Кіріспе

Смит пен Дейл – американдық әйгілі водевиль комедиялық дуеті. Олар Джо Смит (17 ақпан 1884 жылы Джозеф Салтцер болып туған, 22 ақпан 1981 жылы қайтыс болған) және Чарли Дейл (6 қыркүйек 1881 жылы Чарльз Маркс болып туған, 16 қараша 1971 жылы қайтыс болған) еді. Олардың екеуі де 19 ғасырдың соңында Нью-Йорк қаласының Төменгі Шығыс бөлігінде өскен. Жасөспірім шағынан бастап, олардың мансабы өмірінің көп бөлігін қамтыды, екеуі жетпістен астам жыл бойы үзбей бірге өнер көрсетті. Бұл дуэт водевиль, радио және кинодағы бірнеше танымал комедиялық актерлердің ішінде, бір ортадан және бір дәуірден шыққандарының бірі болды. Басқа әртістердің арасында Галлахер мен Шен, Джордж Бернс, Эдди Кантор, Джордж Джессел және Маркс ағайындылары бар.

Ерте өмір және еңбек

Солтцер мен Маркс 1898 жылдың күзінде, велосипедпен жүріп, кездейсоқ соқтығысқанда жасөспірімдер болып танысты. Джо Манхэттеннің Оңтүстік-Шығыс бөлігіндегі Элдридж көшесімен солтүстікке қарай велосипед теуіп келе жатқанда, ал Чарли Деланси көшесімен шығысқа қарай велосипед теуіп келе жатқан. Олар кінәлі кім екендігін дауласып жатқанда, велосипедтерді жалға берген дүкен иесі: "Сендер екеуің Вебер мен Филдс сияқты сөйлейсіңдер" деді. Смит пен Дейл төртеудің қалдырған жерінен бастап, Бродвей мен водевильде ойнады (оның ішінде сахналық өнердің ең жоғары деңгейі саналатын "Палас" театрында), сонымен қатар кинодағы мансаптарын бастады. Екеуі де қалың еврей диалектін қолданды, Смит терең, көңілсіз дауыспен, ал Дейл жоғары, жалбаушы тенормен сөйледі.

Басқа киноларда

Смит пен Дейл 1920-ші жылдардың аяғында, дыбысты фильмдер пайда болған кезде бірнеше қысқа комедиялық фильмдер түсірді. Олардың комедиясы сөздік өзара әрекеттесуге және уақытына негізделген, және олар әдетте өздерінің әрекеттерін баяу өзгертті. Нәтижесінде олардың материалдары қысқаметражды фильмдер арқылы тез таусылып, олар ешқашан үлкен кино жұлдыздары бола алмады. Олардың өнерін "Нью-Йорк жүрегі" (1932) көркем фильмінде көруге болады. Дэвид Фридманның сахналық табысына негізделген Mendel, Inc., олар әрдайым алға-артқа таласып, кәсіби үйлестірушілерді ойнайды. Олар Paramount Pictures және Vitaphone қысқа сюжеттеріндегі кейбір эскиздерін де қарап шықты. Олардың "өрт сөндірушілер" скетшісі, онда Джо мен Чарли жалкоы өрт сөндірушілер, олар біреу өрт туралы хабарлағанда елеусіз қалады, "Жалған дабыл өрт компаниясы" (1929) және "Өрт сөндіру үйіндегі көңіл көтеру" (1936) ретінде түсірілді. Тағы бір әдеттегі "Цыган Ұлттық Банкі" болды, онда түнгі банкир Джоны болашақ салымшы Чарли сұрап жатыр; бұл вадевилл ревю қысқаша Витафондық диверсияларға (1937) енгізілді. 1938 жылы Смит пен Дейл Колумбия Пикчерс үшін екі роликті комедияда ойнаған, екеуін де комедиан Чарли Чейз түсірген және режиссерлік еткен: "А Nag in the Bag" (олар мейрамханада диск жүргізеді және ат жарысына құмар ойындар ойнайды) және "Бейнедегі бүлік" (олар демалу үшін көлеңкелі санаторийге барады). Смит пен Дейл Колумбияның жылдам форматына таңқаларлықтай жақсы бейімделді, бірақ олар студия үшін басқа фильмдер жасамады; атқарушы продюсер Жюль Уайт олардың диалектілік шеберлігін ойламады және келісімшартын жаңартпады. Смит пен Дейл 1941 жылы үш Soundies жасады. Бұл үш минуттық фильмдер "фильмдік джукбокстарда" ойнатылды. Саундбидің барлық музыкалық саясатына сирек кездесетін ерекшелік ретінде Смит пен Дейл сөйлеу комедиялық реттілік жасады. Лорел мен Харди, тағы бір құрметті комедиялық команда, Техниколор мюзиклінде "Бродвейге екі билет" (1951) қойылымына қатысуға жоспарланған, бірақ жоспарлау мәселесі оларды кері қайтуға мәжбүр етті. Олардың орнына Смит пен Дейл, Лео мен Гарри, Palace Deli иелері ретінде пайда болды. Аэвон комедиялық төртеуінің ресторан скетшісіне қайта оралып, Смит пен Дейл бір-бірін үздіксіз сыпырып, өздерінің қожайындарына қызмет етеді. Диалог сценарийдің кейіпкерінен өте алыс және фильмдегі басқа алмасулармен салыстырғанда өте ұзақ, сондықтан Смит пен Дейлге сценарийге өз материалдарын енгізуге рұқсат етілгеніне күмән жоқ.

