Кіріспе

Ирландиялық тарихшы, осы аттас тарихшылар

Питер Роберт Ламонт Браун (26 шілде 1935 жылы туған) – ирландиялық тарихшы. Ол Принстон университетінің зейнеткер тарих профессоры. Браунға кейінгі антикалық дәуір саласына тұжырымдылық әкелгені үшін алғыс айтылады және ол көбінесе осы саланы қалыптастырушы ретінде танылады. Оның еңбектері, әсіресе, Рим империясының соңғы кезеңіндегі және ерте ортағасырлық Еуропадағы діни мәдениет пен дін мен қоғам арасындағы қарым-қатынасқа арналған.

Ерте өмір және білім

Питер Браун 1935 жылы Дублинде, шотланд-ирландтық протестант отбасында дүниеге келді. 1939 жылға дейін ол әр жылдың қысы мен көктемін Англо-Египет Суданында өткізді, онда оның әкесі Хартумда теміржол инженері болып жұмыс істеді. Жылдың қалған уақытын анасымен бірге Дублиннің жанындағы Виклоу графтығындағы Брей қаласына оралатын. Соғыс басталғаннан кейін Браун мен анасы Ирландияда қалды, ал әкесі 1948 жылға дейін қайтып оралмады. Браун Суданмен байланысының өзіне тигізген әсері туралы бірнеше рет жазды және айтты. Daily Princetonian газетіне берген сұхбатында ол былай деді: "Суданда өмір сүргенімнен кейін мен Таяу Шығысты жақсы көріп, оған қызығушылығым арта түсті, сонымен қатар, жұлдызды аспан астындағы бегемоттар, крокодилдер мен түйелердің жарқын әлемі және ұзын ақ халат киген қараңғы судандық қызметшілер туралы алыс естеліктер сақталып қалды". Мұндай әсерлер, "бала кезімде терең тамырлар тартқан, дін мен "экзотикалық" (еуропалық емес және, демек, классикалық емес) нәрселердің үлкендігі, мәңгілік болуы және байлығы классикалық әлемге енуіне кедергі келтірмейтіндей болды, оларды құлдыраудың айқын белгілері деп қарауға болмады. Екеуінің де күші мені қызықтыра бастады. Ағартылған империяның құлауы, шынымен де, апатты оқиға болуы мүмкін, бірақ ол әсерсіз болып кетпес еді". Браун бастапқыда Аравон мектебінде білім алды – қазір жабылып қойған, бірақ сол кезде Виклоу графтығындағы Брейдегі танымал дайындық мектеп еді, онда ол алғаш рет латын және француз тілдерін оқыды. Содан кейін Браун Шрусбери мектебінде және Оксфордтың Нью-колледжінде оқыды. Өзінің интеллектуалдық қалыптасуы туралы сұраққа жауап бергенде, Браун мемлекеттік мектепті бір жыл ертерек бітіргенін, 1952 жылы, 17 жасқа толғанда Ирландияға оралғанын (оқу демалысындағыдай) айтты. Ол Дублинде Майкл Ростовцевтің (1926) еңбегін оқыды, оны Ballsbridge-дегі Корольдік Дублин қоғамының кітапханасынан алған. 1952–1953 оқу жылы Браун үшін мектеп пен университет арасындағы "кезеңдік үзіліс" болды, ол осы уақыт ішінде хатшылық мектепте теруді үйренді және нацистік Германиядан босқын болған Тринити колледжінің профессорынан неміс тілі сабақтарын алды. Бұл арнайы пән Браунға үлкен әсер етті: "Екі автордың да Рим империясы ішінде христиан діні жеңіске жеткен сәтте христиандықтан бұрынғы қоғам мен мәдениеттің төзімділігін көрсеткеніне қатты қуандым. Орта ғасырлар мен реформациядан кейінгі кезеңдерде ғана таныс болған, ал қазіргі формасында әлі де ирландтың, католик немесе протестанттың санасында салқын бұлттардай асылып тұрған институттар мен идеялар алғаш рет өте алыс, ежелгі әлемде пайда болғанын көрдім".

