Кіріспе
Құбыла (қибла) компасы (кейде қибла/қибла индикаторы немесе қибланума деп те аталады) – мұсылмандар намаз оқу үшін бет бұруға тиіс бағытты көрсету үшін қолданатын өзгертілген компас. Исламда бұл бағыт құбыла деп аталады және Мекке қаласына, әсіресе Қағбаға қарай бағытталған. Компас, кез келген басқа компас сияқты, солтүстікке бағытталса, намаз бағыты дискінің шетіне орналасқан әртүрлі қалаларға сәйкес белгілермен немесе пайдаланушының орналасқан жеріне қарай орнатылған екінші көрсеткіш арқылы көрсетіледі. Дұрыс бағытты анықтау үшін, адам өзінің және Мекке қаласының (бетін қаратып намаз оқуға тиіс қаланың) ендігі мен бойлықтарын белгілі бір дәлдікпен білуі керек. Бұл анықталғаннан кейін, мәндер сфералық үшбұрышқа қолданылады және жергілікті меридианнан Меккеге қажетті бағытқа дейінгі бұрыш есептеледі. Көрсеткіш әдетте, ілмекпен жабылатын қақпағы бар дөңгелек мыс қораптан және кіріктірілген магниттік компастан тұрады. Қораптың барлық жағында мұсылмандық маңызды орындардың ендігі мен бойлықтары араб тілінде жазылған. Компас – солтүстікті көрсету үшін ашық шеңберлі көк болат инеден тұрады. Оның үстінде мыс пирамида пішін орнатылған, ал барлық конструкция шыны табақпен жабылады. Компас жиегінің үстіндегі мыс сақинада ‘абжад’ сандарымен белгіленген градус шеңбері және тараптар көрсетілген. Бұрылыс үшбұрышты гномон декоративті ашық жұмыс мотивімен сүйеніп тұрады. Қораптың қақпағы ілгекпен бекітіледі. Бұл құрал мұсылмандарға Меккедегі Қағбаға қарап намаз оқуға тиіс дұрыс құбыла бағытын анықтауға көмектеседі. Әсем құбыла компастары кем дегенде 18 ғасырға дейін бар болған. Кейбір жаңа үлгілерінде магниттік көрсеткіш орнына цифрлық дисплей қолданылады. Кейбір құбыла компастарына сондай-ақ, намаздан кейін айтылатын дұғаларды қайталау санын санауға арналған санау құралы да кіреді.
A qibla (qiblah) compass (sometimes also called qibla/qiblah indicator or qiblanuma) is a modified compass used by Muslims to indicate the direction to face to perform prayers. In Islam, this direction is called qibla, and points towards the city of Mecca and specifically to the Kaaba. While the compass, like any other compass, points north, the direction of prayer is indicated by marks on the perimeter of the dial, corresponding to different cities, or by a second pointer set by the user according to their own location. To determine the proper direction, one has to know with some precision both the longitude and latitude of one's own location and those of Mecca, the city toward which one must face. Once that is determined, the values are applied to a spherical triangle, and the angle from the local meridian to the required direction of Mecca can be determined. The indicator usually consists of a round brass box with a hinged lid and an inset magnetic compass. A list of important Islamic places with their longitudes, latitudes, is inscribed in Arabic on all sides of the box. The compass has a blued steel needle with an open circle to indicate North. It is surmounted by a brass pyramidal pivot and a glass plate covers all. A brass ring over the rim of the compass carries a degree circle numbered in 'abjad' numerals and the cardinal points are marked. The folding triangular gnomon is supported by a decorative open work motif. The lid of the box is secured by a hook fastener. The instrument serves the user to determine the correct 'qibla' the direction to which Muslims turn in prayer to face the Ka'ba in Mecca. Ornate qibla compasses date back at least to the 18th century. Some recent versions use digital readout instead of a magnetic pointer. Some qibla compasses also include a tally counter, used to count the repetition of various du'a said after prayer.
Тарих
[[Файл:Аль-Ашраф компасы мен қибла диаграммасы.png|thumb|Аль-Ашрафтың компас және қибла диаграммасы. Йеменде 1293 жылы көшірілген "Cairo TR 105" қолжазбасынан алынған. Әл-Ашраф астролабалар мен күн сағаттары туралы трактатында компас жасау туралы бірнеше абзацқа орын берген. Одан кейін ол компасты солтүстік бағытын, меридианды (khaṭṭ niṣf al nahār) және қибланы анықтау үшін пайдаланады. Бұл ортағасырлық ислам ғылыми мәтінінде компасқа жасалған алғашқы сілтеме және оның қибла көрсеткіші ретіндегі ең ерте пайдаланылуы, бірақ Әл-Ашраф оны осы мақсат үшін бірінші болып қолданғанын мәлімдемеген.