Кіріспе

Кесон провинциясының, Филиппин муниципалитеті

Канделярия, ресми түрде Канделярия муниципалитеті, Филиппиннің Кесон провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 137 881 адамды құрайды. Бұл Люсена қаласы мен Сариаядан кейін Кесонның ең көп халқы бар үшінші елді мекені. Кесон провинциясындағы муниципалитеттердің ішінде Канделярияда кептірілген кокос фабрикалары мен мұнай өңдеу зауыттары ең көп, мысалы, Peter Paul Philippine Corporation, Primex Coco Products Inc., Pacific Royal Basic Foods, SuperStar Corporation, Tongsan Industrial Development Corporation және тағы да басқаларында мыңдаған адам жұмыс істейді.

Қор

1885 жылға дейін Канделярияның батыс бөлігіндегі Канделярия, Тагуан (Букал), Кинатихан және Масин барангайлары Тиаонг муниципалитетіне қарасты, ал шығысындағы Малабанбан, Мангилаг және Санта Каталина Сарияя қаласының билігінде болды. Масин барангайының жергілікті басшысы Дон Сириако Надрес және оның әйелі Дона Балтазара Бустаманте, Дон Симеон Надрес пен әйелі Дона Эвериста Она, Дон Хусто Аргао, Дон Элино де Гала, Дон Аполинарио Гонсалес, Дон Томас Кабуньяг, Дон Игнасио де Рамос, Дон Доминго де Алдей, Дон Томас Регидор, Дон Хуан дель Валле, Дон Амбросио Салазар, Дон Буэнавентура Седеньо және Дон Хиполито Мартинес қолдауымен осы барангайлар үшін тәуелсіз үкімет құруды ұсынды. Олар қаланың негізін қалаушы отбасылары ретінде танылды. 1878 жылдың 26 желтоқсанында Филиппин аралдарының генерал-губернаторы Доминго Морионес и Мурильо осы барангайлардың үстінен тәуелсіз үкімет құруға рұқсат берді. Оның шекаралары Тиаонг, Сарияя және Канделярияның негізін қалаушы отбасыларының көрнекті басшылары қол қойған шарт арқылы анықталды. Испания королі Альфонсо XII 1879 жылдың 5 тамызында Канделярияның тәуелсіз қала ретінде құрылуын бекітті.

Америка дәуірі мен жапондық оккупация

1902 жылы америкалықтарға қарсы жалпы соғыс тоқтағаннан кейін Канделярияның басқаруы көршілес Сарыая қаласымен біріктірілді. 1907 жылы Канделярия қайтадан төртінші санаттағы муниципалитет ретінде тәуелсіз басқарылды. Америкалық билік кезінде қала үлкен дамуға ие болды. Көптеген үйлер мен мемлекеттік ғимараттар салынды, сауда және өнеркәсіп өркендеді, бірақ жапон басқыны тағы бір қирату толқынын әкелді.

География

Муниципалитет Кесон провинциясының батыс бөлігінде, ел астанасы Маниладан және провинция астанасы Лусенадан шалқап жатыр. Оның солтүстік жағында әйгілі Банахау тауы, шығысында Сариая қаласы, оңтүстігінде Сан-Хуан (Батангас), ал батысында Долорес және Тиаонг қалалары орналасқан. Іргелес қалалар – Лусена, Тайабас, Сан-Пабло және Липа қаласы. Панафилиппин тас жолы мен Филиппин ұлттық темір жолы осы муниципалитеттен өтеді. Канделярияның ауданы шамамен және ол Банахау тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан, ауыл шаруашылығымен айналысатын муниципалитет. Қала орталығы Масин және Кьяпо өзендерімен бөлінген.

