Кіріспе
Француз Гвианасының астанасы Каен – Оңтүстік Америкада орналасқан Францияның теңізден тыс аймағы және департаменті Француз Гвианасының префектурасы. Қала Атлант мұхитының жағалауындағы Кайен өзенінің сағасында орналасқан бұрынғы аралда салынған. Қаланың ұраны "fert aurum industria" – "еңбек байлыққа жеткізеді" дегенді білдіреді. Каен – Оңтүстік Америка құрлығындағы ең ірі франкофон қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша Каеннің қалалық аймағында (INSEE анықтамасы бойынша) 151 887 адам тұрады.
the capital of French Guiana
Cayenne (/k//eɪ/'/ɛ//n/; kajɛn; ) is the prefecture of French Guiana, an overseas region and department of France located in South America. The city stands on a former island at the mouth of the Cayenne River on the Atlantic coast. The city's motto is "fert aurum industria", which means "work brings wealth". Cayenne is the largest Francophone city of the South American continent. In the 2020 census, there were 151,887 inhabitants in the metropolitan area of Cayenne (as defined by INSEE),
Тарих
Испан зерттеушілері бұл аймақты өте ыстық және кедей деп санап, иеленуге лайық деп таппағандықтан, 1604 жылға дейін отарланбады, осы жылы француздар осы жерде қоныс құрды. Бірақ Тордесильяс шартының орындалуын қадағалауға ниеттенген португалдар оны көп ұзамай қиратты. Француз отаршылары 1643 жылы қайта оралып, Кайенн қаласын құрды, бірақ үндістердің шабуылдарынан кейін олар тағы да кетуге мәжбүр болды. 1664 жылы Франция Кайенн қаласында соңғы рет тұрақты қоныс орнатып, он жылдың ішінде колония француз, голланд және ағылшын қолдарына бірнеше рет ауысты, содан кейін Францияға қайтарылды. 1809 жылы ағылшын-португал әскерлері оны басып алып, 1814 жылға дейін Бразилиядан басқарды, одан кейін француз үкіметіне қайтарылды. 1854 жылдан 1938 жылға дейін ол француз жазалау ортасы ретінде пайдаланылды. Қала халқы уақыт өте келе үлкен өсімді көрсетті, бұл жоғары деңгейдегі иммиграцияның (әсіресе Вест-Индия және Бразилиядан) және жоғары туу көрсеткішінің нәтижесі болды.
Әкімшілік
Кайен – Франция Республикасының коммунасы және осы ретте, әкім және муниципалдық кеңес тарапынан басқарылады. Қазіргі әкімі – Сандра Трочимара, ол бұрынғы әкім Мари Лоре Финера Хорттың бірінші орынбасары болған және 2020 жылдың қазан айында Финера Хорт алдыңғы айда (Франция заңнамасына сәйкес, Франция Сенатының мүшелері әкімнің өкілеттіктерін жүзеге асыра алмайды) жергілікті Сенатқа сайланғаннан кейін Кайен қаласының әкімі болды. Мари Лоре Финера Хорт, Гвиана Социалистік партиясының бұрынғы мүшесі, Гвиана Социалистік партиясынан шыққан және 1994 жылдан 1998 жылға дейін Француз Гвиана департаментін басқарған Гвиана Француздық Кеңесінің бұрынғы президенті Стефан Финера Хорттың қызы, түрлі солшыл партиялардың қолдауына ие болды және 2010 жылдан бері Кайен қаласының әкімі болып табылады. Францияның басқа өңірлеріндегідей, Кайен коммунасының кішкентай аумағы Кайен қалалық аймағының барлық бөлігін қамтымайды. Бұл Кайен мен бес қала маңындағы коммуналарды біріктіретін қауымдастықтар аралық биліктің құрылуына әкелді: Centre Littoral агломерациялық қауымдастығы. 2020 жылдың қарашасынан бері Centre Littoral қауымдастықтар аралық билігінің президенті – Серж Смок, Матури қаласының әкімі. Ол Эммануэль Макронның LREM партиясымен байланысты орталықшыл платформада сайысқа түсіп, Мари Лоре Финера Хорттың Кайен қаласының әкімі ретіндегі мұрагері Сандра Трочимараны жеңді, сонымен қатар солшыл партиялардың қолдауымен қауымдастықтар аралық биліктің президенті лауазымына да ие болды. 2001 жылдан бері алғаш рет қауымдастықтар аралық биліктің президенті Кайен қаласының әкімі емес. Мари Лоре Финера Хорт 2014 жылдан 2020 жылға дейін Centre Littoral қауымдастықтар аралық билігінің президенті болды және 2020 жылдың қыркүйегінде Франция Сенатына сайланғандықтан қайта сайлануға түспеді. Өзінің салықтарын өзі жинауға құқығы бар Centre Littoral қауымдастықтар аралық билігі Кайен және оның маңындағы қоқыс жинау, сумен жабдықтау және кәрізді тазарту, қала құрылысы және қоғамдық көліктерге жауап береді. 2015 жылға дейін Кайен коммунасы алты кантонға бөлінген, бірақ 2015 жылы Француз Гвианасының департаменті мен аймағы таратылып, оның орнына Француз Гвианасы аумақтық бірлестігі құрылды.