Жұмыспен қамту және кәсіби мүшелік

Бітіргеннен кейін Браун Арнальдо Момильяноның (сол кезде Лондон университетінің колледжінде ежелгі тарих профессоры) сыртқы жетекшілігімен докторлық диссертациясын бастады, бірақ оны аяқтамады. Оның студенттік кезіндегі әлеуеті Оксфордтың Мертон колледжінде Хармсворт аға стипендиясымен және Оксфордтың All Souls колледжінде жеті жылдық сыйлық стипендиясымен мойындалды. Әдетте, сыйлық стипендиясынан кейін колледжде қалуға мүмкіндік болғандықтан, All Souls колледжі оны 1963 жылы ғылыми қызметкер, ал 1970 жылы аға ғылыми қызметкер етіп сайлады. Оксфорд университетінің қазіргі заманғы тарих факультеті оны 1970 жылы арнайы лектор, ал 1973 жылы оқырман (ad hominem) қызметіне тағайындады. 1971 жылы ол Британ академиясының мүшесі болып сайланды. Браун Оксфордты тастап, Лондон университетінің Роял Холлоуэй колледжінде заманауи тарих профессоры және тарих кафедрасының меңгерушісі болды (1975–78). Кейін ол Ұлыбританиядан Берклидегі Калифорния университетінде классика және тарих профессоры (1978–86) және Принстон университетінде тарих профессоры (1986–2011) қызметін атқарды. 1979 жылы Америка өнер және ғылым академиясының, 1988 жылы Америка ортағасырлық академиясының, ал 1995 жылы Америка философиялық қоғамының тұрақты мүшесі болып сайланды. UC Беркли мен Принстонның штаттық оқытушылар құрамына кірмес бұрын Браун екі институтта да қонақ профессор болып жұмыс істеді: 1975 жылы UC Берклиде және 1983–86 жылдары Принстонда. Ол сонымен қатар UCLA және Италияда қонақ лекциялар оқыды. Қонақ мұғалім ретіндегі басқа да жұмыстары Браунды 1970-ші жылдары Торонтоға, ал 2000 жылдан бері Венгрия мен Исландияға алып барды. Принстон университеті 2000 жылы оған Президенттік сыйлықты табыс етті.

Сөз сөйлеу тапсырмалары

Браун бірнеше атаулы лекция серияларын оқыды. Оларға Гарвард университетіндегі Карл Ньюэлл Джексон лекциялары (1976); Чикаго университетіндегі Хаскелл лекциялары (1978); Дін тарихындағы ACLS лекциялары (1981–1982); Висконсин университеті, Мэдисон қаласындағы Курти лекциялары (1988); Кембридж және Йель университеттеріндегі Таннер лекциялары (1993 және 1996 жж.); Иерусалимдегі Менахем Стерн лекциялары (2000); Венадағы Адамгершілік ғылымдар институтындағы Адамгершілік ғылымдар лекциялары (2012); Вирджиния университетіндегі Джеймс У. Ричард лекциялары (2012) кіреді. Ол сондай-ақ көптеген жеке атаулы лекцияларды оқыды. Бұған Ұлыбритания мен АҚШ-тағы ұлттық академиялық шаралар: Британ академиясындағы тарих бойынша Рали лекциясы (1992); және Американың білімді қоғамдар кеңесі үшін Чарльз Гомер Хаскинс лекциясы ("Оқу өмірі") (2003) жатады. Басқа атаулы лекцияларға Рединг университетіндегі Стентон лекциясы (1976) кіреді; Браунның лекциясы оның екінші жинағында, "Қоғам және қазiргi көне дәуірдегі қасиетті" (1982) еңбегінде қайта басылды. Чикаго университетіндегі Зигмунд Х. Дэнзигердің еске алу лекциясы (1997); Стэнфорд университетіндегі Президенттік лекция (2002); Кембридждегі Тринити колледжіндегі Кларк лекциясы (2004); Афиныдағы классикалық зерттеулер американдық мектебіндегі Геннадий кітапханасы лекциясы (2007); Фр. Александр Шмеманн лекциясы, Санкт-Владимир православиелік теологиялық семинариясы, Нью-Йорк (2013); Рутгерс университетіндегі дін саласындағы жылдық ерекше лекция (2013); Лондон университеті, Королева Мэри колледжіндегі Николай Рубинштейн лекциясы (2013); Римдегі Америка академиясындағы Патрисия Х. Лабалме кітапхана достары лекциясы (2013); Калифорния университеті, Сан-Диегодағы Дін және қоғам туралы Берк лекциясы (2014); Майнут колледжіндегі Коршис лекциясы, Ирландия (2014); Торонтодағы Рим папасының ортағасырлық зерттеулер институтындағы Этьен Гилсон лекциясы (2014); және Джорджтаун университетіндегі Костан лекциясының тұңғыш оқылысы (2014). Ол сонымен қатар барлық университеттерде, әдетте, кейіннен, атаулы лекциялар оқыды: Принстондағы Маги лекциясы (1991); UC Берклидегі Притчетт лекциясы (1993); Лондон университеті, Корольдік Холлоуэй колледжіндегі Хейс Робинсон лекциясы (1997); Оксфордтың Вольфсон колледжіндегі Рональд Сайм лекциясы және Оксфордтың тарих факультетіндегі Дакр лекциясы (2006 және 2010 жж.). 2007 жылы Браун Оксфордтың Ежелгі антикалық орталығының ашылуында сөз сөйледі. 2015 жылы Израильдің Иерусалимдегі Еврей университетінің кеш антикалық зерттеулер тобында Паула Фредриксенмен бірге қоғамдық талқылау өткізді. Браун конференциялар мен конгрестерде жиі негізгі баяндамашы болып табылады. Олардың ішінде Каламазудағы Батыс Мичиган университетіндегі Халықаралық ортағасырлық зерттеулер конгресі (1986); Лидстегі Халықаралық ортағасырлық конгресс (1999); Севанни ортағасырлық коллоквиумы (2012); және Сент-Луис университетіндегі ортағасырлық және Ренессанс кезеңдері зерттеулері жөніндегі бірінші жылдық симпозиум (2013) бар. Ол Сеговияда өткен "Nuevas perspectivas sobre la Antigüedad tardía" атты бірінші Халықаралық Coloquio-да ашылу сөз сөйледі (2009).

