Кіріспе
Румын дәрігері және профессоры Виктор Бабеш (; 28 шілде 1854 жылы Венада – 19 қазан 1926 жылы Бухарестте) – румын дәрігері, бактериолог, академик және профессор. Қазіргі заманғы микробиологияның негізін қалаушылардың бірі Виктор Бабеш – әлемдегі бактериология туралы алғашқы трактаттардың бірі, «Бактериялар және олардың патологиялық анатомиядағы және жұқпалы аурулардың гистологиядағы рөлі» еңбегін француз ғалымы Виктор Андре Корнилмен бірлесіп жазған. 1888 жылы Бабеш пассивті иммунитет принципін негіздеді, ал бірнеше жылдан кейін антибиоз принципін жариялады. Ол құтыру, терібез, дифтерия, туберкулез және басқа жұқпалы ауруларды зерттеуге елеулі үлес қосты. Сондай-ақ, ол 50-ден астам жаңа микробтарды ашты және бактериялар мен саңырауқұлақтарды бояудың жаңа әдістерін ойлап тапты. Виктор Бабеш Румынияда құтыруға қарсы вакцинацияны және серотерапияны енгізді. Оның әкесі – Банат аймағынан шыққан румын судьясы, мұғалімі, журналисі және саясаткері, Румыния академиялық қоғамының құрылтайшы мүшесі (1866 жылғы 22 сәуір) және Румыния академиясының тарих секциясының президенті (1898–1899). Трансильваниядағы румындардың құқықтары үшін күресте ерекше көзге түскен Винчентью Бабеш Вена сыйлығы бойынша бірнеше рет депутат болды және Румын Ұлттық партиясының президенті болды. Виктордың Алма деген әпкесі мен Аурель деген інісі болған. Виктор Бабештің кіші інісі Аурель химияшы болды және Виктормен бірге Бухарест институтында жұмыс істеді. Аурельдің ұлы Аурель А. Бабеш те дәрігер болды және жатыр мойны қатерлі ісігін анықтауға арналған скрининг-тест ашты. Виктор Бабеш Иосефина Тормаға үйленді, олардан Мирча есімді ұлы дүниеге келді. Бабештің ғылыми ізденістері кең ауқымды болды. Ол алғаш рет жұқпалы науқастардың зәрінде туберкулез микробтарын анықтады. Сондай-ақ, ол құтырумен ауырған жүйке клеткаларында жасушалық инклюзияларды тапты, олар диагностикалық маңызы бар және оның есімімен аталады (Babeș-Negri денелері). Бабес инфекциялық процеске қатысты морфопатологиялық тұжырымдаманы, бактериология мен патологиялық анатомияның синтезіне негізделген медициналық ұсынымдарды дамытты. Бабештің алғашқы рационалды термостат моделін ойлап тапқаны белгілі. 1913 жылы ол Болгариядағы Екінші Балқан соғысына қатысқан Румыния армиясында болған холера эпидемиясына қарсы күрес үшін холера вакцинасын дайындады. 1916–1918 жылдары ол Орталық державалар басып алған аймақта қалып, биологиялық өнімдерді дайындауды жалғастырды. 1919 жылы ол сол жылы құрылған Клуж университетінде профессор болып тағайындалды. Виктор Бабеш Луи Пастер бастағаннан кейін үш жыл өткен соң Румынияда құтыруға қарсы вакцинацияны енгізді. Ол Пастерден кейінгі әлемдегі екінші рабиолог және қазіргі иммунологияның алғабасшысы – серотерапияның әкесі деп есептеледі. Оның еңбегі ветеринарияға, әсіресе профилактика мен сарысумен емдеуге үлкен әсер етті. Ол дифтерияға қарсы сарысу дайындады және пеллагра, туберкулез, тиф және терібез ауруларын зерттеуде белсенді жұмыс істеді. Ол микробиология және патология саласында 1000-нан астам ғылыми мақала және 25 монография жариялады. Медицинадағы инновациялық еңбегі үшін Виктор Бабес француз Ұлттық медицина академиясының мүшесі болып сайланды, Халықаралық терібезбен күрес комитетіне қатысты, үш рет француз Ғылым академиясының сыйлығын алды. Сондай-ақ, ол Құрмет легионының рыцары атағымен марапатталды.
