NAMC YS-11: Жапон авиациясының тарихы

Кіріспе

NAMC YS 11 – Nihon ұшақ жасау корпорациясы (Nihon Aircraft Manufacturing Corporation) – жапон консорциумы жасаған турбовинттік авиалайнер.

NAMC YS 11 – Nihon Aircraft Manufacturing Corporation (NAMC) жапон консорциумы жобалаған және құрастырған турбовинттік авиалайнер. Бұл соғыстан кейінгі Жапонияда толығымен жобаланып, өндірілген жалғыз авиалайнер болды, Mitsubishi SpaceJet әзірленгенге дейін, шамамен 50 жыл өткен соң. NAMC-тің меншігі бастапқыда жапон үкіметіне (54% акция), құрамына кіретін ұшақ өндірушілерге (18% үлес) және бірнеше компоненттер мен материалдар жеткізушілеріне (11%) бөлінді. Қалған акциялар түрлі банктерге, сақтандыру компанияларына және бағдарламаға инвестиция салған қор фирмаларына тиесілі шағын үлестерден тұрды. Алайда, NAMC негізінен «қағаз компаниясы» болды, ол құрамына кіретін өндірушілер ұсынған персонал мен инфрақұрылымға тәуелді болды. NAMC 60 жолаушыға дейін сыйымдылығы бар, екі турбовинттік қозғалтқышпен жабдықталған, төмен қанатты моноплан – YS 11 жобалады. Жобалау тобында бұрынғы атақты Mitsubishi A6M Zero истребителінің дизайнері болған Дзиро Хорикоши де болды. Жобаның тағы бір көрнекті инженері – премьер-министр Хидеки Тоджоның екінші ұлы Теруо Тоджо, кейіннен Mitsubishi Motors компаниясының төрағасы болды. Автор Стивен К. Меркадоның мәліметінше, сол кездегі отандық технологияның жетіспеуіне байланысты, кабиналық қысымды реттеу сияқты бірнеше маңызды жүйелер шетелдік үлгілерден алынған. Бұл ақпаратты жапондық авиакомпаниялар, сауда фирмалары мен дипломаттардан жинаған. Сонымен қатар, жанына бұрылғанда қауіпсіздік деңгейі төмен болды: винттің артындағы ауа ағыны ұшақты оңға қарай итеруге бейімделген күштер тудырды, рульдер тиімсіз болды және маневрлеу өте қиын болды. Бұл мәселелер ұшу сынағы кезінде ұшақты құйрығымен айналуға (tailspin) алып келді және апаттың тікелей себебі болды. Бұл «үш руль мәселесі» деп аталды.

1964 жылғы Токиодағы жазғы Олимпиада ойындарына дейін All Nippon Airways YS 11 ұшағын Олимпиада алауын тасу үшін қолданды. 1964 жылдың 25 тамызында жапондық типтік сертификатын, ал 1965 жылдың 9 қыркүйегінде американдық Федералдық авиациялық басқармасының (FAA) сертификатын алды. Бағдарламаны ұйымдастыру ерекшелігіне байланысты, ұшақ өндірушілерге қарыз жүктелмеді, NAMC ғана жауапты болды. Меркадо бұл тәсілді сынға алды, себебі бұл компанияларды шығындарды азайтуға ынталандырмады, сонымен бірге әрбір ұшақтан пайда табуға кепілдік берді. YS 11 бағдарламасының аяқталуына 1971 жылғы Смитсонов келісімі себеп болды, ол жапон иенасының құнын арттырып, ел экономикасына әсер етті.

