Кіріспе

Іш қабықшаларының иммундық қызметінде маңызды рөл атқаратын антидене А иммуноглобулин (Ig A, секреторлық түрінде sIgA деп те аталады) – іш қабықшаларының иммундық қызметінде рөл атқаратын антидене. IgA-ның шырышты қабықтармен байланыста өндірілетін мөлшері, барлық басқа антиденелердің жалпы мөлшерінен артық. Күн сайын шамамен 3-5 грамм ішек қуысына бөлінеді. Бұл денеде өндірілетін барлық иммуноглобулиндердің 15%-ын құрайды. IgA екі субкласқа (IgA1 және IgA2) бөлінеді және мономерлік, сондай-ақ димерлік түрінде өндіріле алады. IgA-ның димерлік түрі ең көп таралған түрі болып табылады және секреторлық компонентпен байланысқанда секреторлық IgA (sIgA) деп аталады. sIgA – көз жасы, сілекей, тер, ана сүті және зәр-жыныс жолдары, асқазан-ішек жолы, простата және тыныс алу эпителийі секрецияларында кездесетін негізгі иммуноглобулин. Ол қанда да аз мөлшерде табылады. sIgA-ның секреторлық компоненті иммуноглобулинді протеолиздік ферменттердің әсерінен ыдыраудан қорғайды, сондықтан sIgA асқазан-ішек жолының қатал ортасында тірі қалып, дене сұйыстықтарында көбейетін микроорганизмдерден қорғауға мүмкіндік береді. sIgA басқа иммуноглобулиндердің қабыну әсерін де тежеуге қабілетті. IgA комплемент жүйесін нашар активтендіреді және нашар опсонизациялайды.

IgA1 мен IgA2

IgA екі изотипте кездеседі: IgA1 және IgA2. Екеуі де көп мөлшерде гликозильденген ақуыздар. IgA1 сыйызда (~80%) басым болса, IgA2-нің пайыздық көрсеткіші секрецияда сыйыздағыдан жоғары (~35%); IgA1 және IgA2 шығаратын жасушалардың арақатынасы адам денесінің әртүрлі лимфоидты тіндерінде өзгеше болады: IgA1 – сыйызда табылған IgA-ның басым субклассы. Көптеген лимфоидты тіндерде IgA1 өндіретін жасушалар басым. IgA2-де ауыр және жеңіл тізбектер дисульфидтік байланыс арқылы емес, ковалентті емес байланыстармен байланысады. Секреторлық лимфоидты тіндерде (мысалы, ішекке қатысты лимфоидты тіндер немесе GALT) IgA2 өндірісінің үлесі секреторлық емес лимфоидты органдарға (мысалы, көкбауыр, шеткі лимфа түйіндері) қарағанда жоғары. IgA1 және IgA2 екеуі де сыртқы секрецияларда, мысалы, алғашқы сүтте, ана сүтінде, көз жасында және сілекейде кездеседі, онда IgA2 қанға қарағанда көп таралған. (B клеткаларының рецепторларын қараңыз)

ІГА сыворотка мен секреторлық

Сондай-ақ IgA формаларын олардың орналасуына қарай ажыратуға болады – сары IgA және секреторлық IgA. Секреторлық IgA-да, секрецияларда табылған түрінде, 2–4 IgA мономерлерінің полимерлері екі қосымша тізбекшемен байланысқан; осылайша, slgA молекулалық салмағы 385 кД құрайды. Олардың бірі – J тізбекшесі (қосылатын тізбекше), ол молекулалық массасы 15 кД болатын, цистеинге бай және құрылымы жағынан басқа иммуноглобулиндік тізбекшелерден толығымен өзгеше полипептид. Бұл тізбекше IgA секрециялайтын жасушаларда түзіледі. Сыртқы (мұқазалық) секрециялардағы IgA-ның олигомерлік формаларында эпителий жасушалары өндіретін секреторлық компонент деп аталатын, әлдеқайда үлкен молекулалық массасы (70 кД) бар полипептид те бар. Бұл молекула поли Ig рецепторынан (130 кД) пайда болады, ол олигомерлік (бірақ мономерлік емес) IgA-ны эпителий жасушалары арқылы қабылдау және трансцеллюлярлық тасымалдау үшін, сондай-ақ көз жасы, сілекей, тер және ішек сұйықтығы сияқты секрецияларға жеткізуге жауапты.

