Үрлеп ойналатын аспаптардағы дөңгелек тыныс алу техникасы – үзіліссіз дыбыс шығару, ауаны мұрынмен алу, жақтан итеру. Әртүрлі мәдениеттерде қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жел аспаптарына арналған тыныс алу техникасы
Breathing technique for wind instruments
Дөңгелек тыныс алу – кейбір жел аспаптарын ойнаушылардың үзіліссіз дыбыс шығару үшін қолданатын тыныс алу техникасы. Ол мұрын арқылы дем алып, сонымен бірге ауыз арқылы ауаны шығару арқылы, еңчектерде жиналған ауаны пайдаланып жасалады.
Circular breathing is a breathing technique used by players of some wind instruments to produce a continuous tone without interruption. It is accomplished by inhaling through the nose while simultaneously pushing air out through the mouth using air stored in the cheeks.
Тарих
Бұл техниканы бірнеше мәдениет дербес түрде әзірлеген, және ол көптеген дәстүрлі желді аспаптарда қолданылады. Моңғол металл өңдеушілері металлдың тұрақты және біркелкі температурасын алу үшін отқа айналмалы тыныс алу әдісін ұзақ жылдар бойы пайдаланған.
The technique was developed independently by several cultures and is used for many traditional wind instruments. Mongolian metalsmiths have long used circular breathing on flames to achieve sustained, consistent metal temperatures.
Қолданылуы
Ол шығыс зурнасы, моңғол лимбесі, сардиниялық лаунэддасы, египеттік аргулы, австралиялық диджеридуы, Азия мен Таяу Шығыстың көптеген дәстүрлі гобойлары мен флейталарында, сондай-ақ Индонезияның Батыс Суматра аймағындағы Минакабау этносының бамбук флейтасы – салюангда кеңінен қолданылады. Кейбір джаз және классикалық желді және қола аспаптарда ойнайтын музыканттар да дөңгелек тыныс алудың түрлерін пайдаланады. Көптеген кәсіби үрмелі аспаптарда ойнаушылар дөңгелек тыныс алуды өте тиімді деп санаса да, 20-ғасырға дейін жазылған еуропалық оркестрлік музыканың көптеген шығармаларында оның қажеттілігі болмаған. Дегенмен, кәсіби желді аспаптарда ойнаушылар арасында дөңгелек тыныс алудың пайда болуы, әйтпесе желді аспаптарда ойнату мүмкін болмас, үнемі созылатын ноталар тізбесін қамтитын, ішекті аспаптарға арналған шығармаларды жазуға мүмкіндік берді. Мысалы, Паганинидің скрипкаға арналған туындысынан Рафаэль Мендестің трубаға аударған "Moto Perpetuo" шығармасын атауға болады. 1997 жылы Кенни Джи саксофонда Ми-бемоль нотасын дөңгелек тыныс алу арқылы 45 минут 47 секунд бойы сақтап, Гиннестің рекордтар кітабына енді. 2000 жылдың ақпан айында Ванн Бурчфилд 47 минут 6 секунд бойы бір нотаны орындап, Кенни Джи-дің рекордын жаңартты. 1994 жылы шыққан "Didgeridoo Concerto" альбомында Марк Аткинс 50 минуттан астам үздіксіз үнді орындады. 2017 жылдың 14 мамырында нигериялық саксофонист Феми Кути 51 минут 38 секунд ойнап, Аткинстің рекордын бұзды.
It is used extensively in playing the Eastern zurna, the Mongolian limbe, the Sardinian launeddas, the Egyptian arghul, the Australian didgeridoo, many traditional oboes and flutes of Asia and the Middle East, and the saluang, a traditional bamboo flute from Minangkabau ethnic, West Sumatra, Indonesia. Some jazz and classical wind and brass players also use some form of circular breathing. Although many professional wind players find circular breathing highly useful, few pieces of European orchestral music composed before the 20th century actually require its use. However, the advent of circular breathing among professional wind players has allowed for the transcription of pieces composed for string instruments containing series of sustained notes that would otherwise be unplayable on wind instruments. A notable example is "Moto Perpetuo", transcribed for trumpet by Rafael Méndez from the original violin work by Paganini. In 1997, a Guinness World Record was set for longest held musical note when Kenny G used circular breathing to sustain an E flat on a saxophone for 45 minutes and 47 seconds. In February 2000, Vann Burchfield surpassed G's record by playing one note for 47 minutes, 6 seconds. On his album Didgeridoo Concerto (1994), Mark Atkins played continuous tones for over 50 minutes. On Sunday, 14 May 2017, Nigerian saxophonist Femi Kuti broke Atkins' record by playing for 51 minutes, 38 seconds.
