Кіріспе
Алзей – Германиядағы Рейнланд-Пфальц жеріндегі Алзей-Вормс ауданындағы Verband-қа бағынбаған қала – ешқандай Verbandsgemeinde-ге қарасты емес. Ол Рейн Гессенің Майнц, Вормс, Ингельхайм-ам-Райн және Бинген қалаларынан кейінгі бесінші ірі қаласы. Алзей – «Нибелунген қалаларының» бірі, себебі ол «Нибелунген жыры» шығармасында Волкер фон Алзей кейіпкері арқылы бейнеленген. Сондықтан Алзей Волкерштадт деп те аталады.
Орналасқан жері
Алзи Рейнге қарасты Гессенде, Жоғарғы Рейн жазығының солтүстік бөлігінің батыс шетінде жатыр. Ол Альзи тауларының солтүстік бөлігімен қоршалған, ол оңтүстікке қарай Рейн Гессен таулы аймақтарымен, ал шығысқа қарай Солтүстік Палатин таулы аймақтарымен шектеседі. Қала Майнцтен шамамен 30 км оңтүстік-батысқа және Вормстан шамамен 22 км (түзу сызық бойынша) солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Алзиден Селц өзені ағып өтеді, оның бір бөлігі жер астында жатыр, және ол Рейнге сол жақтан құятын саласы болып табылады.
Климат
Алзейдегі жылдық жауын-шашын мөлшері 586 мм-ге жетеді, бұл Германиядағы жауын-шашын көрсеткіштері бойынша ең төменгі ширекке жатады. Германия метеорологиялық қызметінің метеостанцияларының 18%-ында одан да төмен көрсеткіштер тіркелген. Ең құрғақ ай – ақпан. Көп жауын-шашын маусым айында жауады. Ол айдағы жауын-шашын ақпан айындағыдан 1,9 есе артық. Жауын-шашын мөлшері орташа деңгейде өзгереді. Метеостанциялардың 41%-ында маусымдық ауытқулар аз байқалады.
Неолиттен бірінші мыңжылдықтың басына дейін
Алзей аймағындағы ең ерте қоныс іздері неолит дәуіріне дейін жетеді. Алзей, Могонтиякум (Майнц) төңірегіндегі жерлерде, Жоғарғы Германия Рим провинциясында викус (ауыл) ретінде құрылған. Алзей атауы алғаш рет 223 жылғы 22 қарашада Викани Алтиаенсес ("Алзей ауылының тұрғындары") арнаған Нимфенштейнде (нимфаларға арналған римдік құрбандық тасы) кездеседі. Алтия атауы шамамен 400 жыл бұрынғы Римге дейінгі кельт қонысының атынан шыққан болуы мүмкін, бірақ атаудың нақты тегі қазірге дейін жеткен жоқ. 350 жылы қиратылған римдік ауылдың орнында 390 жылы Кастра Алтейум бекінісі салынды. 406 және 407 жылдары бургундтар вандалдармен бірге Рейнді кесіп өтіп, Майнц, Алзей және Вормс қалаларында Рим одақтастары ретінде қоныстанды. Бұл аймақ келісім арқылы оларға берілді. 436 жылы Батыс Римнің әскери магистрі Флавий Этий, ғұн әскерлерінің көмегімен Бургундия патшалығын жойды. Осы оқиғалар "Нибелунгенсайд" поэмасына енгізіліп, "Нибелунгенсайдтағы" глиман, Волкер фон Альзейдің аңызға айналған кейіпкерінің бастауын құрайды. 450 жылдан кейін Алзей жерді басып алған аламандықтар мен франктарға өтті. 511 жылы Клодвиг I қайтыс болғаннан кейін Франк империясы бірнеше кішігірім патшалықтарға бөлінді, және Алзей Аустразияның құрамына кірді, оның астанасы Мец қаласында орналасқан еді. VIII ғасырдың ортасында Франк патшалықтары біріккеннен кейін, 843 жылғы Верден шарты бойынша Алзей Шығыс Франктар патшалығына, Германия империясының алдағы іргесіне берілді. 897 жылы Алзей алғаш рет Императорлық феод ретінде айтылды.
