Кіріспе

1936 жылы Уильям Дитерле түсірген «Луи Пастердің тарихы» – 1936 жылғы американдық қара-ақ түсті, тарихи фильм. «Warner Bros.» студиясы Генри Бланкенің продюсерлігімен, Уильям Дитерленің режиссерлігімен түсірген. Басты рөлдерде Жозефина Хатчинсон, Анита Луиза, Дональд Вудс және микробиология саласында маңызды жетістіктер жасап, ауыл шаруашылығы мен медицинада революция жасаған атақты ғалым – Пол Муни ойнаған. Фильмнің сценарийін Пьер Коллингс, Шеридан Гибни және Эдвард Ходоров (авторлық құқығы көрсетілмеген) жазған. Сценарий Пастердің өмірін фантастикалық түрде бейнелейді. Пол Муни «Үздік актер» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, ал Коллингс пен Гибни «Үздік сценарий» және «Үздік әңгіме» номинацияларында марапатталды. Фильм «Үздік фильм» номинациясына ие болды. Сонымен қатар, Пол Муни 1936 жылы Венеция кинофестивалінде «Вольпи кубогын» – «Үздік актер» сыйлығын жеңіп алды.

Сюжет

1860 жылы Парижде күйзеліске ұшыраған ер адам әйелінің дәрігерін өлтіреді. Химик Луи Пастер (Пол Муни) микробтар ауру туғызады деген теорияны жариялаған еді. Сондықтан дәрігерлер қол жуу және құралдарын қайнаған сумен стерильдеу арқылы аурудың таралуын болдырмауы керек. Бірақ дәрігер мұны істемеген, сондықтан әйелі бала туғаннан кейін шешек қызбасынан қайтыс болды. Францияның медицина академиясы Пастерді – әсіресе оның ең белсенді қарсыласы доктор Шарбоннетті (Фриц Лейбер аға) – ұсыныстарының бәрі шексіздікке тең екендігіне сенетін ақылсыз адам деп есептейді. Пастер Шарбоннеттің стерильді емес әдістерінің қауіптілігіне ашық назар салады және Шарбоннет қарап жүрген Наполеон III патша отбасының бір мүшесі шешек қызбасынан қайтыс болады деп дұрыс болжайды. Пастердің идеялары кісі өлтіруге алып келгендіктен қауіпті деп есептеледі. Император оған қарсы шыққанда Пастер Парижді қалдырып, Арбуаға көшеді. 1870 жылдары жаңа француз үкіметі Франко-прусс соғысынан кейін экономиканы қалпына келтіруге тырысқанда, Арбуа маңында көптеген қойлар көкжәнті ауруынан өліп жатқанын біледі. Олар Пастердің адал зерттеушілердің шағын тобымен жұмыс істегеннен кейін көкжәнтіге қарсы вакцина жасағанын білетін өкілдерін жібереді. Медицина академиясы оған әлі де қарсы және Арбуа көкжәнтіден таза болуы керек дейді, сондықтан үкімет сол жерден жер сатып алып, қой шаруаларын оны пайдалануға шақырады. Пастер бұл ұсынысқа қарсы шығып, топырақтың көкжәнті спораларымен толы екенін айтады, содан кейін тәжірибе жасауды ұсынады. Ол жаңадан келген 25 қойға вакцина салады; содан кейін оларға және тағы 25 басқа бақылау тобына көкжәнті бар қойдың қаны салынады. Англияда антисептикалық хирургияның негізін қалаушы Джозеф Листер (Халливелл Хоббс) осыған қызығушылық танытып, қатысады. Ол Пастердің сәттілігіне куә болады, себебі қалған 25 қой өлгеннен кейін вакцина салынған қойлардың бәрі сау болып қалады. Осы кезде Жан Мартель (Дональд Вудс) – бұрын Шарбоннеттің ассистенті болған, бірақ қазір Пастердің ізінен жүретін жас дәрігер – Пастердің қызы Анеттеге (Анита Луиз) ұсыныс жасайды. Мерекелер ұзаққа созылмайды, себебі ақырап жүрген