Редакциялық жұмыс

Бірнеше онжылдық бойы Браун Калифорния университетінің баспасынан шығарылатын «Классикалық мұраның өзгеруі» кітап сериясының бас редакторы болып келді. Серияның алғашқы томы 1981 жылы жарық көрді. Қазіргі күнгі жарияланған толық тізімде елу бесеуден астам кітап бар.

Ғылыми-зерттеу гранттары

Бұрынғы кітаптарынан кейін Браун құрметті және маңызды зерттеу гранттарын алды. Олардың қатарында 1982 жылғы МакАртур стипендиясы және 2001 жылғы Эндрю В. Меллон қорының гуманитарлық ғылымдар саласындағы ғалымдарға арналған Ерекше жетістік сыйлығы бар.

1971 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Браунның пікірлері сексенінші жылдары аздап өзгерді. Мақалаларында және жаңа басылымдарында Браун өзінің бұрынғы еңбектерін, зерттеу саласының көптеген діни аспектілерін талдап көрсеткенін, қайта қарастыру қажет екенін мәлімдеді. Оның кейінгі еңбектері зерттеу нысандарының ерекше христиандық қабаттарына терең құрметпен қарауын көрсетеді. Оның ең соңғы зерттеулері кеш антикалық дәуірдегі байлық және кедейлік мәселелеріне, әсіресе христиан авторларында шоғырланған.

Гиппонийлік Августин: өмірбаян (1967; 2000)

Браунның Августин Гиппондық туралы жазған өмірбаяны кеңінен мойын соқты. «Теологиялық зерттеулер журналында» Уильям Френд (Рим Африкасының діни тарихы жөнінде Браунмен пікірлері әртүрлі болған) былай деп жазды: «Бұл тамаша кітап, оның басты кейіпкерінің терең жеке түсінігі, бірақ мұнда ғалымның – тарихшының, философтың және адам психологының толық қабілеттері қолданылған, Августин мен оның замандастарының жазбалары туралы терең біліммен, сондай-ақ қазіргі сындық еңбектермен нығайтылған. Батыс Рим империясының соңғы кезеңіндегі өмір мен ой-пікірдің барлық кеңістігі осы кітаптың суреті болып табылады». Кітаптың ерекшеліктері назарсыз қалмады. Августин зерттеулерінің тағы бір көрнекті шебері, пастор Генри Чэдвик, Браунның кітабы «теологиясыз өмірбаян» екенін айтты – Браунның өзі «әділ» деп мойындаған пікір. Осы себепті, ағылшын тілді студенттер арасында Браунның кітабы көбінесе Джеральд Боннердің 1963 жылы алғаш жарық көрген және Боннер кейінгі басылымдарда жаңартқан «Августин Гиппондық: Өмір және дау-дамайлар» кітабымен бірге оқылды. Дегенмен, Браунның теологиялық мазмұнға ерекше және нәзік назар аударуы, психоаналитикалық көзқарасты қолдануы (ол кезде ежелгі тұлғаны зерттеуде сирек кездесетін жайт) Августинді тарихи тұрғыдан жеке тұлға ретінде бекітуге көмектесті. Бұл туралы Ричард Саутерн айтты, ол Браунды «Августинді теологиялық ілімнің қабірінен шығарып, оның ой-қиялын және сезімдерін көз алдымызға келтіргені үшін» мақтады. Браун 2000 жылы кітаптың жаңа басылымын шығарды, оны екі жаңа тараумен аяқтады – біреуі жаңа деректерге, екіншісі жаңа түсіндірулерге арналған.