12 ғасырдан 20 ғасырдың басына дейін
1156 жылы Альзей Пфальц сайлау округіне қарасты, ал Конрад фон Штауфен 1118 жылы салынған императорлық қамал ішінде граф Пфальц дәрежесіне жетті. 1277 жылы Альзей Рудольф фон Габсбургтан қала мәртебесін алды. 1620 жылы граф Спинола Отыз жылдық соғыста Католик императорының жағына шығып, Пфальц протестанттық сайлау округіна қарсы күресті және Альзейді бағындырды. 1689 жылы француз әскерлерінің "көкке шығып кеткен жер" тактикасы салдарынан қала мен қамал Тоғыз жылдық соғыста өртенді, Луи XIV әскерлері бұрын бағындырған аймақтарды тастап кетуге мәжбүр болды. 1798 жылы Рейн өзенінің батысындағы аймақтар, оның ішінде осы уақытқа дейін Пфальц сайлау округінің құрамында болған жерлер Францияға қосылды. Альзей 1814 жылға дейін Мон-Тоннер департаментіне (неміс тілінде Доннерберг) қарады. 1816 жылы Альзей Гессен Ұлы Герцогтығына қосылды. 1909 жылы шарап жасау мектебі (қазіргі Landesanstalt für Rebenzüchtung) ашылды. Оның алғашқы директоры Георг Шёу болды, оның құрметіне Шёребе жүзім сорты аталды.
Үшінші рейх
Кристалл түнінде (9 қараша 1938 жылы) Алзи синагогасы қиратылды, ал ғимараттың алдындағы жиһаздары өртелді. 1950-жылдары қираған ғимараттың қалдықтары алынып тасталды. Қазіргі таңда мұражайда құтқарылған Тораның иірімі сақталып тұр. 1945 жылғы 8 қаңтарда, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 36 Boeing B-17 бомбалаушы ұшағы Алзидегі теміржол көпірін жоюға жіберілгенде қала қираудың азды-көпті болды. Құрылысқа нашар ауа райы және қателік себеп болды – экипаж ескі күзет мұнарасының шатырын шіркеудің мұнарасы деп жаңылыстырды. Бомбалаушылар өз жүктемесін жақын маңдағы Вартберг төбесіне тастады, осылайша Вартберг мұнарасы – ескі мұнара – Алзиді құтқарушы ретіндегі аңыз туды.
1945 жылдан бастап
1947 жылдан бері Алзей енді Гессенге қарасты емес, оның орнына, жаңадан құрылған Рейнланд-Пфальц штатындағы Алзей ауданының орталығына айналды. 1969 жылы ескі Алзей және Вормс аудандары біріккеннен кейін Алзей жаңа Алзей-Вормс ауданының және Алзей Лэнд Verbandsgemeinde-нің орталығы болды, алайда Verband-қа тәуелсіз қала ретінде ол іс жүзінде Verbandsgemeinde құрамына кірмейді.
Құрастырулар
1972 жылғы 22 сәуірде бұрынғы дербес орталықтар Вайнхайм, Хаймерсхайм және Даутенхайм Алзей қаласымен біріктірілді. Шафхаузеннің шеткі ауданы орта ғасырлардан бері Алзейдің құрамындағы бөлімшесі (Stadtteil) болып келген.
Елтаңба
Қаланың қаруын былайша сипаттауға болады: Қара түсті екі бөлікке бөлінген, жоғарғы бөлігінде алтын қарулы, тілді және тәжді қызыл түсті жартылай арыстан бейнеленген, ал төменгі бөлігінде күміс түсті, үшінші түстің (қара) иілімшесі бар. Арыстан қаланың бұрынғы билеушісі, Пфальц курфюрсттығын еске түсіреді. Виелла – скрипканың бір түрі, ол Truchseß немесе Truchsess (Volker von Alzey), Winter және Wilch фамилиялы ақсүйек отбасыларын көрсетеді, олар бұрын қалада тұрған.