Victor Babeș (; 28 July 1854 in Vienna – 19 October 1926 in Bucharest) was a Romanian physician, bacteriologist, academician and professor. One of the founders of modern microbiology, Victor Babeș is author of one of the first treatises of bacteriology in the world – Bacteria and their role in pathological anatomy and histology of infectious diseases, written in collaboration with French scientist Victor André Cornil in 1885. In 1888, Babeș underlies the principle of passive immunity, and a few years later enunciates the principle of antibiosis. He made early and significant contributions to the study of rabies, leprosy, diphtheria, tuberculosis and other infectious diseases. He also discovered more than 50 unknown germs and foresaw new methods of staining bacteria and fungi. Victor Babeș introduced rabies vaccination and founded serotherapy in Romania. His father was a Romanian magistrate, teacher, journalist and politician from the Banat region of Hungary, founding member of the Romanian Academic Society (22 April 1866) and President of History Section of the Romanian Academy (1898–1899). One of the personalities who have distinguished themselves in the fight for the rights of Romanians in Transylvania, Vincențiu Babeș was repeatedly deputy in the Vienna Award and president of the Romanian National Party. Victor had a sister, Alma, and a brother, Aurel. The younger brother of Victor Babeș, Aurel, was a chemist and worked with Victor at the Institute of Bucharest. The son of Aurel, Aurel A. Babeș, was also a physician, and discovered a screening test for cervical cancer. Victor Babeș was married to Iosefina Thorma, with whom he had a son, Mircea. Babeș's scientific endeavours were wide ranging. He was the first to demonstrate the presence of tuberculous bacilli in the urine of infected patients. He also discovered cellular inclusions in rabies infected nerve cells. Of diagnostic value, they were to be named after him (Babeș Negri bodies). Babeș was the promoter of morphopathological conception about the infectious process, medical guidelines based on the synthesis between bacteriology and pathological anatomy. Babeș was credited with inventing the first rationalized model of thermostat In 1913, he prepared a cholera vaccine to combat the cholera epidemic that broke out among Romanian Army that was in the campaign of the Second Balkan War in Bulgaria. Between 1916 and 1918 he continued the preparation of biological products, remaining in the area occupied by the Central Powers. In 1919 he is appointed professor at the University of Cluj, newly founded that year. Victor Babeș introduced rabies vaccination in Romania, only three years after its initiation by Louis Pasteur. He is considered the second rabiologist in the world after Pasteur and the father of serotherapy, precursor to modern immunology. His work also had a strong influence upon veterinary medicine, especially concerning prophylaxis and serum medication. He prepared the anti diphtheria serum and conducted broad activity in researching pellagra, tuberculosis, typhoid fever and leprosy. He has published over 1,000 scientific papers and 25 monographs in the field of microbiology and pathology. In recognition of his innovative work in medicine, Victor Babes was elected member of the French Académie nationale de médecine, of the International Committee for Combating Leprosy, received three times the award of the French Academy of Sciences. Likewise, he was awarded the title of Knight of the Legion of Honor.
Философиялық түсініктер мен күресші көзқарас
Ғылыми жұмысынан өзге, ол профилактикалық медицина мәселелерімен (қалалар мен ауылдарды сумен қамтамасыз ету, эпидемияға қарсы күресті ғылыми тұрғыдан ұйымдастыру және т.б.) тығыз айналысты. Өз атын иеленген институттың директоры ретінде Бабеш сол кездегі денсаулық сақтау және әлеуметтік мәселелердің бірі – пеллагра мәселесін шешуге атсалысты және елдің медициналық ұйымын ұйымдастыру бойынша нақты шешімдер ұсынды, соның ішінде Денсаулық сақтау министрлігін құруды болжады. Халықпен жақын байланыста болған Виктор Бабеш ғылымның жаңалықтарын адамдардың өмірін жақсарту үшін қолдануға күш салды. Ол кеңінен тараған аурулардың (пеллагра, туберкулез) себептерін зерттеді, олардың әлеуметтік түбірлеріне назар аударды. Ғылыми және әлеуметтік қызметінің барысында оның философиялық материалистік көзқарасы маңызды рөл атқарды, бұл көзқарас әсіресе «Философияға табиғи ғылымның қатынасы туралы ойлар» (1879) және «Иман мен ғылым» (1924) еңбектерінде айқын көрінеді. Бабеш Канттың агностицизмін, Декарттың ішкі сезімдік білімін, Шеллингтің идеалистік априоризмін және фидеизмін жоққа шығарды. Ол әлемнің объективті табиғатын, табиғат заңдарын және себеп-салдар байланысын тұрақты түрде қолдады. Виктор Бабеш «Патология және бактериология институтының жылнамалары» (Analele Institutului de Patologie și Bacteriologie; 1889), «Медициналық Румыния» (România medicală; 1893) және «Медициналық ғылымдар архиві» (1895) сияқты басылымдарды құрды.
Өлім
Виктор Бабеш 1926 жылғы 19 қазанда Бухарест қаласында қайтыс болды. Оның қабірі Бухаресттегі Кантакузино институтында.