтарға тап болды, бірақ ақыры танысы, брокерді 2500 доллар ($) салуға көндірді, оның 500 доллары Мансиге қарыз болды. Манси өзінің 500 долларын салды, ал Нью-Йорктегі досы тағы 1000 доллар қосып, барлығы 4000 доллар ($) капитал жинады. Манси «Вестерн Юнионнан» кетіп, 1882 жылдың 23 қыркүйегінде Нью-Йоркке көшіп келді, Огастадан кетіп бұрын журнал үшін сатып алған қолжазбаларын алып келді. Нью-Йоркке келген соң Манси Мэн штатында болғанда алған білімдеріне сүйене отырып, жасаған шығын есебінің реалды емес екенін түсінді. Ол журналды литографиялық мұқабалармен және ішкі иллюстрациялармен жабдықтауды жоспарлады. Журнал сегіз беттен тұрды және құны 5 цент ($) болды. Жазылушыларға жазылғандарымен бірге түрлі-түсті хромолитографиядан жасалған жинақ ұсынылды. Манси баспагер ретінде алғашқы саны 1883 жылдың 8 қыркүйегінде жарық көрді. Манси тағы да азын-аулақ қаржыға қалды, бірақ Оскар Холвейден, Огастадағы банкир және досынан 300 доллар ($) қарыз ала алды. Осы уақытта ол Малкольм Дугластан бірнеше әңгімелер сатып алды, бірақ Дуглас төлемін алуға келгенде Манси оған әңгімелер үшін төлем орнына аптасына 10 доллар ($) жалақымен редакторлық қызмет ұсынды. Дуглас келісті. Дугластың алғашқы саны 1883 жылдың 8 қыркүйегінде шықты, ал Уайт 1886 жылдың 4 желтоқсанындағы санынан бастап журналды басқарды. Дуглас Мансидің Элверсонға «Алтын Аргози» журналының жазылу тізімін аптасына 50 доллар ($) жалақымен жұмыс орнына ұсынып жазған хатын екі рет көрді, бірақ Манси ешқайсысын жібермеді. Науқанға дейін ол несие ала алмады, ал кейін жеткізушілеріне 8000 доллар ($) қарыз болды. Он жыл өткен соң Манси осы өзгерісті еске алып, былай деді: «Осы қарыз мені қалыптастырды. Бұрын несие ала алмай, күннен-күнге өмір сүрдім. Бірақ 8000 доллар қарыз болғанда, кредиторларым мені тастап кетуге батылдық таба алмады. Олар менің жалғасуым арқылы ғана бірдеңге қол жеткізе алатынын түсінді». Мансидің Нью-Йоркте банктік шоты болды, бірақ Мэн және Чикагода тағы екеуін сақтап, олардың арасында үнемі ақша аударды: «Мен осы үш банктердің арасында мыңдаған доллар айналып тұрды. Бұл - өмір сүруге, өлуге лайық, керемет, құмарлық ойын еді». «Алтын Аргози» журналының бірде-бір саны жіберіліп алмағаны Мансиге өзімен жұмыс істейтін компаниялардан несие алуға көмектесті, бұл өз кезегінде оған бизнеске инвестиция салуға мүмкіндік берді. 1885/1886 жылдың қысында ол «Ұлы қалада жүзу» атты сериялық туынды жазды, оны жазылуды арттыру үшін жарнамалық науқанның негізі ретінде пайдалануды жоспарлады. Манси осы кезде 5000 доллар қарыз болды және оқиғаны жарнамалау үшін тағы 10 000 доллар қарыз алды, 1886 жылдың 13 наурызындағы санының 100 000 данасын Манхэттен, Бруклин және айналасындағы аймақтарда таратты. Науқан сәтті аяқталды, ал «Алтын Аргози» компаниясы науқан шығындарын есептемегенде, Мансиге аптасына 100 доллар пайда әкеле бастады. Бұл Мансиді айналымды арттыруға инвестиция салуға ынталандырды. Сонымен қатар Манси беттер санын екі есеге көбейтіп, бағаны бес центтен алты центке көтерді. 