Пайдалану тарихы

1964 жылғы 23 қазанда алғашқы YS 11 ұшағы бірінші рейсін жасады; ол 1965 жылғы 30 наурызда тапсырыс берушісіне жеткізілді. 1965 жылғы сәуір айында Toa Airways компаниясымен бастапқы әуе қатынастары басталды. 1967 жылғы қазан айында Piedmont Airlines компаниясы 10 YS 11A 200 ұшағын сатып алуға тапсырыс берді, сондай-ақ қосымша 10 ұшаққа опция алды, бұл тапсырыстың құны 22,5 миллион долларға бағаланды. Компания оның өнімділігіне қатты әсерленді, нәтижесінде опцияны жүзеге асырып, тағы бір YS 11 ұшағын сатып алды, 1970 жылдың ортасына қарай 21 YS 11 ұшағынан тұратын паркті пайдаланды. Piedmont Airlines осы типтегі ең ірі халықаралық оператор болды; басқа ешбір әуе компаниясы осындай ауқымды тапсырыс берген жоқ. АҚШ үкіметі 1971 жылы еркін валюта бағамына көшкеннен кейін туындаған, нашар валюталық курс салдарынан болған күтпеген шығын туралы айтудың қажеті жоқ. Солтүстік Каролина штатында орналасқан, қолданылған ұшақтар мен авиациялық бөлшектерді сатумен айналысатын Charlotte Aircraft Corporation компаниясының өкілі Дженкс Колдуэлл YS 11A модификациясы арқылы АҚШ-та сату агенті болуға ниет білдіргенде, NAMC оның компаниясымен Солтүстік Америка, Латын Америкасы және Испаниядағы сатуды басқару үшін эксклюзивті агенттік шартына қол қойды. Алайда, Charlotte Aircraft уәде берген шараларды орындамады, ал Piedmont Airlines-пен Mitsui арасындағы сату келісімі жасалған кезде Charlotte Aircraft эксклюзивті дилер ретінде өтемақы талап етті, содан кейін Piedmont Airlines және Cruzeiro do Sul компаниялары YS 11 ұшақтарына айырбастау ретінде берілген 33 қолданылған ұшақты Charlotte Aircraft-қа тапсырды; Жапонияның Есептік палатасы бұл әрекеттердің әділетсіз екеніне шағымданып, мәлімдеме жасады. 2007 жылы YS 11 ұшағы Жапонияның механикалық инженерлік мұрасына 13-ші нөмірмен енгізілді. Жапонияның әскери-әуе күштерінде 15 ұшақ пайдаланылды, ал Мексикада 2 ұшақ қолданылды. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, Жапонияның Әуе өзін қорғау күштеріндегі қызметте тек сегіз ұшақ қалды, олар ұшу тексерулері және басқа да қосымша мақсаттар үшін пайдаланылды. 2021 жылы Жапонияның Әуе өзін қорғау күштері 57 жыл қызмет еткеннен кейін YS 11 ұшағын пайдаланудан шығарды.

On 23 October 1964, the first production YS 11 conducted its first flight; it was delivered to its customer on 30 March 1965. During April 1965, initial airline operations commenced with launch customer Toa Airways. During October 1967, Piedmont Airlines ordered a batch of ten YS 11A 200s along with an option for an additional ten aircraft for $22.5 million. The company was so impressed by its performance, it both exercised the option for ten aircraft and purchased an additional YS 11, operating a combined fleet of 21 YS 11s by mid 1970. Piedmont would be the type's largest international operator; ultimately, no other airline would place another order of this scale. this is to say nothing of the unforeseen loss due to a less favorable currency exchange that resulted after the American government switched to a floating exchange rate in 1971. When Jenks Caldwell of Charlotte Aircraft Corporation, a sales dealer of used aircraft and aviation parts headquartered in North Carolina, expressed a strong desire to become a sales agent in the United States through a modification of YS 11A, NAMC signed an exclusive agency contract with his company to manage sales for North America, Latin America and Spain. However, Charlotte Aircraft did not actually carry out the promised activities, and when a sales agreement with Piedmont Airlines was concluded with Mitsui, Charlotte Aircraft demanded damages under their status as exclusive dealer, and Piedmont Airlines and Cruzeiro do Sul handed over 33 used aircraft traded in for YS 11 to Charlotte Aircraft; Japan's Board of Audit complained these actions were unfair. In 2007, the YS 11 was added to the Mechanical Engineering Heritage of Japan as item number 13. , fifteen were operated by the Japanese military, and two in Mexico. as of 2017, only eight remained in service with the Japan Air Self Defense Force, which were being used for flight checks and other ancillary purposes. as of 2021, the Japan Air Self Defense Force retired the YS 11 after 57 years of service.