Барангай

Канделярия саяси жағынан 25 барангайға бөлінеді. Әр барангай пуроктардан тұрады, ал кейбіреулерінде сайтолар бар. Барангай Барангай Капитаны (2015) Халық саны (2020) Buenavista East Дионисио Г. Агила 2,783 Buenavista West Цезарь М. Лимбо 3,768 Bukal Norte Уильям М. Навализа 2,979 Bukal Sur Гауден М. Кордеро 8,483 Kinatihan I Буэнавентура М. Рейес 2,071 Kinatihan II Мануэль С. Хавак 1,923 Malabanban Norte Фернандо А. Алькантара 13,453 Malabanban Sur Перфекто С. Алькантара 9,701 Mangilag Norte Альфонсо А. Семира 2,824 Mangilag Sur Фелимон Р. Предилла Jr. 8,451 Masalukot I Иренео С. Бунгалинг 6,836 Masalukot II Арнел Б. Магвас 3,017 Masalukot III Эладио С. Каранданг 1,351 Masalukot IV Reverend H. Manalo 787 Masalukot V Максимо С. Магадиа 749 Masin Norte Нельсон Х. Пунзалан 7,587 Masin Sur Рейнальдо Л. Кантос 5,862 Mayabobo Арнел Б. Илао 2,566 Pahinga Norte Мануэль С. Эбора 16,237 Pahinga Sur Эстелито А. Сулит 3,522 Poblacion Антонио Маринело Ф. Эмралино 6,453 San Andres Либрадо М. Паналиган 3,522 San Isidro Сезар В. Абдон 5,339 Santa Catalina Norte Питер С. Малалуан 7,394 Santa Catalina Sur Майла С. Эскамиллас 7,922

Климат

Канделярияда екі айқын маусым бар: наурыздан мамырға дейін құрғақ және ыстық маусым, маусымнан желтоқсанға дейін жаңбырлы маусым. Тайфундар муниципалитетке үш-бес жылда бір рет соғып тұрады. Ең ерекшелері – 1995 жылғы «Анжела» (Розинг) супертайфуны, 2006 жылғы «Сянсан» (Миленё) тайфуны және 2014 жылғы «Раммасун» (Гленда) тайфуны. Канделяриядағы қалыпты температуралар ...-ден ...-ға дейін ауытқиды. Қаңтар айында температура шамамен ...-ге дейін төмендейді, ал ең ыстық ай – сәуірде температура ...-ге дейін көтерілуі мүмкін.

Топография

Канделярия Банахаудың оңтүстік етегінде жатқандықтан солтүстік бөлігінде биік жатыр және негізінен ауыл шаруашылығымен айналысады. Оның шалғайдағы барангайларында кокос пальмасы мен көкөніс егістіктері бар. Көптеген тұрғындары құс және мал шаруашылығымен айналысады, ал муниципалитеттің қалған бөлігінде негізінен күріш, жүгері және басқа да түйнек жемістер өсіріледі.

Демография

2015 жылғы санақ бойынша Канделярияның халқы 117 434 адамды құрайды. Халық санының өсуі 1990 жылдары қарқынды дамыды, 1995 жылы 80 733 адам тұрды, ал 2000 жылы халық саны 92 429 адамға жетті, бұл шамамен 15 пайыздық өсімді білдіреді. 2007 жылы муниципалитеттегі халық саны 2007 жылғы санақ бойынша 105 997 адамды құрады, немесе шамамен 4240 отбасы, 21 243 шаруашылық. Канделария тұрғындарының көп бөлігі Пахинга Норте және Малабанбан Норте барангайларында, қаланың іргесінде орналасқан. 2007 жылы халықтың 93 пайызы католик дінін ұстанады, 3,5 пайызы протестант, 3 пайызы Iglesia ni Cristo, 0,05 пайызы ислам, ал 0,97 пайызы басқа да діни ағымдарға жатады, мысалы, Мәсіх шіркеуі, Пятидесятниктер, баптистер, соңғы күннің қасиеттілері, жетінші күн адвентистері, Ехоба куәгерлері және тағы да басқалар.

Тіл

Тагалог тілі халық арасында кеңінен қолданылады. Дегенмен, олардың акценті орналасқан жері мен тарихына байланысты Батангас облысында сөйленетін тагалог диалектісіне ұқсайды. Канделария тұрғындарының көп бөлігі көршілес Батангас провинциясынан шыққан.