1887 жылы ол бүкіл ел бойынша жарнамалық науқанды бастады, батысқа қарай Небраскаға дейін саяхаттайтын өкілдермен және батысқа қарайғы аймақтарға пошта арқылы жарнама таратты. Ол тағы бір әңгіме, «Бой Брокер» жазды, оны 1887 жылдың 5 ақпанындағы санынан бастап сериялы түрде жариялады, бұл «Алтын Аргози» журналының таралымын 20 000-ға арттырды. Бес ай ішінде науқан 11,500,000 үлгілік дананы таратты: оның қарызы 95 000 долларға дейін өсті, бірақ ол енді аптасына 1500 доллар пайда таба бастады, ал 1887 жылдың мамырында таралым 115 000-ға жетті. Тағы бір жарнамалық науқан іске қосылды; ол 20 000 долларға бағаланды, бірақ нәтиже бермеді, ал Манси журналмен тәжірибе жасауды бастады, пайдалы тәсіл табуға тырысты. Ол 1888 жылдың 1 желтоқсанындағы санында атауын «The Argosy» деп қысқартты, бұл журналдың балалар газеті сияқты емес, ойын-сауық журналына ұқсауы үшін. Ол беттің көлемін азайтып, санын көбейтті, суретті мұқабалар қосты, бағаны төмендетті, содан кейін барлық өзгерістерді кері қайтарып, бірақ ештеңе істемеді. Мансидің 1887 жылғы сәтті науқанынан кейін алған шығындары енді ауырлық тудырды, ал досы Фоглер келгенде, Манси Уинсорда тұрғанын көріп, Фоглерге былай деді: «Мен мұны қарызға ала алмаймын, бірақ бұл мақсатқа жетудің құралы. Менің мұнда танысқан адамдарымның арасында беделді болуыма көмектеседі». Біріншісі – 1889 жылдың 2 ақпанында жарық көрген «Мансидің апталығы», екіншісі – 1891 жылдың ақпанында Манси басқарып, төрт айдан кейін тоқтатқан «Daily Continent» газеті. Апталық та сәтті болмады, ал 1891 жылдың соңында Манси оны ай сайынғы «Манси журналына» айналдырып, құнын 25 цент ($) етті. Фоглер, қазір Кансастағы банкте жұмыс істейді, Мансиге 8000 доллар ($) қарыз берді, оның жартысы Манси акцияларымен кепілдендірілді. 1893 жылғы экономикалық дағдарыс кезінде банк қарызды талап етті, ал Манси Фоглерге қарызды өтеуге келіссе, акцияларын беруге ұсынды. Фоглер бас тартты, ал Манси қайтару үшін 18% пайыммен тағы бір қарыз алуға мәжбүр болды. «Аргози» Манси журналының табысына қатыспады; таралым төмендеуді жалғастырды, бірақ Манси оны «сезім үшін» және одан не істеуге болатынын көру үшін жалғастырды. 115 000-нан жоғары көрсеткіштен 1894 жылдың 24 наурызындағы санына дейін таралым 9 000-ға дейін төмендеді, бұл апталық ретіндегі соңғы саны болды. Манси оны ай сайынғы басылымға ауыстырды, 1894 жылғы сәуір айындағы саны бірден 40 000-ға өсті, бірақ екі жылдан астам уақыт бойы одан жоғары көтерілмеді. 1896 жылғы қазан айындағы санымен Манси оны ересектерге арналған, балаларға емес, тек көркем әдебиеттерді ғана жариялайтын журналға айналдырды, осылайша «Аргози» алғашқы бульварлық журналға айналды. Барлық көркем әдебиеттерден тұратын формат таралымды 80 000-ға дейін арттырды. Бір жылдан кейін таралым қайтадан өсуді бастады: Манси жарнамаға бір цент те жұмсаған жоқ, бірақ 1902 жылы таралым 300 000-ға жетті, ал 1907 жылы, іске қосылғаннан кейін 25 жыл өткен соң, 500 000-ға жетті. «Аргози» журналының апталық басылымдарының мәліметтері 1917 жылдан 1942 жылға дейін: қаңтар, ақпан, наурыз, сәуір, мамыр, маусым, шілде, тамыз, қыркүйек, қазан, қараша, желтоқсан 1917 жылдары: күндері: 6,13,20,27 3,10,17,24 1,8,15,22,29 5,12,19,26 3,10,17,24,31 7,14,21,28 5,12,19,26 2,9,16,23,30 6,13,20,27 3,10,17,24,31 7,14,21,28 5,12,19,26 2,9,16,23,30 6,13,20,27 4,11,18,25 1,8,15,22,29 5,12,19,26 3,10,17,24 1,8,15,22,29 6,13,20,27 көлемі: 87/1-87/4 88/1-88/4 89/1-90/1 90/2-91/1 91/2-92/1 92/2-93/2 93/3-94/2 94/3-95/2 95/3-96/3 96/4-97/3 97/4-98/4 99/1-99/4 100/1-100/4 101/1-102/1 102/2-103/1 1918 жылдары: күндері: 5,12,19,26 2,9,16,23 2,9,16,23,30 6,13,20,27 4,11,18,25 