Музыка
Алсердің шараппен байланысы тіпті қала әні – «Алсер Lied»-де де көрініс тапқан, ол шарап өндірушілер фестивалінің ашылу күні жұмасында әрдайым орындалады. Бұрынғы қала әкімі Уолтер Зубер орындаған нұсқасы он жыл бойы Альзейдегі дәстүрлі «Зур Гретль» пабының джукбоксінен табылды.
Ескі қала
Алзиде жақсы күтілген ескі қаласы бар, онда көптеген ағаштан жасалған үйлер, мейрамханалар, кафелер және дүкендер ортағасырлық қала қабырғасының қираған қалдықтарымен қоршалған. Қаланың ортасы – суретші Гернот Рампфтың қоладан жасаған ат мүсіні тұрған Rossmarkt ("Ат базары"). Карльхайнц Освальдтың ондин мүсіні ескі қалалық әкімдіктің алдындағы Fischmarkt ("Балық базары") алаңында орналасқан.
Спорт
Вартберг стадионы – қаланың ең ірі спорттық нысаны. Онда үлкен шөп алаң, 400 м-лік жүгіру жолы, В типті жарыс жолы, жеңіл атлетика аймақтары (пластиктен жасалған) және трибуналар бар. Мұнда Wartbergbad демалыс бассейні де орналасқан. Жанында аттарға арналған тұрақтары, жайылымдары және жабық манежі бар ат спорты клубы, сондай-ақ жеті сазды корттары бар теннис клубы бар. Бұдан өзге, Alzey хоккей және футбол клубтарымен, сондай-ақ американдық футбол клубымен негізінен пайдаланатын жаңа салынған жасанды газонды алаңға ие. Сонымен қатар, көп мақсатты спорт алаңы және мектептерде бірнеше қатты корттар бар.
Вайнбергшэйшен Вандрунг
Weinbergshäuschen Wanderung ("Шарапханадағы коттедждер саяхаты") немесе жергілікті тілде Wingertshaisje Wanderung – Альцей мен Вайнхайм және Хаймерсхайм ауылдарының шеті арасындағы Рейн-Гессеннің төбелі аймағындағы саяхат. Ол әр жылдың қыркүйек айының бірінші жексенбісінде өтіледі. Саяхат жолдары бойындағы жүзімдіктердегі коттедждер шарап өндіруші шаруашылықтар мен клубтар тарапынан сағат 11:00-ден 18:00-ге дейін ашық болады. Осы уақытта аймаққа тән Рейн-Гессен шараптарымен қатар суық және ыстық тағамдар мен сусындар ұсынылады.
Шарап өндірушілердің мерекесі
Винцерфест жыл сайын қыркүйек айының үшінші демалыс күнінде өткізіледі және жұма күнінен келесі сейсенбіге дейін жалғасады. Бұл Альцей қаласындағы осындай шаралардың ең ірісі. Шарап және сект террасасында таңдаулы аймақтық шараптар ұсынылады. Осымен қатар, жыл сайынғы жәрмеңкеде түрлі аттракциондар мен ойындар ұйымдастырылады.
Асханалық ерекшеліктер
Шарап өсіру аймағының орталығы болғандықтан, ең басты ерекшеліктері – шараптар және шарап қосылған тағамдар, мысалы, Рейн Гессенің барлық жерінде кездесетін бекон, шарап және қышқыл маймен дәмделген картоптан жасалған Баккесгрумбеере (Backesgrumbeere) қамы. Жүзім шаруашылығы инженері Георг Шёу өзінің жұмыс істеген орны – Алзей Перлесінің (Perle von Alzey) құрметіне жүзімнің бір түрін атады.