Ұзақ өмір сүру

Смит пен Дейл сахна, радио, түнгі клубтар, кино және теледидар өндірістерінде команда ретінде жұмыс істеуді жалғастырды. Олар Нью-Йорктегі "Кавалькада жұлдыздары" (тікелей эфирде "өрт сөндірушілер" эскизін орындап, Арт Карни өрттен зардап шеккен адам рөлінде) және 1956 жылдың 2 қыркүйегінде Луис Най өрттен зардап шеккен адам рөлінде "Стив Аллен шоуында" жиі қонақ болды. Олар "Эд Салливан шоуында" да өнер көрсетті. Смит пен Дейл 1960 жылдары да өнер көрсетті, соның ішінде Нью-Йорктегі Доннелл кітапхана орталығында. Шоу-бизнес тарихындағы ең ұзаққа созылған серіктестік ретінде танылған бұл одақ Чарли Дейлдің 89 жасында 1971 жылдың 16 қарашасында қайтыс болғанға дейін сақталды. Смит 1981 жылдың 22 ақпанында 97 жасында қайтыс болғанға дейін, көбінесе теледидардағы ситкомдарда эпизодтық рөлдерде өнер көрсетуді жалғастырды. Өмірінің соңында екеуі де Нью-Джерси штатының Энглвуд қаласындағы Лилиан Бут актерлер үйіне орналасты, бұл театр индустриясына өмірінің көп бөлігін арнағандарға арналған көмекші тұрғын үй және күтім қызметтері. Смит пен Дейл бір зиратта, ортақ қабір тасымен жерленген. Қабір тасында үш адамның есімі жазылған: Дейл, оның әйелі Молли және жесір Смит. Смит тек "Джо Смит" деген сахналық атымен танылса, оның серіктесі "Чарльз Дейл Маркс" деп, ал Дейлдің әйелі "Молли Дейл Маркс" деп тіркелген. Тастың үстіңгі жағында ірі әріптермен "Смит & Дейл" деп жазылған, ал Смит оған "Booked Solid" деген сөздерді қосты.

Смит пен Дейлге негізделген шығармалар

Нил Саймонның "The Sunshine Boys" пьесасы мен фильміндегі комедиялық дуэттің ұзақ өмір сүруі Смит пен Дейлден шабыт алған деп есептеледі. Дуеттің ұдайы дауласуы варьете комиктері Галлагер мен Шиэннің өнерінен алынған. Гордон Лиштің "Экстраваганза: Анекдоттар жинағы" (G. P. Putnam's Sons, 1989) – Смит пен Дейлдің қойылымдарынан шабыттанған авангардтық роман.