Экономика

Канделярия – Кесон провинциясының ең прогрессивті муниципалитеттерінің бірі. 1990-жылдардан бері қарқынды даму байқалып келеді, осы кезеңде бөлшек сауда, супермаркеттер, шаруашылық тауарлары, жылдам дайындалатын тағамдар немесе мейрамханалар, сауда орталықтары және тағы да басқа коммерциялық мекемелер салынып жатыр. Канделярия қалалық базары, Барангай Побласионға жақын орналасқан болса да, Барангай Пахинга Норте аумағында орналасқан.

Шамдар мейрамы

Қалалық фиеста қасиетті Сан-Педро Баутистаның құрметіне әр жылдың 5 ақпанында тойланады. 2017 жылдан бері, әулие Мелесио Верастиг Сан-Педро Баутистаға арналған биді бастады. Бұл би INDAK PUGAY деп аталады. Бұл би қасиетті Сан-Педро Баутистаның шейіттігін құрметтеуге арналған. 2005 жылдан бері, Монсеньор Карлос (Чарльз) Педро А. Эррера Нуэстра Сеньора де Канделарияға құрмет көрсетіп, әр жылдың 2 ақпанында Шам фестивалін өткізеді. Мерекелік шара қала көшелеріндегі шерумен аяқталады, онда жастар қасиетті Мария Ананы құрметтеп көше биін орындайды. Фестиваль барысында 25 барангайдың әрқайсысын бейнелейтін әсем безенділген шаралар да көрсетілді. 2012 жылдың 22 сәуірінде Сан-Педро Баутиста шіркеуінің ауласын жаңарту жобасы қолға алынды, бұл жоба қасиетті Мария Анаға арналған. Жаңартылған аула қазіргі тұрақ орнын Канделария халқы үшін көп мақсатты ашық амфитеатрға айналдырады. Онда балалар мен кішкентайларға арналған ойын алаңы, жүгіру/серуендеу жолы, розарий бақшасы, Виа Долороса және жарықтандырумен жабдықталған сахна болады. Ойын алаңы жарық стандартымен жарықтандырылады. Жобаға қаражат жинау үшін "1000 нұр нүктесі" атты акция ұйымдастырылады, онда әрбір нұр нүктесі Канделария тұрғыны немесе Канделарияның досы 5000 песодан артық қаржы жинау арқылы ұсынылады. Салтанатты ашылу 2013 жылдың 2 ақпанында, Шам фестивалі күні жоспарланған. Жер қазу жұмыстары 2012 жылдың 4 тамызында, Канделария күнінде басталуы тиіс. Бұл қоғамдық жобаға бүкіл әлемдегі Канделария тұрғындарының белсенділік танытып, өздерінің "нұр нүктесін" әкелуі күтілуде. Экономикалық мәселелер жөніндегі SPBPC шіркеу кеңесінің төрағасы – доктор Аль Корнехо.