Танымал мәдениетте

Теміржол журналдарында YS 11, 1964 жылғы Олимпиада ойындары шамасында пайда болған тағы бір жапондық көлік түрі – 0 сериялы Шинкансенмен байланыстырылды. Сонымен қатар, Шинкансен мен YS 11 екеуі де әскери ұшақтарды жасауға қатысқан адамдармен әзірленген (YS 11 сияқты ұшақ үшін мұндай нәрсе күтілуі мүмкін, бірақ Миги Таданао және Мацудайра Тадаси сияқты адамдар Шинкансенді жасауға да қатысты).

Апаттар мен оқиғалар

YS 11 ұшағының құрамында жиырмадан астам корпус жоғалған оқиғалар тіркелді. 1966 жылдың 13 қарашасында All Nippon Airways 533 рейсі Жапонияның Мацуяма қаласының жанында теңізге құлап, барлық бес экипаж мүшесі мен 45 жолаушысы қаза тапты. 1969 жылдың 20 қазанында All Nippon Airways 104 рейсі Жапонияның Миядзаки әуежайындағы ұшу-қону жолағынан шығып кетті. Экипаждың барлық төрт мүшесі мен 49 жолаушысы аман қалды. 1969 жылдың 11 желтоқсанында Korean Air рейсі Ганнеунгтан Сеулге бағытталған кезде ұшырылып, Вонсанға жақын жердегі Сондок әуежайына қонды. Ұшақ қону кезінде зақымданып, пайдалы болмай қалды. Ұшақ, экипажы және жеті жолаушысы әлі де Солтүстік Корея аумағында ұсталып тұр. 1970 жылдың 12 тамызында China Airlines рейсі 206 Тайбэйге (Тайвань) жақындағанда Юань тауына ұшып түсті. Екі экипаж мүшесі мен 12 жолаушысы қаза тапты. 1971 жылдың 1 сәуірінде Merpati Nusantara Airlines YS 11 ұшағы Индонезияның Джакарта қаласындағы Кемайоран әуежайына жаттығу рейсі кезінде дөңгелексіз қонды. 1971 жылдың 3 шілдесінде Toa Domestic Airlines рейсі 63 Жапонияның Хакодате әуежайына жақындағанда Йокоцу тауына ұшып кетті. Экипаждың барлық төрт мүшесі мен 64 жолаушысы қаза тапты, бұл YS 11 ұшағына қатысты апаттардағы ең көп өлім саны болды. 1971 жылдың 7 қарашасында VASP YS 11 ұшағы Бразилияның Арагарсас қаласындағы Арагарсас әуежайында түнде күзетілген кезде шам жақылғаннан кейін өрттен қирады. Екі күзетші де қаза тапты. 1972 жылдың 12 сәуірінде São Paulo мен Рио-де-Жанейро арасындағы VASP рейсі Рио-де-Жанейроның солтүстігінде апатқа ұшырады. Экипаждың барлық төрт мүшесі мен 21 жолаушысы қаза тапты. 1972 жылдың 18 қазанында Cruzeiro do Sul YS 11 ұшағы Сан-Паулудағы Конгонхас әуежайындағы ұшу-қону жолағынан шығып, жөндеуге келмейтіндей зақымданып қалды. 1972 жылдың 21 қазанында Olympic Airlines YS 11 ұшағы Корфудан (Керкира) Афинаға бағытталған кезде, Афинаның Эллиникон халықаралық әуежайына қонуға тырысқанда, қатты дауыл кезінде Воулада теңізге құлады. Бір экипаж мүшесі (қосымша ұшқыш) және 36 жолаушысы қаза тапты, ал капитан, екі стюардесса және 16 жолаушысы аман қалды. 1973 жылдың 23 қазанында VASP YS 11 ұшағы Сантос-Дюмонт әуежайындағы ұшу-қону жолағынан шығып, Гуанабара шығанауына түсті. Сегіз жолаушысы қаза тапты. 1974 жылдың 5 наурызында Pacific Southwest Airlines YS 11 ұшағы жаттығу рейсі кезінде Калифорния штатының Боррего Спрингс қаласының шығысындағы шөлге құлады. Ұшақ жойылды. 