Соңғы антикалық әлем (1971)

Екінші кітабы "Соңғы антикалық әлем" (1971) Браун біздің заманымыздың екінші мен сегізінші ғасырлары аралығындағы кезеңді түбірінен өзгеше жаңа тұрғысынан қарастырды. Бұл кезеңді дәстүрлі түсіндіру Эдвард Гиббонның танымал еңбегі "Рим империясының құлдырауы мен зымырауының тарихы" (1779) негізінде, "алтын ғасыр" деп аталатын классикалық өркениеттен құлдырау идеясымен байланысты болды. Алайда Браун осы кезеңге позитивті көзқараспен қарауды ұсынды, соңғы антикалық дәуірдің зор мәдени жаңарулар кезеңі болғанын дәлелдеді.

"Ақырғы антикалық дәуірдегі қасиетті адамның пайда болуы мен қызметі" (1971)

Оның ең танымал ертедегі еңбегі "қасиетті адам" бейнесіне арналған. Браунның сөзінше, харизматикалық христиан аскеттері (әулиелер) соңғы Рим империясы мен ерте Византия әлемінде жергілікті қоғамдар мен құдай арасында делдал ретінде ерекше көзге түсті. Бұл қарым-қатынас Рим әлеуметтік жүйесіндегі қамқорлықтың маңыздылығын көрсетті, және христиан аскеттері оны қабылдады. Бірақ одан да маңыздысы, Браун пікірінше, қасиетті адамның пайда болуы – христиандыққа ғана емес, сонымен қатар кейінгі антикалық дәуірдегі басқа діндерге де әсер еткен терең діни өзгерістің нәтижесі болды, атап айтқанда, құдайға жеке қол жеткізу қажеттілігі.

Денесі мен қоғамы (1988)

Питер Браунның 1988 жылы жарық көрген "Дене мен қоғам" атты еңбегі ежелгі Жерорта теңізі мен Таяу Шығыстағы ертедегі христиандардың неке және жыныстық қатынас тәжірибелерін зерттеген новаторлық туынды болды. Браун христиандық орталарда бірінші ғасырдан бесінші ғасырға дейін жыныстық қатынастан толық бас тарту, ұстамалық, бойжетімдік және өмір бойы пәктікті сақтау практикасына назар аударады, сондай-ақ ертедегі христиандардың жыныстық қатынас және денеге деген қызығушылығын сол дәуірдің көрнекті жазушыларының еңбектерінде іздейді. "Дене мен қоғам" еңбегінде жыныстық қатынас пен адам денесіне қатысты діни көзқарастар ерлер мен әйелдер, римдік аристократия мен құлдар, сондай-ақ некеде тұрғандар мен бойдақтар арасындағы қарым-қатынастарды қалай көрсеткені және қалыптастырғаны туралы сұрақтар көтеріледі. Браун Тертуллиан, Валентин, Александриялық Климент, Ориген, Константин, шөлдегі әкелер, Жером, Амвросий және Августин сияқты тұлғаларды талқылайды, сонымен қатар Шығыс Рим империясындағы аскетизм мен қоғам, шейіттік және пайғамбарлық, гностикалық рухани жетекшілік, шіркеудегі ерлер мен әйелдер арасындағы рассіздік, Египеттегі монахтар мен неке, төртінші ғасырдағы Иерусалимдегі әйелдердің аскетикалық өмірі және ерте орта ғасырдағы дене мен қоғам мәселелерін қарастырады. Жаңа кіріспесінде Браун өзінің еңбегінің ғылыми қауымдастықта қалай қабылданып, бағаланғанын баяндайды.

Иіннің көзімен (2012)

Браунның қазірге дейінгі ең ұзақ кітабы "Иін көзінен" (Through the Eye of a Needle) Латын Батысындағы қайырымдылыққа қатысты көзқарастарды зерттейді. Бес бөлімге бөлінген кітаптың негізгі бөлігі – ІІ және ІІІ бөлімдер – шамамен 370 және 430 жылдар аралығындағы екі буынға арналған, осы кезеңде әртүрлі пікірлер Августин мен пелагиандар арасындағы тартыс нәтижесінде ойдың поляризациялануына әкелді. I және IV-V бөлімдер бұл тар ауқымды зерттеуді IV, V және VI ғасырлардағы әлеуметтік құрылымдардың кең контекстіне енгізеді.