1,8,15,22,29 6,13,20,27 3,10,17,24,31 7,14,21,28 5,12,19,26 2,9,16,23,30 7,14,21,28 көлемі: 90/2-91/19 91/2-92/19 92/2-93/2 93/3-94/2 94/3-95/2 95/3-96/3 96/4-97/3 97/4-98/4 99/1-99/4 100/1-100/4 101/1-102/1 1919 жылдары: күндері: 4,11,18,25 1,8,25,22 1,8,15,22,29 5,12,19,26 3,10,17,24,31 7,14,21,28 5,12,19,26 2,9,16,23,30 6,13,20,27 4,11,18,25 1,8,15,22,29 6,13,20,27 көлемі: 103/2-104/1 104/2-105/1 105/2-106/2 106/3-107/2 107/3-108/3 108/4-109/3 109/4-110/3 110/4-111/4 112/1-112/4 113/1-113/4 114/1-115/1 115/2-116/1 1920 жылдары: күндері: 3,10,17,24,31 7,14,21,28 6,13,20,27 3,10,17,24 1,8,15,22,29 5,12,19,26 3,10,17,24,31 7,14,21,28 4,11,18,25 2,9,16,23,30 6,13,20,27 4,11,18,25 көлемі: 116/2-117/2 117/3-118/2 118/3-119/2 119/3-120/2 120/3-121/3 121/4-122/3 122/4-123/4 124/1-124/4 125/1-125/4 126/1-127/1 127/2-128/1 128/2-129/1 1921 жылдары: күндері: 1,8,15,22,29 5,12,19,26 5,12,19,26 2,9,16,23,30 7,14,21,28 4,11,18,25 2,9,16,23,30 6,13,20,27 3,10,17,24 1,8,15,22,29 5,12,19,26 3,10,17,24,31 көлемі: 129/2-130/2 130/3-131/2 131/3-132/2 132/3-133/3

Басқа жанрлар

Аргосидің батыс көркем әдебиетіне Зейн Грейдің 1914 жылғы қыркүйекте жарық көрген «Дуандардың соңғысы» және Уолт Коберннің «Жеті жоғарының бейбіт шарты» атты тұңғыш әңгімесі (1922 жылғы 8 шілдедегі шығарылым) кірді. Өте өнімді батыс жазушысы Макс Бранд алғашқы пульпалық әңгімелерін 1917 жылы All Story журналына сатты, бірақ жыл соңына қарай Аргосиге де материалдарын ұсына бастады. Кларенс Малфорд Хопалонг Кэссиди кейіпкерін жасады; сериядағы алғашқы әңгімелер басқа журналдарда жарияланды, бірақ көптегені 1920 жылдардың басында Аргосиде пайда болды. Конан Варвар туралы әңгімелерімен танымал Роберт Э. Говард сонымен қатар батыс жанрында да шығармалар жазды, олардың бірнешеуі 1930 жылдардың ортасында Аргосиде жарық көрді. О. Генри 1904 жылғы наурыз айында «Аргоси» журналында «Сиыр етінен жасалған нан» атты туындысымен оқырман назарына ұсынылды. Өмірінде 1000-нан астам әңгімесі жарияланған танымал автор Х. Бедфорд Джонс 1910 жылы The Argosy журналына «Дауылды аспаннан» атты алғашқы әңгімесін сатты және келесі төрт онжылдық бойы журналдың беттерінде тұрақты түрде пайда болды. Бедфорд Джонстың Джон Соломон туралы сериясы 1914 жылғы қаңтар және ақпан айларында жарияланған «Қош сау болыңыз» қақпасымен басталды және жиырма жылдан астам уақыт бойы «Аргоси» және басқа басылымдарда жалғасты. Джордж Вортс 1918 жылғы 5 қазанда «Аргоси» журналында «сарапшы сымсыз оператор және батыл авантюрист» туралы «Петр Батыл» сериясының бірінші туындысын жариялады; ол журналдың ең танымал серияларының біріне айналды, оның барлық жиырма әңгімесі 1930 жылдардың ортасына дейін Аргосиде жарық көрді. Өзінің атымен және Лоринг Брент псевдонімімен Вортс сол кезеңде Аргосиге көптеген басқа да әңгімелер жазды. Джонстон МакКалли 1919 жылы All Story журналында Zorro сериясын бастады, ал екі журнал біріккеннен кейін оның туындылары Аргосиде де жарияланды. Аргосидің ең танымал авторларының бірі Фред МакИсаак 1924 жылғы 1 қарашада «Бір ғана ақша» романының бірінші бөлімімен тұңғыш рет оқырман назарына ұсынылды. МакИсаактың көптеген туындылары ғылыми фантастика жанрына жатпады, ерекшелік – 1931 жылғы 21 ақпаннан 28 наурызға дейін Аргосиде жарияланған «Ыстық үй әлемі» сериалы болды. Теодор Роско Тімбукту мен