Жол желісі

Қала мен елді мекенді аралап өтетін үш негізгі тас жол бар. Оңтүстік Лусон экспрес-жолының 4-тарауы (TR4), Санто-Томас, Батангастан Лусена қаласына дейін, муниципалитеттің солтүстік бөлігінен өтеді, 2021 жылы аяқталуы жоспарланған. Жаңа экспрес-жол Букал Норте, Масалукот II, Масалукот I, Маябобо және Мангилаг Норте ауылдарының бөліктерін қамтиды. Пан-Филиппин тас жолы (Махарлика тас жолы немесе Ұлттық тас жолы деп те аталады) муниципалитет арқылы Батыстан-Шығысқа қарай Букал Сур ауылынан Мангилаг Сур ауылына дейін өтеді. Ол муниципалитетті көршілес Тиаонг және Сариая қалаларымен, сондай-ақ Лагунадағы Сан-Пабло қаласымен және провинция орталығы Люсена қаласымен байланыстырады. Ризал көшесі – Побласион ауылындағы екі жолақты басты жол және Пан-Филиппин тас жолының бір бөлігі. Ол батыста Масин Норте және Сур ауылдарын, ал шығыста Малабанбан Норте ауылын байланыстырады. Мұнда муниципалитет әкімдігі, католик шіркеуі және Нарра алаңы сияқты маңызды нысандар орналасқан. Канделария – Сан-Хуан тас жолы (Канделария Болбок тас жолы деп те аталады) – екі жолақты тас жол, ол Малабанбан Норте ауылындағы Пан-Филиппин тас жолымен қиылысып, оңтүстікке қарай Батангас провинциясының Сан-Хуан муниципалитетіне дейін созылады. Бұл Маниладан Батангас арқылы келетін жолаушылар үшін баламалы жол. Канделария айналма жолы (Канделария шамадан тыс жолы деп те аталады) – Метро Маниладан Батангас және Бикол аймағына баратын жолаушылар үшін баламалы жол қызметін атқаратын екі жолақты айналма жол. 2012 жылы ашылған бұл жол Побласион ауылын айналып өтеді. Муниципалитет ішінде де маңызды жолдар бар. Побласион ауылындағы Кабунаг көшесі – муниципалитеттің негізгі бизнес орталығы. Licup Builders сияқты қаладағы ең көне құрылыс материалдары дүкені, дайын киім дүкендері, дәріханалар, аяқ киім, жалпы тауарлар мен мейрамханалар сияқты көптеген бизнес мекемелері осында орналасқан. Бұл сонымен қатар Пахинга Норте және Масалукот I сияқты жақын ауылдарға баратын жергілікті жолаушылар үшін транзиттік жол қызметін атқарады. Рамос көшесі, Масалукот ауылдық жолы – Побласион ауылындағы Махарлика тас жолынан басталып, Масалукот III ауылында аяқталатын жол. Бұл сонымен қатар Масалукот I ауылында орналасқан көптеген тұрғын үйлерге, мысалы, School View Park тұрғын үй кешеніне, Сент-Джуд ауылына (VSJ), Мария Кристина ауылына, Сент-Энтони тұрғын үй кешеніне, Вилла Макария ауылдық үйлеріне, Кларисс тұрғын үй кешеніне, Фаустин Флоравиллге және басқаларға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Grabsum School Inc. және доктор Панфило Кастро атындағы Ұлттық Жоғары Мектептің филиалы сияқты мектептер де жол бойында орналасқан. Тибанглан жолы – Махарлика тас жолынан Малабанбан Норте ауылына, Иглесия ни Кристо шіркеуінің алдындағы Маябобо ауылына баруға арналған топырақ жол. Пахинга Кинатихан жолы – Кабунаг көшесінен басталып, оңтүстікке қарай Кинатихан II ауылына дейін созылатын ауылдық жол. Бұл қаладан Канделария айналма жолына баруға арналған жол. Жол бойында Питер Пол Филиппин корпорациясы, Пахинга Норте бастауыш мектебі, Кокома және Вилла Катрина тұрғын үй кешені сияқты маңызды нысандар орналасқан. Пахинга Норте ауылындағы қиылыс, Киапо өзені арқылы өтетін жерден кейін Санта Каталина Норте ауылына жалғасады. Мангилаг Консепсион жолы – Мангилаг Сурдағы Махарлика тас жолынан басталып, Кезонның Сариаядағы Маябобо және Консепсион Банахау ауылдарына баруға арналған ауылдық жол. Мұнда доктор Панфило Кастро атындағы Ұлттық Жоғары Мектеп, Мангилаг Норте бастауыш мектебі және Маябобо тауы сияқты маңызды нысандар орналасқан.

