Кіріспе

Dungeons & Dragons-тағы өмір сүру жазығы

Фантастикалық Dungeons & Dragons ролдік ойынында, Сыртқы жазық – өмір сүру жазығының көптеген жалпы түрлерінің бірі. Оларды құдайлық, рухани немесе илаһи жазықтар деп те атауға болады. Сыртқы жазықтарда құдайлар және олардың жын-перілер, аспандықтар мен шайтандар сияқты қызметшілері мекендейді. Әрбір Сыртқы жазық әдетте нақты бір моральдық және этикалық бағыттың физикалық көрінісі болып табылады, ал онда тұратын жандар көбінесе осы бағытқа байланысты қасиеттерді бейнелейді. Материалдық емес және эзотерикалық Сыртқы жазықтар – идеалдар, философиялар және құдайлардың әлемі – шындықтың құрылыс блоктары мен энергия және материя әлемінен тұратын Ішкі жазықтарға қарсы қойылады. Барлық Сыртқы жазықтар кеңістікте шексіз, бірақ шекті көлемдегі ерекшеліктер мен орындардан құралған. Осы жазықтардың көпшілігі қабаттар деп аталатын бірнеше шексіздікке бөлінеді, олар жазықтың бір қырын немесе тақырыбын көрсететін кіші жазықтар болып табылады. Мысалы, Баатордың географиясы Дантенің "Құдайлық комедиясында" бейнеленген тозақты еске түсіреді. Бұған қоса, әрбір қабатта бірнеше әлем болуы мүмкін. Әрбір әлем жеке құдайдың мекені, ал кейде бірнеше құдайлардың ортасы болып табылады.