Сайгон сияқты экзотикалық жерлерде болған оқиғаларды жиі жазатын. Ол жазу арқылы жеткен табысы оған саяхаттауға мүмкіндік берді және осы тәжірибелерді туындыларына түс қосу үшін пайдаланды. Борден Чейз 1934 жылы Нью-Йорктегі Ист-Ривердің астына салынып жатқан туннельде жұмыс істеген кезде «Туннель адамы» атты алғашқы әңгімесін Аргосиге сатты. Ол журналға тұрақты үлес қосушы болды, ал 1934 жылғы желтоқсанда Аргосиде жарияланған «Шығыс өзені» келесі жылы «Қысым астында» деген атпен экранға түсірілді. К. С. Форестердің Хорацио Хорнбловер туралы ертедегі романдарының бірі «Желілік кеме» 1938 жылдың басында Аргосиде жарияланды. Макс Бранд батыс жанрындағы туындыларымен танымал болғанымен, тарихи көркем әдебиет және детективтік әңгімелер сияқты басқа да жанрларда да жазды. Ол доктор Килдар кейіпкерін жасады, ал серияның төрт романы 1938 және 1940 жылдар аралығында Аргосиде жарық көрді. Детективтік жанрдағы авторларға Корнелл Вулрич (1935 жылғы 28 желтоқсандағы «Қайнаған судан» әңгімесінен бастап) және Норберт Дэвис кірді.

Өнер

1903 жылы Street & Smith компаниясы The Popular Magazine журналын жариялады, ол The Argosy журналының ертедегі пулп жанрындағы басты бәсекелесі болды және мұқабасында түрлі түсті суреттер болды. Осыған дейін The Argosy журналының мұқабасында тек мәтін ғана болған, сурет болмаған, бірақ 1905 жылы, шамасы, The Popular Magazine журналына жауап ретінде, мұқабасында шектеулі түрлі түсті суреттер қолдана бастады, ал 1912 жылы толық түрлі түсті суреттерді пайдалана бастады. 1920 жылдардың басында Argosy журналының ең көп кездесетін мұқаба суретшілері Модест Стейн, Стоктон Малфорд және П. Дж. Монахан болды; онжылдықтың соңына қарай Пол Стар және Роберт Грэф көптеген мұқабаларды өздеріне алды және 1930 жылдардың ортасына дейін негізгі мұқаба суретшілері болып қалды. Хюльс осы кезеңдегі сурет өнерін "тұрақты түрде жақсы" деп бағалайды. 1930 жылдардың соңында Рудольф Беларски, Эммет Уотсон және Джордж Розен тұрақты мұқаба суретшілеріне айналды.

Мөлшер форматынан ауысу

1942 жылы журналдың табысын қайта жандандыру үшін, толығымен көркем әдебиет форматынан бас тартылып, Екінші дүниежүзілік соғыс туралы мақалалар мен "сенсациялық" жаңалықтар қосылды. 1942 жылдың 7 наурызындағы санынан бастап журналдың мұқабасы жаңа дизайнмен шықты, онда тақырыптың артындағы галеонның орнына реактивті ұшақтың контуры, ал әдеттегі оқиғалар тақырыбындағы суреттердің орнына киножұлдыз Дороти Ламурдың суреті бейнеленді. Көптеген баспагерлер бұл тыңдауды бекер деп есептеді, ал Мунсиден ешкім қатыспады. Нәтижесінде Argosy қысқа мерзімге рұқсатын жоғалтты, себебі бірінші класты пошта екінші класты пошта рұқсатынан әлдеқайда қымбат болды, сондықтан рұқсаттың толық жоғалуы журналдың жабылуына әкелді. "Жазушының дайджестінің" редакторы Ричард Эбботт, Popular журналының "Аргозиді бұрынғыдай керемет кітапқа айналдырып жатқанын" айтты, және олар Argosy-ді сатып алған кезде ол "жақында нашар редакциялаудан зардап шеккенін" баяндады. 1943 жылдың қыркүйегінде формат целлюлозадан жылтыр қағазға (slick) ауыстырылды, бірақ Popular әлі де тек көркем әдебиет басып шығаруды жоспарлады. Редактор Роджерс Террилл "біз толығымен целлюлоза саласынан шықтық. Елімізде толығымен көркем әдебиетке арналған жылтыр журналға орын бар деп ойладық, және біз сондаймыз" деп мәлімдеді.