Қоғамдық көлік

Метро Манила мен Лусена қаласына қатынайтын провинциялық автобустар, мысалы JAC Liner Inc., DLTBCo, JAM Liner, Dela Rosa Liner және Lucena Lines, Poblacion муниципалитетінің белгіленген аялдамаларында тоқтайды. Батангас қаласы мен Лусена қаласы арасында қатынайтын SUPREME автобусы да Канделярия (Самбат) арқылы өтеді. Қаланың ішінде джипни терминалдары да бар. Лусена қаласына барушы жолаушылар үшін терминал Ризал даңғылы мен Гонзалес көшесінің қиылысында орналасқан. Сан-Пабло қаласына барушы жолаушылар үшін терминал Ризал даңғылы мен Дель-Валле көшесінің қиылысында орналасқан. Сан-Хуан, Батангасқа барушы жолаушылар үшін терминал Гонзалес көшесінде орналасқан. Муниципалитеттегі ең көп таралған көлік түрі – мототакси (трицикл). Барнай Побласионда жақын маңдағы барнайларға жергілікті жолаушыларға қызмет көрсететін көптеген мототакси терминалдары бар.

Су көлігі

Канделярияның жағалауы жоқ және ол Долорес, Лукбан, Сампалок, Сан-Антонио, Тайабас және Тиаонгпен бірге Кесонның ішкі муниципалитеттерінің бірі болып табылады. Муниципалитетке ең жақын теңіз порты – Лусена қаласындағы Далахикан порты, ол Мариндуке, Масбате және басқа да аралдық провинцияларға баруға ниеттенген жолаушылар үшін арналған. Далахикан порты Канделяриядан шамамен қашықтықта орналасқан. Лусон аймағындағы халықаралық теңіз порттарының арасында Батангас қаласындағы Батангас порты ең жақын болып табылады. Канделяриядан Сан-Хуан, Росарио және Ибан (Батангас) муниципалитеттері арқылы жеке көлікпен шамамен екі сағатта жетуге болады.

Әуе көлігі

Канделярияда әуежай, ұшу-қону жолағы немесе әуе операцияларын қабылдауға арналған ешқандай мүмкіндік жоқ. Муниципалитеттегі ең жақын әуе базасы Липа қаласындағы Сан-Фернандо әуе базасы, ол муниципалитеттен шамамен батысқа қарай орналасқан, ал ең жақын халықаралық әуежай – Метро Манила қаласындағы Ниной Акино халықаралық әуежайы. Бұрын Лусена қаласындағы Лусена әуежайы қызмет көрсеткен, бірақ ол жабылды. Әуемен саяхаттайтындар үшін Метро Манилаға жетуге шамамен екі сағат, ал жол аяламы болған жағдайда Ниной Акино халықаралық әуежайына тағы бірнеше минут уақыт қажет болады.

Байланыс

Candelaria қаласына негізгі телекоммуникациялық қызметтерді General Telephone System, Inc. (GTSi) және Digitel Telecommunications (PLDT Digitel) компаниялары көрсетеді. GTSi муниципалитетте 1981 жылы қызметін бастады, бұл оның жұмысын бастаған үшінші муниципалитет болды, алғашқы екеуі – 1977 жылы Гумака және 1979 жылы Атимонан қалалары. Интернет-кафелер қаланың орталық бөлігінде жиі кездеседі.

Денсаулық сақтау

Канделярияда үш аурухана бар: біреуі мемлекеттік, екеуі жеке. Канделярия қалалық ауруханасы (халық арасында "Нурсери" деп белгілі, 1984 жылы салынған) Масин Норте барангайында орналасқан. Питер Пол медициналық орталығы (бұрын Питер Пол ауруханасы, 1948 жылы салынған) Регидор көшесінде, Побласион барангайында орналасқан. Біріккен Канделярия дәрігерлер ауруханасы (2009 жылы салынған) Махарлика тас жолында, Канделярия айналма жолының жанында, Мангилаг Сур барангайында орналасқан. Канделярия қалалық ауруханасы 1984 жылы Педро Седено қала әкімі болған кезде салынған. Питер Пол медициналық орталығы муниципалитеттегі алғашқы ауруханалардың бірі болып, 1948 жылы құрылған. Біріккен Канделярия дәрігерлер ауруханасы – Канделярияда жаңадан салынған медициналық мекеме, ол 2009 жылдың ақпанында ашылды. Әр барангайдың тегін медициналық қызмет көрсету үшін өз денсаулық сақтау орталығы бар. Муниципалитет аумағында көптеген жеке клиникалар да орналасқан.