Жариялану тарихы

Сыртқы жазықтар алғаш рет 1977 жылдың шілдесінде «Ұлы жазықтар дөңгелегінің» бөлігі ретінде шығарылған «The Dragon» журналының 1-томы, 8-нөмірінде ұсынылған. Мақалада «Жеті аспан, Егіз жұмақ және Элисей» – «типикалық жоғары жазықтар», «Нирвана» – «соңғы Заң жазығы», ал «Лимбо» – «соңғы Хаос (энтропия) жазығы» деп сипатталған. Сондай-ақ, мақалада «Бақытты аңшылық алаңдары», «Олимп», «Гладсхейм», «Пандемониум», «Тартер», «Геенна», «Ахерон» және «Аркадия» сияқты басқа сыртқы жазықтар да аталған. Сыртқы жазықтар «Ойыншылар нұсқаулығында» (1978) және «Құдайлар мен жарты құдайларда» (1980) одан әрі «жетілдірілген». «Дизайнерлер мен айдаһарлар» кітабының авторы Шеннон Аппелклайн 1980-жылдардың басында «Dragon» журналы «кейбір жазықтарды толығырақ» сипаттағанын атап өтті, бірақ «D&D жазықтары үшін ешқандай жалпы жоспар болған жоқ, тек бірнеше көне суреттер ғана болды». Ал Кертис Д. Карбонелл «Dread Trident: Tabletop Role Playing Games and the Modern Fantastic» кітабында жазықтар мен ортақ космология туралы ақпараттың «Жұмыстар нұсқаулығында» (1987) және «Сыртқы жазықтар туралы әңгімелерде» (1988) кодталғанын көрсеткен. Карбонелл сондай-ақ 1989 жылғы «Spelljammer» кампаниялық орнатылымының «Dragonlance», «Greyhawk» және «Forgotten Realms» сияқты әртүрлі параметрлер арасында «саяхаттауға мүмкіндік беретін» космологияны қосқанын атап өтті. Карбонелл 1994 жылғы «Planescape» кампаниялық орнатылымын «2e AD&D параметрлерінің әртүрлілігінде құрылған мультивсеумнің ең күрделі мысалы» деп атады және былай деп жазды: «Гармонияға жеткізудің күрделі әрекеті болған «Planescape», «Spelljammer» кампаниясының ғылыми-фантастикалық бағытына қарағанда жазықтар арасында саяхаттаудың басқаша жолын ұсынды». «Жұмыстар нұсқаулығының» 4-ші басылымы (2008) жаңа «Дүниежүзілік ось» космологиясына сәйкес келу үшін әртүрлі сыртқы жазықтардың орналасуын өзгертті. Дегенмен, 5-ші басылымдағы «Ойыншы нұсқаулығы» (2014) және «Dungeon Master's Guide» (2014) жазықтардың космологиясының көп бөлігін «Ұлы дөңгелек» моделіне қайтарды, ал ішкі жазықтардың сипаттамаларында «Дүниежүзілік ось» моделінің кейбір аспектілері сақталды. Бұл космология «Ұлы дөңгелек» моделінде көрсетілген, онда сыртқы жазықтар он алты жазықтан тұратын сақинада орналасқан, жоғарыда Жақсы жазықтар (немесе Жоғарғы жазықтар), ал төменде Жаман жазықтар (немесе Төменгі жазықтар) орналасқан. Суреттерде әдетте сол жақтағы Заңдық жазықтар (немесе Заң жазықтары), оң жақтағы Хаотикалық жазықтар (немесе Хаос жазықтары) көрсетіледі. Осылардың арасында Бейтарап жазықтар немесе Қақтығыс жазықтары орналасқан. Орталықта Ішкі және Материалдық жазықтар орналасқан. Бұл D&D космологиясы 3-ші және 5-ші басылымдардағы стандартты космология болып табылады және «Planescape» және «Greyhawk» сияқты кампаниялық параметрлерде қолданылатын ресми космология болып табылады. Ол 4-ші басылымда жаңа космология аясында кем дегенде екі рет пайда болды. Олар стандартты D&D космологиясына ұқсас белгілерді көрсетеді, бірақ кейбіреулері (Ириан, Мабар, Ферния және Ризия) Ішкі жазықтарға көбірек ұқсайды. Космологияның ерекшелігі – сыртқы жазықтардың Астральды жазық арқылы Эберронның айналасында айналуында. Олар айналғанда, материалдық жазықпен байланысы өзгеретін, ал осы жазықтарға қол жеткізу жеңіл немесе қиын болатын. D&D-нің басқа кампаниялық параметрлері сияқты, D&D-нің 3-ші басылымында Эберронның бірнеше жазығы бар. Бастапқы Материалдық жазық, Эфирлік жазық, Көлеңке жазығы және Астральды жазықтан басқа, Эберрон кампаниялық орнатылымында он үш ерекше жазық бар. Кез келген жазыққа қақпалар немесе порталдар өте сирек кездеседі. Бұл он үш жазық метафизикалық түрде Эберронның айналасында айналады және олардың қазіргі орналасуына байланысты төрт күйдің бірінде қарастырылады. Өсу/Кеміту – жазық Эберронға жақындап немесе алыстап барады. Жазықтар арасында саяхаттау қалыпты түрде жүреді. Бірдей – жазық Эберронға тиесілі, ал Эберронның кейбір әсерлері күшейеді. Сондай-ақ, жазықтар арасында саяхаттау үшін тиісті орынға бару мүмкін. Мысалы, Ризия, Мұз жазығы бірдей болғанда, Эберроннан жазыққа қарлы дауылға түсіп кету арқылы кіруге болады. Қақпа күзетшілері – друидтардың мөрінің арқасында «Ақымақ әлемі» – Ксориат Эберронмен бірдей бола алмайды. Алыс – жазық Эберроннан ең алыста орналасқан, ал Эберронның кейбір әсерлері әлсірейді. Сондай-ақ, «жазық ауысуы» сиқырымен алыс жазыққа жету қиын және жоғары DC тексеруді қажет етеді. Кворилер мен Ксен'дрик алыптары арасындағы қақтығыс салдарынан Даль-Квор әрқашан Эберроннан алыс болып саналады.

Ашерон

Ахерон (/æ/tʃ/ər/ə/n/ ATCHərən), сонымен қатар Ахеронның тозақтық шайқас алаңы деп те аталады, – заңды бейтарап/заңды зұлымдыққа бағытталған өмір жазығы.