Құрметтер

Браун үш континентте кем дегенде он екі елде академиялық жетістіктері үшін ресми түрде мойындалды.

Құрметті дипломдар мен колледж стипендиялары

Ол жиырмаға жуық құрметті атақ алды. АҚШ-тан тыс жерлерде ол Швейцарияның Фрибург университетінен (1974), Дублин Тринити колледжінен (1990), Пиза университетінен (2001), Кембридж университетінен (2004), Будапешттегі Орталық Еуропа университетінен (2005), Оксфорд университетінен (2006), Лондон Корольдік колледжінен (2008), Иерусалимдегі Еврей университетінен (2010), Салоникидегі Аристотель университетінен (2010) және Сент-Эндрюс университетінен (2014) құрметті доктор дәрежесін алды. Оның АҚШ-тағы құрметті доктор дәрежелері: Чикаго университеті (1978), Веслиан университеті (1993), Тулан университеті (1994), Колумбия университеті (2001), Гарвард университеті (2002), Оңтүстік методистік университеті (2004), Йель университеті (2006), Нотр-Дам университеті (2008), Амхерст колледжі (2009) және Нью-Йорктегі Санкт-Владимир православтық теологиялық семинариясы (2013). Ол Лондон университетінің Корольдік Холлоуэй колледжінің (1997) және Оксфорд университетінің Нью колледжінің (1998) құрметті профессоры.

Сыйлықтар

Браун бірнеше маңызды сыйлықтарға ие болды, оның ішінде Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясының тарих саласындағы Хайнекен сыйлығы (1994), Трир университетінің ежелгі тарих бойынша Аусоний сыйлығы (1999) және Реджио ди Калабрия қала әкімдігінің Premio Anaxilao сыйлығы (1999). 2008 жылы ол үнді тарихшысы Ромила Тапармен бірге АҚШ Конгресс кітапханасының адамзатты зерттеудегі өмірлік жетістіктері үшін берілетін, белгілі бір уақыт аралығында табыс етілетін Клюг сыйлығын бөлісті. 2011 жылы Браун грек-римдік ескілігі туралы еңбектері үшін беделді Халықаралық Балзан сыйлығына ие болды. 2015 жылы ол "Өткенді қалпына келтіру: тарихшылар және олардың деректері" санатында Дэн Дэвид сыйлығын бөлісті.

Білімді орталықтар, қоғамдар және академиялар

Ұлыбритания мен АҚШ-тағы мансабы кезінде алған кәсіби мүшеліктеріне қоса, Браун көптеген басқа да ғылыми қоғамдардан құрметті аталымдар алды. Ол 1991 жылдан бастап Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясының шетелдік мүшесі, 1997 жылдан бастап Барселонадағы Корольдік әдебиет академиясының корреспондент мүшесі, Италияның қасиеттілік, культтер және агиографияны зерттеу қауымдастығының құрметті мүшесі, 2010 жылдан бастап Корольдік Ирландия академиясының құрметті мүшесі, 2015 жылдан бастап Италиядағы Accademia Nazionale dei Lincei шетелдік мүшесі және 2016 жылдан бастап Ұлыбританиядағы Діни тарих қоғамының мүшесі. Сонымен қатар, ол 2012 жылдан бері Сеговиядағы Ұлттық қашықтықтан білім беру университетіндегі "Teodosio el Grande" Кешкі Ежелгілік туралы халықаралық зерттеулер орталығының құрметті президенті болып табылады.

Шетелдік мемлекеттік тану

Браун – Францияның Өнер және әдебиет орденінің кавалері (1996).

Кітап сыйлықтары

Браун бірнеше көрнекті кітап сыйлығына ие болған. "Августин Гиппо: Өмірбаян" (1967) Ұлыбританияның Өнер кеңесі сыйлығын жеңіп алды. "Дене мен қоғам: ерлер, әйелдер және ерте христиандықтағы сексуалдық бас тарту" (1988) американдық Өнер және әдебиет академиясының Вурселл сыйлығымен және Фи Бета Каппаның Ральф Уолдо Эмерсон сыйлығымен марапатталды. "Тігізбе арқылы: байлық, Римнің құлауы және христиан дінінің Батыста қалыптасуы, 350–550 ж.ж." (2012) Америка философиялық қоғамының мәдени тарих саласындағы Жак Барзун сыйлығын және Америка шіркеу тарихы қоғамының Филипп Шафф сыйлығын жеңіп алды. Сонымен қатар, ол американдық баспа индустриясының жылдық PROSE сыйлықтарындағы R. R. Hawkins сыйлығын (сатылаған жүйедегі ең жоғары сыйлық) иеленді.