Кіріспе

Филателияда "қаптама" термині адресі бар конверт немесе пакеттің сыртқы жағын білдіреді, әдетте қолданылған пошта маркаларымен жабдықталған және марка коллекционерлері мен пошта тарихын зерттеушілер арасында кеңінен қолданылады. Бұл термин хаттың немесе пакеттің ішкі мазмұнын қамтымайды, бірақ егер сақталған болса, ол заттың құндылығын арттыра алады. Қаптамаларды жинау пошта тарихында маңызды роль атқарады, себебі көптеген қаптамаларда маркалар, пошта таңбалары және басқа да белгілер, сондай-ақ аттар мен мекенжайлар болады, олардың барлығы қаптаманы тарихи уақыт пен орынға орналастыруға көмектеседі.

Тарих

Бұл термин хатты физикалық түрде қорғау және құпиялылықты сақтау үшін жеке парақпен орап жабу практикасынан туындаған. 19 ғасырдың бірінші жартысында мұқабаны алмаз немесе ромб пішінінде кесу әдетке айналды. Бұл қазіргі конверттің алғашқы үлгісі болды. Оның қолайлылығы мен танымалдылығының арқасында Роуленд Хилл және басқалардың пошта реформаларын енгізуінен кейін 1840 жылы алдын ала төленген арнайы пошта конверттері мен қаптамалары үшін ромб пішіні қабылданды. Филателиялық қаптама – коллекциялық зат жасау мақсатымен мөр және мекенжайы бар конверт немесе пошта карточкасы, почта жүйесі арқылы жіберілетін.

Санаты

Қақпақтардың бірнеше негізгі санаттары бар. Қаптама түрлерінің атаулары, әдетте, марка коллекционерлері мен пошта тарихын зерттеушілер қолданатын терминология. Көптеген қаптамалар бірнеше негізгі санатқа жатуы мүмкін. Санаттар ең көп кездесетін коллекциялық қаптамалардан басталады, мысалы, бірінші күнгі қаптамалар немесе бірінші рейс қаптамалары. Кейде санаттардың тақырыптарында қиылыс бола береді. Мысалы, бірінші рейс поштасымен бірге ұшақпен жіберілген бірінші күнгі қаптамалар кездеседі. Іс-шара қаптамаларына бірінші рейстер немесе басқа да түрлері кіруі мүмкін. Мемлекет басшысына жіберілген әскери қаптаманы тарихи қаптама деп те атауға болады. Бірінші күнгі қаптама – әдетте, шығарылған күні мөрленген маркасы бар конверт. Марканың дизайны немесе тақырыбы қақпақтың бетіне басылып, филателистер арасында оның тартымдылығын арттыруы мүмкін. Іс-шара қаптамасы белгілі бір оқиғаны немесе мерейтойды тойлайды. Маркасы бар қаптама. Бұл қаптама берілген марканың пошта арқылы қолданылған мысалы ретінде жиналады, алайда, жақында мөрленген ескі маркалар көбінесе филателиялық мақсатта (қалпына келтіру және жинау үшін жіберілген) болады. Алдын ала мөрленген қаптама – құны төленген маркасы басылған қаптама. Бірінші рейс қаптамалары – белгілі бір бағытта алғаш рет ұшқан ұшақта тасымалданған, әдетте үкімет немесе пошта басқармасымен бекітілген қаптамалар. Мөрсіз қаптама – адресі және қолмен жазылған немесе сиямен қойылған пошта белгілері бар, бірақ төленбеген маркасы жоқ конверт немесе қағаз, әдетте, жабысқақ маркалар қолжетімді болғанға дейін, яғни 19 ғасырдың ортасы мен соңында қолданылған. Әскери қаптамаларға бірінші рейс қаптамалары мен соғыс тұтқындарынан келген қаптамалар сияқты түрлі тақырыптар кіруі мүмкін. Әскери пошта бөлімшесінен (APO) немесе флот пошта бөлімшесінен (FPO) жіберілген пошта – әскери қаптамалардың кең таралған түрлері. Теміржол қаптамасы – ресми пошта бөлімі бар арнайы вагондарда өңделген пошта. Тарихи қаптамалар – орташа коллекциялық қаптамадан гөрі ерекше тарихи маңызы бар қаптамалар. Бұған корольдердің, президенттердің немесе басқа да мемлекет басшыларының жіберген хаттары жатуы мүмкін. Егер тарихи қаптама, мысалы, армия генералына немесе одан келсе, онда ол әскери қаптама ретінде де жіктелуі мүмкін.