Арборея

Арборея немесе толық атауы Арбореяның Олимпиадалық тоғайлары – жақсылыққа бейімделген хаотикалық өмір жазықтығы. Бұл стандартты Dungeons & Dragons (D&D) космологиясының бір бөлігі болып табылатын, Planescape, Greyhawk және Forgotten Realms кампаниясының кейбір нұсқаларында қолданылатын, бағытталған сыртқы жазықтықтардың бірі. Арбореяны "Олимп" немесе "Арвандор" деп те атайды, бірақ техникалық тұрғыдан алғанда, бұл атаулар жазықтықтағы жекелеген аймақтарды сипаттайды. Арборея – көптеген гүлденген орталары бар, табиғи сұлулыққа толы бейбіт жазықтық ретінде бейнеленеді. Жазықтықтың көп бөлігін алып биік ормандар құрайды, сонымен қатар жабайы гүлдер мен астық егілген алқаптар да бар. Хаостың және табиғаттың күшін бейнелейтін жазықтық ретінде, оның мінезі өзгергіш және көбінесе күрт өзгереді. Ауа райы қысқа мерзімде күрт өзгеріп, жылы күннен қатты желге дейін, қайтадан күнге дейін бірнеше минуттың ішінде ауысуы мүмкін.

Жариялану тарихы

Олимп деп аталатын ұшақ алғаш рет 1977 жылдың шілдесінде жарық көрген The Dragon #8 журналындағы "Ұшақтар: D&D-дегі кеңістіктік, уақыттық және физикалық қатынастар туралы түсініктер" мақаласында есімдерін атады. Бұл ұшақ 1978 жылдың маусым айында жарық көрген түпнұсқа (1-ші басылым) AD&D ойыншыларының нұсқаулығындағы белгілі ұшақтардың қосымшасында тағы да еске алынды, онда ол "Абсолютті жақсылық пен хаостың Олимп ұшақтары" деп сипатталды.

Тұрғындар саны

Еладриндер – қуатты эльф сияқты аспан жаратылыстары, Арбореяның қорғаушылары, олардың ең көп таралғаны – Гаэль. Бұл жазықтықта лиллендер де жиі кездеседі. Арбореяда ізгілік пен хаосқа бейімділіктері бар, көптеген түрлі аспан және анархиялық жануарлар, табиғи жаратылыстар кездеседі. Сонымен қатар, Лосел деп аталатын примитивті Орк Бабион гибридтері оның шөлейттерінде мекендейді, кейде одан және Жәндіктер жазықтығынан көшіп-қоныс жасайды. Арбореяда өтініш берушілердің екі негізгі түрі бар, біріншісі – өлген эльфтердің рухтары. Олардың кейбіреулері аспан жаратылыстарының кейпін киеді, ал басқалары өлімнен кейінгі соңғы награда ретінде жазықтықпен бірігіп кетеді. Екінші негізгі түрі – бакхайлар, шексіз той-қуаныштарға берілген, қонақтарды олармен бірге келуге шақыратын мас адамдар.

Құрылымы

Сыртқы жазықтық ретінде Арборея кеңістікте шексіз, сонымен қатар үш шексіз қабаттан (немесе кіші жазықтықтардан) тұрады. Арбореяның бірінші қабаты көршілес жазықтықтармен – Еггардтың Батырлық Домендері және Адамдардың Жайлауымен шектеседі; Арборея мен осы жазықтықтар арасында белгілі бір жерлерде саяхаттауға болады.

Тарихи әсерлері

Арборея грек мифологиясының көптеген элементтерін қамтиды, ойынның Олимп тауының нұсқасы орталық мәнге ие, тіпті бүкіл жазықтық алғашқы басылымда Олимп деп аталған. Арборея атауы, 2-ші басылымдағы AD&D-де енгізілген, «шексіз дөңгелек орманды» сипаттайды, яғни ағаштарға байланысты.

Жабайы аңдар

Beastlands (дәлірек айтқанда, Beastlands Wilderness, ойынның алғашқы нұсқаларында Бақытты аңшылық алаңдары деп аталған) - бейтарап (хаотикалық) жақсылыққа бағытталған өмір жазығы.