ит қала арқылы жүгіріп, бір адамды шағады. Әйел оны сиқырмен емдеуге тырысқанда, Пастер дәрігерлердің сәттілікке жете алмайтынына қайғырады. Парижге оралған соң, ол құтыру ауруын келесі жобасы етеді. Ол ауруды бір жануардан екіншісіне инъекция арқылы таратады, бірақ ешқандай микробтың ауысып жатқанын байқай алмайды (вирустар ашылмаған), ал көкжәнті вакцинасын жасау үшін қолданған әдісі сәтсіз аяқталады. Шарбоннет Пастердің сәтсіздігіне қуану үшін зертханаға келеді. Пастердің шарлатан екеніне сенімді ол өзіне құтыру ауруын жұқтырады – және аурудың жоқ екеніне қуанышты. Пастердің әйелі Мари (Жозефин Хатчинсон) үлгінің уақыт өте келе әлсіреген болуы мүмкін екенін айтқанға дейін Пастердің ойы шатасқан. Бұл оны дұрыс жолға салады, ол иттерге күшін күшейтіп инъекциялар жасауды жалғастырады. Бірақ тәжірибелер аяқталмас бұрын, ашулы ана ашулы ит шаққан ұлын (Дики Мур) емдеу үшін сынап көруге өтініш жасайды. Пастер медициналық көмек көрсету үшін лицензиясы болмағандықтан түрмеге қамалудан немесе тіпті өлім жазасынан қорқады, бірақ ол баланы құтқару керек деп шешеді. Осы кезде Ресейден доктор Заранов (Аким Тамиров) құтыру ауруына ұшыраған шаруалар тобымен бірге келеді. Олар Пастердің емделу әдісін қабылдауға өз еріктерімен келіседі. Анет Мартелдің баласын босана бастайды. Ол үшін дәрігерді табу мүмкін емес, ал балаға Мартельдің қатысуы өте қажет. Пастер басқа дәрігерді іздейді, бірақ ол тек Шарбонетті таба алады. Ол Шарбонеттен қолын жууды және құралдарын стерильдеуді сұрайды; Шарбоннет егер Шарбоннет тағы бір ай өмір сүрсе, Пастер құтыру ауруы туралы барлық жұмыстарын қайтарып алып, айыптауға келіседі. Екеуі де келісімді сақтауға лайық. Бала тууы жақсы аяқталады, бірақ Пастер жеңіл инсульт алады. Бірнеше күннен кейін Пастерге тірі ресейліктерді емдеуге рұқсат берілгені туралы хабар келеді. Ол ауруханада мүгедектер арбасымен, кейін таяқпен алғашқы уколдарды жасайды. Тәжірибе сәтті аяқталады, тіпті Шарбоннет өзінің қателігін мойындап, Пастердің пікірін қайтарып алып, өзіне укол сұрайды. Кейін Пастер Листердің медицина академиясында оны айыптауға дайындалып жатқанын біледі. Ол ашуланып барады, бірақ бұл толыққанды тосынсый болады. Листер оны мақтап, Заранов оған орыс медалін табыс етеді, ал бұрын күмәнданған дәрігерлер оны құрметтейді.

Қабылдау және марапаттау

1936 жылы "The Spectator" журналына жазған Грэм Грин фильмге жақсы баға беріп, оны "шындық, қызықты және сапалы түсірілген фильм" деп сипаттады. Пауль Муниді "қазіргі замандағы ең ұлы актер" және "көп қырлы тұлға" деп атап, Грин Мунидің Пастер образын жасауын "барлық денесімен [көрсетіп,] ғана емес, буржуазиялық, егде жасты, жауырынып, ащы және қайырымды кішкентай химиктің емес, сонымен қатар оның ұлтын және тіпті дәуірін" бейнелейді деп мәлімдеді.

Радиоға бейімделу

Пол Муни фильмнің екі радиоқойылым нұсқасындағы рөлін қайта ойнады: 1936 жылғы 23 қарашадағы «Люкс радио театры» эпизоды және 1946 жылғы 13 сәуірдегі «Оскар театры» эпизоды. Интернет-архивте осы радио адаптациясы сақталған, оны төмендегі сыртқы сілтемелер арқылы табуға болады.