Кіріспе
Австралиядағы тас жолдар жүйесі Ұлттық тас жол (Ұлттық жер көлігі желісінің бір бөлігі) – Австралияның барлық материктік штаттары мен аумақтарын байланыстыратын жолдар жүйесі. Австралияның астаналары мен ірі аймақтық орталықтарын қосатын магистральдар мен автожолдардың басты желісі.
The National Highway (part of the National Land Transport Network) is a system of roads connecting all mainland states and territories of Australia, and is the major network of highways and motorways connecting Australia's capital cities and major regional centres.
Заңнама
Жолдарға ұлттық қаржыландыру 1920 жылдары басталды, федералды үкімет штаттар мен аумақтар басқаратын маңызды жолдарға үлес қосты. Бірақ, федералды үкімет 1974 жылға дейін ешқандай жолды толыққанды қаржыландырмады. Заңға сәйкес, штаттар жол құрылысы мен күтімін жүргізуге жауапты болды, бірақ мақұлданған жобаларға жұмсалған қаражатты толығымен өтеді. 1988 жылы Ұлттық тас жол Австралияның құрлық көлігін дамыту (ALTD) заңымен қайта анықталды, 2003 жылға дейін оған бірнеше түзетулер енгізілді. 1988 жылғы заңның басты мақсаты – мемлекеттік органдармен бірлесіп жол құрылысын қаржыландыру болды. Федералдық көлік министрі Ұлттық тас жолдың құрамдас бөліктерін және федералдық қаржыландыруға әсер ететін «Ұлттық маңызы бар жол» (RONI) санатын белгіледі. Заңның 10.5-тармағы мемлекеттік жол басқармаларынан федералдық үкімет қаржыландырған Ұлттық тас жолдар мен RONI жобаларына жиі және айқын белгілер орнатуды талап етті. 2005 жылы Ұлттық тас жол AusLink (Ұлттық құрлық көлігі) заңы бойынша Ұлттық құрлық көлігі желісіне айналды. Желіге қосылу шарттары бұрынғы заңнамаға ұқсас болды, бірақ ірі сауда орталықтарымен және көп түрлі көлік құралдарымен байланысты нысандарды қамтуға кеңейтілді. 2005 жылғы Ұлттық құрлық көлігі желісіне енген барлық жолдар 2005 жылдың қазан айында регламентпен ресми түрде анықталды. Көлік министрі желіге енетін жолдар тізімін өзгертуге құқылы. Жолдар тізіміне үш рет өзгеріс енгізілді: 2007 жылдың ақпанында, 2008 жылдың қыркүйегінде және 2009 жылдың ақпанында. 2009 жылдың ақпанында жарияланған үшінші өзгеріс 2012 жылдың қыркүйегіне дейін қолданыста болды. AusLink бағдарламасы аясында, 2004 жылдың шілдесінен 2009 жылға дейін AusLink ұлттық желісінде қосымша жол және теміржол байланыстары болды. Федералдық үкімет штаттардың, аумақтардың және жергілікті билік органдарының, сондай-ақ мемлекеттік-жеке серіктестіктердің желіні жаңартуға қаржы жұмсауын ынталандырды және желінің кейбір бөліктеріне, әсіресе жаңа байланыстарға, мемлекеттік үкіметтен қаржылық үлес талап етті. Мысалы, Тынық мұхиты тас жолы мен Кальдер тас жолы Ұлттық желіге кіреді, бірақ жаңа жобалар федералдық және штаттық үкіметтермен 50/50 үлесімен қаржыландырылады. Ірі қалаларға жақын ескі желінің кейбір бөліктерінде мемлекеттік үлес (әдетте 20%) талап етіледі.
Жолдар мен маршруттар
Әр түрлі тоқтатылған заңдар Ұлттық автомобиль жолдарын екі штат немесе аумақ астаналары арасындағы, сондай-ақ Брисбен мен Кернс, Хобарт пен Берни арасындағы басты байланыс құраған жолдар немесе байланысқан жолдардың тізбегі ретінде анықтады. 1977, 1988 және 2005 жылдарғы жаңа заңдар мен аралықтағы басқа да өзгерістерде де ұқсас қағидалар болды. Ерекше айта кетелік, 2005 жылы Джилонг, Банбери және Вуллонгонг сияқты қалалық аймақтарға жақын маңызды жолдар қосылды, бірақ бұл жолдар бастапқы мемлекетаралық Ұлттық автомобиль жолдары тұжырымдамасына кірмеген.
Ұлттық жер (жол) көлігі желісінің қалалық компоненттері
Сиднейде Сидней қалалық аймағындағы автожолдар мен маңызды жолдар желісінің тек бір бөлігі қазіргі Ұлттық жер көлігі (жолдар) желісіне кіреді, ал қалғаны ұлттық желіге кірмейді, сондықтан Федералдық үкімет оларды бірдей негізде қаржыландырмайды. Сиднейдегі және оның төңірегіндегі келесі жолдар қазіргі уақытта белгіленген Ұлттық жер көлігі желісінің құрамына кіреді: Мельбурннан М7 және М5 автожолдарының Престон қиылысына дейінгі Хьюм тас жолы, содан кейін М5 Оңтүстік-Батыс автожолымен генерал Холмс драйвына (Кьемагқа жақын) және одан әрі Форшор жолымен Ботани жолымен қиылысына дейін. Ең айқын мысалы – континенттің шетімен өтетін "Автожол 1", оның тек бір бөлігі ғана бұрынғы Ұлттық тас жолының және қазіргі Ұлттық жер көлігі (жолдар) желісінің құрамына кіреді.
Hume Highway from Melbourne to the junction of the M7 and M5 at Prestons, continuing on the M5 South Western Motorway to General Holmes Drive (near Kyeemagh) and then Foreshore Road to its junction with Botany Road. The most notable example is "Highway 1", which follows the periphery of the continent, and only parts of which form part of the former National Highway and current National Land Transport (Roads) Network.