Битопия

Битопия, сондай-ақ Егіз жұмақтар (bi + утопия) немесе толық атауы, Битопияның Егіз жұмақтары, – құқықты жақсы/бейтарап жақсы бағытталған өмір жазығы. Ол стандартты Dungeons & Dragons (D&D) космологиясының бір бөлігі болып табылатын, Planescape, Greyhawk және Forgotten Realms кампаниясының кейбір басылымдарында қолданылатын, бағытталған сыртқы жазықтардың бірі. Битопия – мәдениетті сұлулыққа толы ізгі жазық, және гномдық пантеонның көптеген құдайларының мекені.

Жариялану тарихы

Твиндр Парадайз деп аталатын ұшақ алғаш рет 1977 жылдың шілдесінде жарық көрген The Dragon #8 журналындағы "Жұмыртқалар: D&D-дегі кеңістіктік, уақыттық және физикалық қатынастар туралы түсініктер" мақаласында есімдерімен айтылды. Мақалада Гари Гигакс бұл ұшақты "Типикалық жоғары ұшақтардың" бірі деп сипаттады. Фландал Мифрил ұстаханасын Ама Цу Марамен бөліседі. Дотхионда Дюфоме, Каллардуран Гладколордың, свирфнеблин құдайының мекені, сондай-ақ Инаридің Игілігі орналасқан. Шуррок – таулы, жабайы егіз, жасырын аңдар мен құбыжықтардың мекені. Мұнда әшекей тастарды кесумен айналысатын Quarry топырақ асты шахта қаласы орналасқан. Орман сақшылары Дотхион халқын қауіптен қорғау үшін осы далаға жиі шабуыл жасайды. Бұл қабатта Heart of Justice, Кири Жолит әлемі және Windwrath, Тефнут әлемі сияқты бірнеше құдайлық әлемдер бар. Мартир домені – Dungeons & Dragons ойынының бұрынғы нұсқаларында Илматердің әлемі болған.) Бұл – бейтарап (хаотикалық) жамандыққа бағытталған өмір сүру жазығы.

Эллизиум

Елисей, немесе толыққанды айтқанда, Елисейдің бақытты далалары, өте жақсылыққа бейімделген өмір жазықтығы.

Геенна

Геенна (ойынның үшінші басылымынан бастап, Гееннаның қапаздық мәңгілігі; сондай-ақ, Төрттік пештер немесе Қиямет оттары) Стандартты Dungeons & Dragons (D&D) космологиясының бір бөлігін құрайтын, бағытталғандыққа негізделген сыртқы жазықтардың бірі. Ол Аидтың сұр далаларымен және Баатордың тоғыз тозағымен шектеседі.

Аду-Хадтың сұр қалдықтары

Сұр қалдықтар (толық атауы, Хадестің Сұр қалдықтары; сондай-ақ, Хадес, Үш Қараңғылық, Үміттің жоғалуы немесе Надир) – күшті бейтарап зұлымдыққа бағытталған өмір жазықтығы. Бұл стандартты Dungeons & Dragons (D&D) космологиясының бір бөлігі болып табылатын, Planescape, Greyhawk және Forgotten Realms кампаниясының кейбір басылымдарында қолданылатын, бағытталған сыртқы жазықтықтардың бірі. Хадес – юголот демон-перілерінің туған жері. Pathfinder-дегі Хадеске баламасы – Абаддон жазықтығы (ебрай тілінен алынған Abaddon).

Жариялану тарихы

Хадис деп аталатын жазық алғаш рет 1977 жылдың шілдесінде жарық көрген The Dragon #8 журналындағы "Жазықтар: D&D-дегі кеңістіктік, уақыттық және физикалық қатынастар тұжырымдары" мақаласында есімдерін тапты. Мақалада Гари Гигакс бұл жазықты "Типикалық төменгі жазықтардың" бірі – Хадестің үш қараңғылығы деп сипаттайды. Станг пен Траммелл Хадесті "өлгендердің патшалығы" деп атады, онда түнгі қарапайымдар жасаған дернәсілдер ақша ретінде қолданылады.

