Кіріспе

Жапондық реактивті шабуыл ұшағының прототипі – «Накадзима Кикка» (橘花), бастапқыда «Кококу Ниго Хейки» (皇国二号兵器) деп аталды, – Жапонияның алғашқы турбореактивті қозғалтқышты ұшағы болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында жасалған, ал бір ғана дайын прототип 1945 жылдың тамызында, соғыс аяқталуға дейін бір рет қана ұшты.

Пайдалану тарихы

Бірінші прототип 1945 жылғы 30 маусымда Накадзима зауытында жердегі сынақтарды бастады. Келесі айда ол бөлшектелді және Кисарасу әскери-теңіз әуеайлағына жеткізілді, онда қайта құрастырылып, ұшу сынағына дайындалды. Бірінші ұшу 1945 жылғы 7 тамызда (Хиросима атом бомбасымен бомбаланғаннан кейін) өтті. Ұшақ 20 минуттық сынақ ұшуы кезінде жақсы өнер көрсетті, бірақ ұшып көтерілудің ұзақтығына қатысты мәселе болды. Екінші сынақ ұшуы үшін төрт күннен кейін (Жапонияның капитуляциялау туралы жариялануына 4 күн қалғанда) ұшаққа ракеталық көмекпен ұшып көтерілу (RATO) құрылғылары орнатылды. Ұшқыш ракета түтікшелерінің орналасу бұрышына алаңдады, бірақ түзетуге уақыт болмағандықтан, ракеталардың итермелі күшін 800 кг-нан 400 кг-ға дейін төмендетуге шешім қабылдады. Ұшып көтерілгенге төрт секунд өткен соң RATO іске қосылды, ұшақты дереу құйрығымен төмен қарай соқты, ұшқышқа тиімді құйрық басқару мүмкіндігін қалдырмады. RATO-ның тоғыз секундтық жанасу уақыты аяқталғаннан кейін, ұшақтың алғы бөлігі төмен түсіп, алғы доңғалағы ұшу-қону жолағына тиді, нәтижесінде күрт тежелу болды, бірақ екі қозғалтқыш та қалыпты жұмыс істеді. Осы сәтте ұшқыш ұшуды тоқтатуды шешті, бірақ ұшақты тежеуге және жерге айналуға тырысу оны басқа құрылыстарға соқтығысу қаупіне ұшыратты. Соңында ұшақ дренаждық арнаны басып өтті, ол үш доңғалақты қону шассиін ұстап қалды, ұшақ сырғып алға жылжи берді және су жағасынан сәл бұрын тоқтады. Жөндеуге үлкермес бұрын Жапония капитуляциялап, соғыс аяқталды. Осы кезде екінші прототиптің құрылысы дерлік аяқталып, тағы шамамен 23 ұшақ құрастырылып жатқан еді. Олардың бесеуі екі орындық оқу ұшақтары болды.

Соғыстан кейінгі

Соғыстан кейін 3, 4 және 5 ұшақтардың (немесе басқа да ұшақтардың бөліктері) зерттеу үшін АҚШ-қа әкелінді. Бүгінде Ұлттық әуе және ғарыш мұражайында екі дана сақталған: біріншісі – Патуксент өзенінің әскери-әуе базасына, Мэриленд штатына талдау үшін жеткізілген Кикка. Бұл ұшақ толық емес және әртүрлі жартылай дайын ұшақтардан жиналған болуы мүмкін. Қазіргі уақытта ол Мэриленд штатының Сильвер Хилл қаласындағы Пол Э. Гарбердің сақтау, қалпына келтіру және тастау орталығында сақталуда. Екінші Кикка NASM Udvar Hazy орталығындағы Мэри Бейкер Энгенді қалпына келтіру ангарында қойылған. 2001 жылы жапондық қозғалтқыш маманы Казухико Ишизавамен болған хат алмасуда Накадзима мұражайдың Кикка ұшағының корпусын ұшу сынақтары үшін емес, жүктемеге арналған сынақтар үшін салғанын айтты. Бұл мұражайдағы Кикка ұшағының корпусына орнатылған қозғалтқыш науаларының Ne 20 қозғалтқыштарын сыйыстыру үшін тым кішкентай болуын түсіндіруге болады. Сонымен қатар, Кикканың қозғалтқыштарымен жабдықтауға жауапты Сусуму Ватанабе, беріктік сынағышының қозғалтқыш науалары стандартты ұшақтардағыдай болғанын және беріктік сынағышы бұзылғанша сынақтан өткенін еске алды. Осы ақпарат негізінде, АҚШ-қа жеткізілгеннен кейін көрнекілік үшін науалар қосылған болуы мүмкін. Екі Ne 20 реактивті қозғалтқышы 1946 жылы АҚШ-қа жеткізіліп, талдау үшін Chrysler корпорациясына жіберілді. Бұл туралы сол кездегі жобаны басқарған В.И. Чепмен 2005 жылы ғана айтты. Екі Ne 20 қозғалтқышының бөліктерінен жұмыс істейтін қозғалтқыш құрастырылып, 11 сағат 46 минут бойы сынақтан өтті. 1947 жылдың 7 сәуірінде «Жапондық NE 20 турбореактивті қозғалтқышы. Құрылысы және өнімділігі» атты есеп жарияланды. Бұл құжат қазір Токиодағы Ұлттық ғылым мұражайында көрсетілуде.