1974 жылдың 6 қарашасында Reeve Aleutian Airways YS 11 ұшағы Аляска штатының Анкоридж қаласындағы ангардағы өртте жойылды. 1975 жылдың 28 мамырында TOA Domestic Airlines рейсі 621 Осака халықаралық әуежайында дөңгелегі жарылып, ұшу-қону жолағынан шығып кеткен кезде жөндеуге келмейтіндей зақымданып қалды. 1976 жылдың 23 қарашасында Olympic Airways рейсі 830 Грекияның Козани қаласындағы Сервия ауылының жанындағы Метаксас тауына төмен бұлттар мен көрінудің нашар болуына байланысты ұшып кетті. Барлығы төрт экипаж мүшесі мен 46 жолаушысы қаза тапты. 1977 жылдың 29 сәуірінде Cruzeiro YS 11 ұшағы Бразилияның Navegantes қаласындағы Ministro Victor Konder халықаралық әуежайына қонғанда ұшу-қону жолағынан шығып кетті. 1977 жылдың 17 шілдесінде Philippine Airlines YS 11 ұшағы Mactan–Cebu халықаралық әуежайына жақындағанда қозғалтқыштың істен шығуынан кейін теңізге құлады. 1983 жылдың 11 наурызында Nihon Kinkyori Airlines рейсі 497 Жапонияның Накашибецу әуежайындағы ұшу-қону жолағын аттады. 1987 жылдың 13 қаңтарында Mid Pacific Air YS 11 ұшағы екі қозғалтқыштың да дұрыс жұмыс істемегенінен кейін Индиана штатының Ремингтон қаласындағы егістікке мәжбүрлі қонды. 1988 жылдың 10 қаңтарында TOA Domestic Airlines рейсі 670 Жапонияның Йонаго қаласындағы Михо Йонаго әуежайындағы ұшу-қону жолағынан шығып, теңізге түсті. Ұшақ ұшып көтерілгенге дейін мұздатылмаған. 1989 жылдың 15 наурызында Mid Pacific Air YS 11 ұшағы Индиана штатының Лафайеттегі Пердью университетінің әуежайындағы ұшу-қону жолағын құйрығында мұзданудан болған ауаны басқаруды жоғалтудан ұшып кетті. Ұшақ позициялық рейсімен ұшып бара жатқанда екі экипаж мүшесі де қаза тапты. 1992 жылдың 6 наурызында Airborne Express YS 11 ұшағы ұшқыштың қателігінен жаттығу рейсі кезінде Огайо штатының Уилмингтон қаласындағы Airborne Airpark-та дөңгелексіз қонды. 1996 жылдың 24 маусымында Air Philippines YS 11 ұшағы Нага қаласының Нага әуежайында таксимен жүріп жатқанда жер асты электр қондырғысына соқтығысты. Кейінгі өртте ұшақ жойылды. 2000 жылдың 16 ақпанында Air Nippon рейсі 354 Жапонияның Саппоро қаласындағы Окадама әуежайының ұшу-қону жолағынан шығып, қарға соқтығысты. 2001 жылдың 3 қарашасында Бурундидегі әуе компаниясына жеткізуге дайындалған YS 11 ұшағы Лондонның Саутхенд әуежайында адасқан отшашудан болған өртте жойылды. 2005 жылдың 11 қыркүйегінде Phuket Airlines рейсі 326 Таиландтың Mae Sot әуежайындағы ұшу-қону жолағынан сығарып тастады. 2008 жылдың 2 қаңтарында Asian Spirit рейсі 321 Филиппиннің Масбате әуежайына қонғанда шасси құлап түсті. 2009 жылдың 28 қыркүйегінде Жапон теңіз күштерінің YS 11M ұшағы (сериялық нөмірі 9044) Озуки әуежайына қонғанда ұшу-қону жолағынан шығып, көп зақымданып қалды.