Лимбо

Лимбо немесе толыққанды айтқанда, Лимбоның Ұдайы Өзгеріп Тұратын Хаосы – бұл бейтарап, хаотикалық тіршілік деңгейі. Лимбо деп аталатын жазық алғаш рет 1977 жылдың шілдесінде жарық көрген The Dragon #8 журналындағы «Жазықтар: D&D-дегі кеңістіктік, уақыттық және физикалық қатынастар туралы түсініктер» деген мақалада есімдерін тапты. Мақалада Гари Гигакс бұл жазықты «соңғы Хаос (энтропия) жазығы» деп сипаттады. Planescape-тен бұрынғы бірінші және екінші басылымдардағы AD&D-де бұл жазық Сыртқы жазықтардың ортасында орналасқан және бастапқы атауы – Ұштас Қарсылық (Concordant Opposition) болған. The First Edition Manual Of Planes нұсқаулығында жазықтың ортасы әр түрлі уақытта әртүрлі нысандар түрінде болатыны (тау, алып ағаш сияқты) және ортаға қарай жылған сайын құдайлық күштердің, сондай-ақ сиқырдың жоғалатыны, ең жоғары деңгейден бастап бірте-бірте төменгі деңгейлерге дейін әлсірейтіні айтылады. Ортасынан 161 километр (100 миль) қашықтықта тіпті химиялық реакциялар да жүрмейді, ал адам да, құдай да 161 километрден (100 миль) жақынға жақындаса алмайды. Екінші басылымдағы Сыртқы жазықтардың Ғұлама жинағында (Outer Planes Monstrous Compendium), Нирвананың (Механус) араласушылары туралы сипаттамасында, бұл жазық бастапқыда Бейтарап Күштерге (құдайларға) арналғаны және жаратылыс Күштері (құдайлар) жасағаны, бірақ әр Бейтарап Құдай өзінің жеке ықпалын көрсетіп, теңгерімсіздік тудырғаны, содан кейін жаратылыс күштерінен қуылғаны айтылады. Сондай-ақ, бұл жазықтың ортасында теңгерімнің үш нұры бар екені, олардың әрқайсысы Нирванадағы Араласушыға арналғаны мәлімделеді. (Механус) Planescape-тен бұрын Сигилдің осы Жазықтың ортасында орналасқаны туралы ешқандай ақпарат жоқ. Қақпа қалалары – Ұлы дөңгелектің Сыртқы жазықтарына тұрақты портал айналасында салынған елді мекендер. Қақпа қалалары стратегиялық тұрғыдан маңызды, себебі олар қалаған Сыртқы жазыққа кірудің (салыстырмалы түрде) тұрақты жолын ұсынады. Қақпа қалалары оларға апаратын жазықты бейнелейді, мысалы, Xaos (немесе aXos, soaX және т.б.) қаласында әрбір сәтте нәрсе өзгеріп тұрады. Тіпті Лимбоға апаратын порталдың орналасуы да күн сайын өзгереді – бірақ Хаоста таңның атуы мен түннің түсуінің ретсіздігі бар екендігін білдірмейді. Ксаос сипаты Лимбо жазығының қандай екенін көрсетеді.

Пандемония

Пандемониум (немесе Пандемониумның желмен соққан тереңдігі) – өлгеннен кейін Хаостық Зұлымдық және Хаостық Бейтарап жандарға жіберілетін Сыртқы жазық. Пандемониум – ешқашан бітпейтін, үлкен және күрделі үңгір. Бұл қиыншылықты одан әрі ушықтыратын, қатты жел тұрғындарының көпшілігін ақылдан шығарады. Бұл жазықта туған тіршілік иелері өте сирек, ал онда өмір сүретіндердің көбі заманды таңдау жасамайды. Пандемониум төрт қабаттан тұрады: Пандесмос, Кокит, Флегетон және Агатион.

Жалпы сілтемелер

Кук, Дэвид. Ойыншы нұсқаулығы (TSR, 1989). Грабб, Джефф. Жазықтықтар нұсқаулығы (TSR, 1987). Грабб, Джефф, Дэвид Нунан және Брюс Корделл. Жазықтықтар нұсқаулығы (Wizards of the Coast, 2001). Редман, Рич, Скип Уильямс және Джеймс Уайатт. Құдайлар мен жарты құдайлар (Wizards of the Coast, 2002).