Кіріспе

Камбоджа провинциясы Пурсат (UNGEGN: Poŭthĭsăt, ALA LC: Bodhi ̊sât; «Жүзіп тұратын Баян ағашы» деген мағынада) – Камбоджа провинциясы. Ол елдің батыс бөлігінде орналасқан және солтүстіктен бастап сағат тілімен шекаралас: Баттамбанг провинциясы, Тонле Сап көлі, Кампонг Чханнанг провинциясы, Кампонг Спеу провинциясы, Кох Конг провинциясы және Шығыс Таиланд. Бұл аймақ Тонле Сап көлі мен Кардамон тауларының солтүстік жағында жатыр. Пурсат өзені провинцияны екіге бөліп өтеді, батыстағы Кардамон тауларынан шығыстағы Тонле Сап көліне дейін ағып жатыр. Камбоджаның аумағы бойынша төртінші үлкен провинция болып табылатын Пурсат, халық саны бойынша 14-ші орында тұр. Аймаққа 5-ші республикалық тас жолмен, қайықпен, теміржолмен және көптеген кішігірім жолдар арқылы қол жеткізуге болады. Пурсат қаласы, ел астанасы Пномпеньден 174 шақырым солтүстік-батысқа қарай, ал Баттамбанг қаласынан 106 шақырым оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Пурсат Ват Бакан ғибадатханасына ие, ол Камбоджадағы ең көне әрекет ететін пагодалардың бірі саналады және Камбоджа буддизмінің ең қасиетті орындарының бірі ретінде құрметтеледі. Сонымен қатар, провинция жыл сайынғы Өзен жүгіру жарысын қабылдайды, онда ерлер мен әйелдер үшін, тіпті коляскада жүретіндерге де арналған 5 км және 10 км қашықтықтағы жарыстар Пурсат өзенінің бағытымен өтеді. 2007 жылы өткізілген алғашқы жарыстан бері бұл іс-шара Камбоджадағы осы сияқты екінші ірі жарысқа айналды.

Этимология

Пурсат атауы кхмер тіліндегі Poŭthĭsăt (ពោធិ៍សាត់) деген сөзден алынған. Бұл сөз "қалқып жүзетін баньяны" білдіреді. Ол Путхи (ពោធិ៍, ) деген кхмер сөзінен және Будданың ағарған жері бодхи (बोधि) деп аталатын санскрит және пали тілдеріндегі ағаш сөзінен тұрады, ал сатт (សាត់, ) кхмер тіліндегі росат (រសាត់, ) сөзінен шыққан, "қалқып жүзу" деген мағынаны білдіреді.

География

Пурсаттың физикалық географиясы тығыз орманды таулардан бастап, құнарлы жазықтарға және Тонле Сап алабына дейін әртүрлі биоаймақтарды қамтиды. Пурсат жерінің шамамен 58 пайызы орманмен жабылған. Кардамон таулары провинцияның батысы мен оңтүстік-батысында, Таиландпен шекаралас және жағалау бойында биікке көтеріледі. Жер солтүстік-шығысқа қарай төмендеп, Баттамбангқа дейін жалғасатын жазықтарға ашылады, одан Камбоджаның көп бөлігінде күріш жиналады. Пурсат өзені осы бағытта ағып, Пурсаттың шығыс шекарасын құрайтын Тонле Сапқа құяды. Пурсат – Тонле Сап биосфералық қорығы құрамына кіретін тоғыз провинцияның бірі.

Дін

Мемлекеттік дін – теравада буддизмі. Пурсат халқының 96,9 пайызынан астамы буддист. Чамдар жүздеген жылдар бойы ислам дінін қабылдап келеді. Шамалы бөлігі христиан дінін ұстанады.

Тхмада

Қытай инвесторлары провинцияның Веал Вянг ауданындағы шекаралық Тхмада ауылында жаңа қала салуға шамамен 10 миллиард бат жұмсады. Жаңа қала бес кезеңде салынуы жоспарланған, ал 2019 жылға қарай бірінші кезеңнің 80 пайызы, 1000 кондоминиум, сондай-ақ сәнді қонақ үй, мейрамханалар, казинолар және басқа да кәсіпорындар салынды. Жоба 2022 немесе 2025 жылға дейін аяқталуға тиіс.

Агар ағашы

Пурсат аймағының географиялық ерекшеліктері мен климатының арқасында Аквилярия орманды мекендейді. Агар ағашының пайда болуына себеп – Aquilaria crassna сияқты Aquilaria түрлерінің Phaeoacremonium parasitica паразиттік саңырауқұлағымен зарарлануы. Бұрын жабайы агар ағашы көптеп кездесетін. Оның ерекше хош иісі болғандықтан, патша отбасы мен жоғары лауазымды шенеуніктерге сыйлық ретінде ұсыну үшін ағаштар ізделіп, кесілген. Пурсаттан алынған агар ағашы ең құнды және сұранысқа ие болған. 1970 жылдардың басында "Камбоджалық уд" майы нарықта ең көп ізделіс тапқан, себебі оның құрамында сана мен сезімдерге әсер ететін психоактивті зат бар деген сенім болған. Агар ағашын көптеп кесу салдарынан жабайы ағаштардың саны азайып, олар қорғалатын және жойылу қаупі төніп тұрған түрлер тізіміне енгізілді. Қазір агар ағашын тұрақты түрде өндіру үшін Аквилярия ағаштарын жасанды түрде зарарлау жобалары іске асырылуда. 2015 жылы Камбоджаның Ұлттық қорғаныс министрлігінің генерал-лейтенанты Оук Коса сингапурлық компаниямен өзара түсіністік туралы меморандумға (СОХ) қол қойды, осы арқылы компания алты миллион пісіп-жетілген Аквилярия ағашына қол жеткізіп, оларды зарарлап агар ағашы өндіруге мүмкіндік алды.