There have been over twenty hull loss accidents involving YS 11 aircraft. 13 November 1966, All Nippon Airways Flight 533 crashed into the sea near Matsuyama, Japan with the loss of all five crew and 45 passengers. 20 October 1969, All Nippon Airways Flight 104 overran the runway at Miyazaki Airport, Japan. All four crew and 49 passengers survived. 11 December 1969, a Korean Air flight from Gangneung to Seoul was hijacked and flown to Sǒndǒk Airfield near Wonsan. The aircraft was damaged on landing and written off. The aircraft, its crew, and seven passengers are still held in North Korean territory. 12 August 1970, China Airlines Flight 206 crashed into Yuan Mountain on approach to Taipei, Taiwan. Two crew and 12 passengers were killed. 1 April 1971, a Merpati Nusantara Airlines YS 11 made a wheels up landing at Kemayoran Airport, Jakarta, Indonesia while on a training flight. 3 July 1971, Toa Domestic Airlines Flight 63 flew into Yokotsu Mountain while on approach to Hakodate Airport, Japan. All four crew and 64 passengers were killed, the worst loss of life in an accident involving the YS 11. 7 November 1971, A VASP YS 11 was destroyed by fire after a candle was lit inside when the aircraft was being guarded overnight after being bogged down at Aragarças Airport in Aragarças, Brazil. Both guards were killed. 12 April 1972, a VASP flight between São Paulo and Rio de Janeiro crashed north of Rio de Janeiro. All four crew and 21 passengers were killed. 18 October 1972, a Cruzeiro do Sul YS 11 overshot the runway at Congonhas Airport, São Paulo and was damaged beyond repair. 21 October 1972, an Olympic Airlines YS 11 en route from Corfu (Kerkyra) to Athens crashed into the sea in Voula whilst attempting an approach to Ellinikon International Airport, Athens, in a heavy storm. One crew member (the co pilot) and 36 passengers were killed, while the captain, the two stewardesses and 16 passengers survived. 23 October 1973, a VASP YS 11 overran the runway at Santos Dumont Airport, Rio de Janeiro after a rejected take off and ended up in Guanabara Bay. Eight passengers were killed. 5 March 1974, a Pacific Southwest Airlines YS 11 crash landed in the desert east of Borrego Springs, California while on a training flight. Aircraft was written off. 6 November 1974, a Reeve Aleutian Airways YS 11 was written off in a hangar fire at Anchorage, Alaska. 28 May 1975, TOA Domestic Airlines Flight 621 was damaged beyond repair in a landing accident at Osaka International Airport when a tyre burst and the aircraft departed the runway. 23 November 1976, Olympic Airways Flight 830 flew into Mount Metaxas near the village of Servia in Kozani, Greece, in low clouds and almost zero visibility. All four crew and 46 passengers were killed. 29 April 1977, a Cruzeiro YS 11 departed the runway on landing at Ministro Victor Konder International Airport, Navegantes, Brazil. 17 July 1977, a Philippine Airlines YS 11 ditched on approach to Mactan–Cebu International Airport after an engine failure. 11 March 1983, Nihon Kinkyori Airlines Flight 497 undershot the runway at Nakashibetsu Airport, Japan. 13 January 1987, a Mid Pacific Air YS 11 force landed in a field at Remington, Indiana after both engines were mismanaged. 10 January 1988, TOA Domestic Airlines Flight 670 overran the runway at Miho Yonago Airport, Yonago, Japan after a rejected take off and ended up in the sea. Aircraft had not been de iced prior to take off. 15 March 1989, a Mid Pacific Air YS 11 undershot the runway at Purdue University Airport, Lafayette, Indiana due to loss of pitch control caused by icing on the tail. The aircraft was on a positioning flight, both crew members were killed. 6 March 1992, an Airborne Express YS 11 made a wheels up landing at Airborne Airpark, Wilmington, Ohio while on a training flight due to pilot error. 24 June 1996, an Air Philippines YS 11 struck a ground power unit while taxiing at Naga Airport, Naga City. Aircraft was destroyed in the subsequent fire. 16 February 2000, Air Nippon Flight 354 departed the runway at Okadama Airport, Sapporo, Japan and collided with a bank of snow. 3 November 2001, a YS 11 being prepared for delivery to an airline in Burundi was destroyed by a fire caused by a stray firework at London Southend Airport. 11 September 2005, Phuket Airlines Flight 326 skids off the runway at Mae Sot Airport, Thailand. 2 January 2008, Asian Spirit Flight 321 suffered an undercarriage collapse on landing at Masbate Airport, Philippines. 28 September 2009, Japanese Maritime Self Defense Force YS 11M A serial number 9044 overran the runway upon landing at Ozuki Air Field and was substantially damaged.