Орындау
Музыкант толық дем алып, содан кейін дем шығарып, сыртқа үрлей бастайды. Өкпелерге жақындағанда, қалған ауа ауызға жіберіледі, және беттерінің бір бөлігі осы ауамен ісіп кетеді. Содан кейін, беттерін қысып, соңғы ауаны үрлеп шығарып тұрып, музыкант ауыздағы ауа бітіп қалмас бұрын, мұрын арқылы дем алып, өкпелерін қысқа мерзімде толтыруы керек. Егер дұрыс жасалса, ауыздағы ауа таусылар алдында музыкант қайтадан өкпеден дем шығара бастайды, процесті қайталауға дайын. Қысқасы, айналмалы тыныс алу – дем шығарулар арасындағы үзілісті ауамен толтырылған беттер арқылы жабатын қосымша ауа резерві, мұрын арқылы дем алғанда музыка ойнауға мүмкіндік береді.
The musician fully inhales and begins to exhale and blow outward. When the lungs are nearly empty, the last volume of air is blown into the mouth, and the cheeks are inflated with part of this air. Then, while still blowing this last bit of air out by squeezing the cheeks, the musician must very quickly fill the lungs by inhaling through the nose prior to running out of the air in the mouth. If done correctly, by the time the air in the mouth is nearly exhausted the musician can begin to exhale from the lungs once more, ready to repeat the process again. Essentially, circular breathing bridges the gap between exhalations with air stored in the cheeks, an extra air reserve to play with while sneaking in a breath through the nose.
Оқу
Әдеттегі бірінші қиындық – мұрынмен дем алып, еңбекте сақталған ауаны үрлеу. Біреулер үшін бұл үлкен тосқауыл болуы мүмкін, ал енді біреулер үшін мүлдем қиындық тудырмайды. Бұл техниканы саусақты еріндерден шыққан жұқа ауа ағынының алдына қойып, желдің үнін тыңдау арқылы жаттығуға болады. Келесі қиындық – ауа қысымында күтпеген және бақыланбайтын секіріссіз еңбек ауасы мен өкпе ауасын алмастыру; бұл еңбек пен тамақты соққыны жұмсартатын жүйе ретінде пайдалануды үйрену арқылы қол жеткізіледі. Бұл әдісті жаттығудың қарапайым тәсілі – су деңгейінен сәл жоғарыдан жұқа құбырша арқылы судың бетіне үрлеу және ауа ағыны су бетінде қандай ойыс тудыратынын бақылау. Мақсаты – су бетіндегі тереңдігін, ойысын немесе шұңқырын өзгертпей, еңбек ауасы мен өкпе ауасын үздіксіз алмастыру. Зурна үйірмелеріндегі дәстүрлі оқыту әдісі – бір қарт ойыншыны зурнаның ырғақ берушісі ретінде жетекшілік етуі және жас ойыншылардан өзгермейтін "үйірмелік дыбыстарды" ұстауын сұрау. Кәсіби зурна үйірмелері той созылғанша тоқтамай ойнауы мүмкін, ал үйірмелік дыбыс бүкіл кеш бойы сақталуы мүмкін. Бұл ерінді сүйеніп, демалуға мүмкіндік беретін дискінің арқасында мүмкін болады, әйтпесе ауа қысымына қарсы тұратын ерін бұлшықеттері тез шаршайды.
The usual first difficulty is to inhale through the nose while blowing out air stored in the cheeks. To some this may be a big hurdle, to others it is no problem at all. This technique may be practiced by holding a finger in front of a thin air stream out of the lips and listening to the wind sound. The next difficulty is to switch between cheek air and lung air without an unwelcome and uncontrolled jolt in the air pressure; this is achieved by learning to use the cheeks and the throat as a system of shock absorbers. A very simple method by which this is practiced is using a thin straw to blow on to the surface of a cup of water from just above water level, and watching the depression that the air stream creates on the water's surface. The aim is to blow continually and switch between cheek air and lung air without any change in the depth of this depression or groove or hole on the water's surface. The traditional method of learning in zurna groups is to have one elder player lead as the chanter zurna and asking the younger players to hold the unchanging "drone tone"s. Professional zurna groups may play non stop for as long as the party lasts, and a drone tone may be held for the whole evening. This is possible thanks to the disk that the lip may lean and rest against, because otherwise, the lip muscles that resist the air pressure get tired first.