ІГА сарысуы

Қанда IgA иммундық эффектті жасушаларда экспрессияланатын Fc-рецептормен (CD89 немесе FcαRI) өзара әрекеттесіп, қабыну реакцияларын бастайды. Полимерлік IgA (көбінесе секреторлық димер) плазма жасушаларымен, шырышты қабаттарға жақын орналасқан ламина проприяда түзіледі. Ол эпителий жасушаларының базальдық бетіндегі pIgR-ге байланысып, эндоцитоз арқылы жасушаға сіңіріледі. Рецептор-IgA кешені жасушалық бөліктер арқылы өтіп, рецепторға қосылған күйінде эпителий жасушаларының люминальды бетіне секрецияланады. Рецептордың протеолизі жүзеге асады, соның салдарынан димерлік IgA молекуласы, секреторлық компонент (SC) деп аталатын рецептордың бөлігімен бірге люмен бойына таралады, ал димерлік IgA және SC бірге секреторлық IgA (sIgA) құрайды. Ішекте IgA эпителий жасушаларын жауып тұрған шырышты қабатқа байланыса алады. Осылайша, эпителий жасушаларына жеткенге дейін қауіпті факторларды бейсіздендіруге қабілетті кедергі пайда болады. Секреторлық IgA деңгейі тәуліктік цикл бойынша өзгереді, ең жоғары деңгейі жарық кезеңінің ортасында, ZT6 шамасында жұқа ішек пен фекалияда байқалады. IgA секрециясының реттелуі микробиотамен байланысты, және IgA тікелей өзара әрекеттесу арқылы тербелісті микроорганизмдердің белгілі бір түрлерін бақылайтыны мәлім. Иммундық шығару – антиденелермен кросс-байланыс арқылы көпвалентті антигендерді немесе патогендерді агглютинациялау, оларды шырышты қабатта тұтқындау және/немесе перистальтикалық жолмен шығарып тастау процесі. IgA компонентінің олигосахаридтік тізбектері эпителий жасушаларының үстінде орналасқан шырышты қабатпен байланыса алады. IgA антиденелері, кейде IgA деңгейі төмен немесе жоқ адамдарда кездеседі, IgA қамтитын қан компоненттерімен трансфузия жасағанда ауыр анафилактикалық реакцияларға алып келуі мүмкін. Дегенмен, күдіктелген IgA анафилактикалық реакциясы бар көптеген адамдар IgA антиденелерін құюдан басқа себептерге байланысты жедел, жалпыланған реакцияларға тап болды.

Микробиологиялық

Нейсерия түрлері, оның ішінде гонореяны қоздыратын Neisseria gonorrhoeae, Streptococcus pneumoniae және Haemophilus influenzae B түрі IgA-ны жоятын протеаза бөліп шығарады. Сонымен қатар, Blastocystis түрлерінің адам IgA-сын ыдырататын цистеин және аспартик протеаза ферменттерін өндіретін бірнеше субтиптері бар екені көрсетілген.

Аутоиммундық және иммундық медиацияланған

IgA нефропатиясы бүйректерде IgA жинақталуынан туындайды. Патогенезі гипогликозильденген IgA1 өндірісін қамтиды, ол жинақталып, одан әрі иммундық кешендердің қалыптасуына және IgA-ға тән IgG өндірісіне алып келеді, бұл тіндердің қабынуына себеп болады. Целиак ауруы IgA антиэндомизиалдық антиденелердің болуына байланысты IgA патологиясын қамтиды. Целиак ауруын анықтау үшін IgA трансглутаминаза аутоантителоларын қосымша зерттеулерде қолданды, олар ауруды анықтауда ерекше және сезімтал деп танылды. Генох-Шенлейн пурпурасы (HSP) – IgA және 3-компонент (C3) кішкентай қан тамырларында жинақталуынан туындайтын жүйелік васкулит. HSP көбінесе кішкентай балаларда кездеседі және тері мен дәнекер тіндерін, мошонканы, буындарды, асқазан-ішек жолын және бүйректерді қамтиды. Әдетте, жоғарғы тыныс жолдарының инфекциясынан кейін пайда болады және бауыр IgA агрегаттарын шығарып тастағанда бірнеше апта ішінде жоғалады. Сызықты IgA-мен байланысты булозды дерматоз және IgA-мен байланысты пемфигус – IgA-мен медиацияланған иммунобулозды аурулардың екі мысалы. IgA-мен медиацияланған иммунобулозды ауруларды, тіпті ритуксимаб сияқты әдетте тиімді дәрілермен емдеу қиын болуы мүмкін.

Есірткі әсерінен пайда болған

Ванкомицин кейбір пациенттерде сызықты IgA бульцоздық дерматозын тудыруы мүмкін.