Кіріспе

1940 жылдардағы жапондық моторлы реактивті ұшақ қозғалтқышы

Исикаважима Цу 11 – Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдерінде Жапонияда шағын санымен өндірілген моторлы реактивті қозғалтқыш. Ол негізінен жапондық Йокосука MXY7 Ohka ұшатын бомбасын, камикадзе қаруын итеру үшін жасалған.

Жобалау және әзірлеу

Tsu 11 төрт цилиндрлі кері тізбектес Hitachi Hatsukaze Toku Model 13 поршеньді қозғалтқышын пайдаланды – неміс Hirth HM 504 кері тізбектес төрт цилиндрлі ауамен салқындатылатын қозғалтқышының лицензиялық нұсқасы, ал "модель 13" нұсқасы оның бір сатылы компрессорды іске қосуға бейімделгенін көрсетеді. Компрессордың артына отын инжекциясы жүйесі орнатылған. Жұмыс істеген кезде отын қысылған ауамен араластырылып, нәтижесінде пайда болған қоспа тұтандырылып, итеру күші жасалды. Қозғалтқыш Ohka Type 11 қаруларының басты кемшілігін – шектеулі ұшу қашықтығын жою мақсатымен жасалған. 11-типтің қатты отынмен жұмыс істейтін ракеталық қозғалтқыштары үлкен үдеуді қамтамасыз еткенімен, жанар уақыты өте қысқа болды. Осының салдарынан Ohka-ны тасымалдаушы ұшақ нысанаға өте жақын ұшуға мәжбүр болды, бұл оны құлатуға осал етті. Іс жүзінде, Ohka-ны тасымалдаған бомбалаушылардың көпшілігі қаруларын іске қосу мүмкіндігіне ие болмай тұрып атып түсірілді. Реактивтік қозғалтқыш жоғары жылдамдық пен Ohka-ны босату және аймақтан кету үшін тасымалдаушы ұшақтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін жеткілікті ұшу қашықтығын береді деп есептелді. Қозғалтқыш алғаш рет 1944 жылдың біраз уақытында Yokosuka P1Y бомбалаушы ұшағының астына ілініп сынақтан өтті және өндіріске беруге жеткілікті сәтті деп танылды. Ohka қозғалтқышты ұзартылған фюзеляжда орналастыруға бейімделді, ал бүйірлеріне реактивтік ауа түсетін тесіктер қосылды. Бұл конфигурация Ohka Type 22 деп аталды. Tsu 11 сонымен қатар Yokosuka MXY9 Shuka ("Күзгі от") – Mitsubishi J8M ракеталық қозғалтқышымен жабдықталған ұшқыштарды дайындауға арналған оқу ұшағын иелену үшін де таңдалды. Алайда, соғыс аяқталуға жақын болғандықтан, ешқайсысы да пайдалануға енбеді. Tsu 11 қозғалтқышының жалғыз данасы Вашингтондағы Ұлттық әуе және ғарыш мұражайында сақтаулы. 1997 жылы ол мұражайдың Ohka 22-сін қалпына келтіру кезінде орнатылды. Қозғалтқыштың қалпына келтіру процесіндегі инженерлік талдау отын инжекциясы мен жану қозғалтқыштың қуатына көп үлес қоспағанын, ал итеру күшінің басым бөлігі компрессор арқылы жасалғанын көрсетті.