Экономика және инфрақұрылым
Қаланың басты өнеркәсіп салалары – шарап шаруашылығы, мамандандырылған клиника, Wilhelm Faber GmbH & Co. KG құрылыс фирмасы, Schlecker таратпа орталығы, Plus таратпа орталығы, гипермаркеттер желісінің бас кеңсесі, Lufthansa компаниясының еншілес кәсіпорындары Lufthansa Technik AERO Alzey және LSG Sky Food. Сонымен қатар, Алзи аймақтың қызмет көрсету орталығы болып табылады және қаланың мөлшеріне қарағанда, өте кең ассортиментте сауда қызметтерін ұсынады, олар негізінен өнеркәсіптік аймақта шоғырланған.
Ауыл шаруашылығы
Алзей шарап өсірумен ерекшеленеді және қазіргі уақытта өңделiп жатқан 769 гектар жүзімдіктердің 69%-ы ақ шарап сорттарымен, ал 31%-ы қызыл шарап сорттарымен егілген. Бұл Алзейді Рейнланд-Пфальц аймағындағы шарап өсіру орталықтары арасында алтыншы орынға қояды, ал Вормс (1 490 гектар) және Ниерштейн (783 гектар) қалаларынан кейін Рейн Гессен аймағындағы үшінші ірі шарап өсіру орталығы болып табылады.
Көлік
Алзей A 61 (Venlo, Koblenz, Bingen, Alzey, Ludwigshafen, Hockenheim) және A 63 (Mainz, Alzey, Kaiserslautern) автобандарының қиылысы болып табылатын Alzey автобанының түйіскен жеріне жақын орналасқан. Алзей станциясы Алзей-Майнц темір жолындағы Regional Express және Regionalbahn пойыздары арқылы Майнц орталық станциясына тікелей қатынайды, сондай-ақ Бинген және Вормс қалаларына Rheinhessenbahn (темір жолы) арқылы да қатынайды. Доннерсбергбань 1999 жылдан бері Алзейді Кирхеймболанденмен қайта байланыстырды. Сенбі және демалыс күндері Эльзасс экспресімен ("Эльзас экспресі") Виссембургке баруға болады. Қала VRN құрамына кіреді. Бұл тарифті Rhein Nahe Nahverkehrsverbund (RNN) аймағынан Алзейге және Алзейден де сапарлар үшін қолдануға болады.
Қаламен байланысты танымал адамдар
Доктор Самуэль Адлер (1809-1891) 1842 жылдан 1857 жылға дейін Алзейдің еврей қауымының раввині болды. Ол неміс еврейлеріндегі либералды қозғалысты қолдады және, мысалы, еврей құлшылығында неміс тілін қолдануды, сондай-ақ әйелдердің рөлін арттыруды жақтады. Доктор Адлер Нью-Йорктегі Емануэль ғибадатханасына раввин ретінде барып, АҚШ-тың жетекші еврей реформасы қауымының басшысы болды. Сэмюэл Адлер өткізген қызметтер әдетте оның сүйікті неміс тілінде жүргізілді. Оның кітапханасы, мүмкіндігі шектес болса да, Цинциннатидегі Еврей одағы колледжінде сақталып келеді. Людвиг Бамбергер (1823-1899) – революционер, банкир және саясаткер. Ол 1848 жылы Кирхеймболандендағы Шлосспаркте пруссиялық әскерлерге қарсы тұрған демократтардың қатарында болды. Қатыспаған күйде өлім жазасына кесілген Бамбергер кейін банкир (Deutsche Bank-тің негіздеуші мүшесі) атанды және 1871 жылы Германия империясы құрылғаннан кейін жетекші либералды саясаткерлердің біріне айналды. Ол неміс маркасының "Әкесі" деп аталады (тәуелсіз эмиссиялық банк құрылғандықтан). Ол көп жыл бойы Бинген-Алзей сайлау округінің рейхстаг депутаты болды (1871 жылдан 1893 жылға дейін) және Альзейден Анна Белмонтқа үйленді.