Кіріспе
Мемлекеттік капитал – өнімділік құралы ретінде қолданылатын мемлекеттік меншіктегі активтердің жиынтығы. Бұл активтерге кең ауқымды нысандар кіреді: тас жолдар, әуежайлар, жолдар, қоғамдық көлік жүйелері және теміржолдар сияқты ірі құраушылар; жергілікті және қалалық деңгейдегі мемлекеттік білім беру, мемлекеттік ауруханалар, полиция және өрттен қорғау, түрмелер мен соттар; сондай-ақ су және кәріз жүйелері, электрмен жабдықтау және газ қызметтері, телекоммуникациялар сияқты маңызды нысандар. Көп жағдайда мемлекеттік капитал – инфрақұрылымдық және ақшалай түрдегі мемлекеттік шығындар, сондай-ақ физикалық активтердің жиынтығы ретінде қарастырылады.
АҚШ-тың қазіргі жағдайы
1988 жылы АҚШ инфрақұрылымы, оның ішінде мемлекеттік және жеке секторға жататын барлық тұрғын емес капиталдық активтер 7 триллион долларға бағаланды, бұл оны пайдалану және басқару үшін өте үлкен портфель етіп табысты. Конгресс Бюджет Кеңсесінің мәліметінше, 2004 жылы АҚШ инфрақұрылымға 400 миллиард доллар инвестициялады. Бұл қаражат федералдық, штаттық және жергілікті деңгейлерде, сондай-ақ жеке секторда көлік желілеріне, мектептерге, тас жолдарға, су жүйелеріне, энергетика және телекоммуникация салаларына жұмсалды. 1956 мен 2004 жылдар аралығында инфрақұрылымға мемлекеттік шығындар жылына 1,7% өссе де, 1980-ші жылдардың басынан бері ЖІӨ-ге шаққандағы үлесі өзгерген жоқ. Мемлекеттік капиталдың құндылығы мен инвестицияларына қарамастан, әуе және құрлық көлігіндегі кешігулердің өсуі, электр желісінің тозуы, пайдаланылмаған жаңаруға қабілетті энергия секторы және нашар жағдайдағы мектептер қосымша қаржыландыру қажеттігін көрсетті. Америкалық азаматтық инженерлер қоғамы 1998 жылы «Бағалау картасын» жариялағаннан бері елдің инфрақұрылымына орташа есеппен D бағасын беріп келеді. 2009 жылы инфрақұрылымның әр саласы C+ бағасынан D- бағасына дейін ауытқыды, бұл қажетті мемлекеттік капиталдық инвестициялардың шамамен 2,2 триллион долларға жететінін көрсетті. Авиация секторы федералдық бағдарламаларды қайта бекітудегі кешігулермен және ескірген әуе трафигін басқару жүйесімен күресіп жатыр. Ауылдық аймақтардағы төрт көпірдің бірі және қалалық аймақтардағы үш көпірдің бірі құрылымдық жағынан нашар. Штаттарда бөгеттердің қауіпсіздігін тексеру үшін жеткілікті кадр мен қаржы жоқ. Мысалы, Тексаста бар болғаны жеті инженер бар және 7400-ден астам бөгетті бақылауға жылына 435 000 доллар бөлінеді. Электр энергияға деген сұраныс энергияны өндіру мен беруден асып түседі. АҚШ Армиясының инженерлік корпусы күтіп ұстаған су бөгеттерінің жартысына жуығы тозуға шалды. Ішуге жарамды суды басқару және федералдық ережелерге сәйкес келу үшін жыл сайын 11 миллиард доллар тапшылық бар. Ағып жатқан құбырлар арқылы таза судың көп мөлшері жоғалады. Бюджет шектеулі болғандықтан ұлттық, штаттық және жергілікті саябақтарға тиісті көңіл бөлінбейді. Жеткілікті қаржыландыру болмаса, теміржол болашақтағы жүк көлемін қанағаттандыра алмайды. Мектептерді жақсы жағдайға келтіру үшін 127 миллиард доллар қажет. Жыл сайын АҚШ суларына миллиардтаған галлон тазаланбаған канализациялық сулар төгіледі.
Басқа елдер
Әлем бойынша трансформациялық мемлекеттік капиталға инвестициялар жасалып жатыр. Қытайдың амбициялы, жоғары жылдамдықты теміржол бағдарламасы 2020 жылға қарай 18 000 км-ге дейін ұзартылатыны күтілуде. 2008 жылдың соңына дейін елде 24 000-нан астам локомотив, әлемдегі ең көп теміржол желілері, жұмыс істеп тұрған ең жылдам экспресс поезды және әлемдегі ең ұзын жоғары жылдамдықты теміржол учаскесі болды. Ұлыбритания, Дания және Балтық және Солтүстік теңіздерді қоршап жатқан Солтүстік Еуропаның басқа елдері де жағалаудағы жел электр станцияларын қарқынды түрде кеңейтуде. Гонконг халықаралық әуежайы терминалдарды кеңейту және елдің толыққанды көлік жүйесімен байланысын жақсарту арқасында әлемдегі ең ірі инженерлік және архитектуралық жобалардың біріне айналды. Соңғы он жылда Чили елдің өсіп келе жатқан энергия қажеттілігін қанағаттандыру үшін бес комбинирленген циклды газ турбиналық электр стансасын (CCGT) орнатты.