Денсаулық
Каен және Француз Гвианасындағы денсаулық жағдайы жалпы алғанда жақсы. Өлімге себеп болатын басты аурулар – қан айналымы, жұқпалы және паразиттік аурулар, сондай-ақ қатерлі ісіктер. Пастер институтының Париждегі филиалы, Каенде орналасқан, тропикалық және жергілікті эндемикалық ауруларды зерттеумен айналысады және Латын Америкасы бойынша кеңінен танымал. Еркектердің орташа өмір сүру ұзақтығы шамамен 76 жыл, ал әйелдердікі – 83 жылды құрайды. Қаланың негізгі ауруханасы – 1992 жылы ашылған Андре Роземон ауруханасы.
Экономика
Кейен – Оңтүстік Америкадағы маңызды теңіз порты. Dégrad des Cannes негізгі порты Махури өзенінің сағасында орналасқан, ол Ларивот және Îles du Salut аралдарын ығыстырды. Ағаш, раушан ағашының эссенциясы, ром және алтын шағын көлемде экспортталады. 1960 жылдардың ортасында қала төңірегіне қант қамысы мен ананас отырғызылды, кейін ананас консервілеу және креветка өңдеу зауыттары салынды. Теңіз жағалауындағы авеню Кейенді Шатон және Монтабо шағын қалаларымен байланыстырады, онда Тропикалық Американың француз институты және Пастер институты орналасқан. Тарихи ескерткіштердің қатарында Құтқарушы шіркеуі және Арм алаңындағы префектура бар. Феликс Эбуэ халықаралық әуежайы – Кейенге қызмет ететін жалғыз халықаралық әуежай.
Климат
Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Кайенде экваторлық климатқа жақын тропикалық муссондық климат (Am) басым. Жыл бойы орташа ең жоғары және ең төмен температуралар шамамен бірдей, орташасы 30 °C (86 °F) және 23 °C (73 °F) құрайды, бірақ ылғалды маусымда температура құрғақ маусымға қарағанда сәл төмен болады. Кайенде жыл бойы мол жауын-шашын жауады, оның ауа райына пассат желдерінен гөрі тропикалық конвергенция аймағы (ITCZ) күштірек әсер етеді. Қала өте ұзақ ылғалды және өте қысқа құрғақ маусымды бастан кешіреді – құрғақ маусым тек тамыз бен қазан айларын қамтиды, ал ылғалды маусым жылдың қалған уақытын құрайды. Тропикалық климатқа тәндей, құрғақ маусымда да жауын-шашын болады. Кайенде жыл сайын шамамен жаңбыр жауады.
Сен-Саувер соборы
1823 жылы әке Николас Гвилер және француз Гвианасының әкімшісі Барон ескі Сент-Николас шіркеуін қазіргі орнында жаңа шіркеумен алмастыруға шешім қабылдады. Жұмыс 1825 жылы басталып, 1833 жылы аяқталды. Шіркеу 1861 жылы ашылды және француз тарихи ескерткіші ретінде тіркелді. 1876 жылы соборға бас алтарь, мінбар және Îlet la Mère аралындағы қамаудағы шіркеудің тәуба ғимараты көшірілді. 1933 жылы шіркеу собор деп жарияланды. 1934 жылғы қарашада Гайананың бірінші епископы Монсеньор оны қасиеттеп берді. 1952 жылы құрылысшылар 21 монетадан және Карл X патшалығынан 20 мөрден тұратын, Наполеон дәуіріне дейінгі ең көне монетасы бар қорғасын қорап тапты. 1952-1954 жылдары сот залының төбесі, терезелері және едені ауыстырылды. 2000-2001 жылдары қоңырау мұнарасы жөнделді.
Сеперу бекінісі
Сеперу форты, бастапқыда Сент-Мишель форты деп аталған, 17 ғасырда Сеперу тауында салынған бекініс. Ол 1643 жылы осы тасқа иелік еткен америкалық басшының құрметіне аталған, осы тасты 1644-1645 жылдары Кайен губернаторы, француз Чарльз Понсе де Бретиньиге сатқан.
Тарихи үйлер
Соңғы жылдары қала орталығында бірнеше тарихи креол үйлері жаңартылды.
Пальмистер алаңы
Бастапқыда бұл 1810 жылы қала қабырғалары бұзылғаннан кейін қаланы желдету үшін жасалған алаң болды. Ол сол жерде өскен шөптерге байланысты Place de la Savane ("Саванна алаңы") деп аталды. Кейін Гизанбург аймағынан бірнеше патша пальмалары отырғызылды және алаң Place des Palmistes ("Патша пальмалары алаңы") деп өзгертілді. 1880 жылы Бастилияны басып алу құрметіне Марианнаның бюсті орнатылған қола бағана орнатылды. Губернатор Гастон Гервилл Риш алаңды ағылшын бағына айналдырды, онда жасанды төбелер, көптеген гүлдер мен сәндік өсімдіктер болды. Жаңбыр кезінде су тасқыны жиі болатындықтан, 1925 жылы губернатор Марк Шанель оны цементтелген каналдар желісімен қоршады, ол әлі күнге дейін сақталған. Мерле фонтанының жанында атақты гианиялық Феликс Эбуэнің мүсіні тұр. Бүгінде бұл тұрғындар жиналатын көрікті орын. Кешкісін тағам сатушылар картоп фри, сэндвичтер, жергілікті шырындар және басқа көше тағамдарын, сондай-ақ Суринам арқылы әкелінген явандық тағамдары – бами мен лассиді сатады.
Ботаникалық бақ
1786 жылы Людовик XVI-ның әр түрлі жерлерден әкелінген түрлі өсімдіктер мен ағаштар сақталатын және көбейтілетін бағы болды. Бақтың директоры Луи Клод Ричард Үндістаннан мускат жаңғағы, ратан, кардамон және қара бұрыш өсімдіктерін әкелді. Сол кезде бұл бақ «Патша бағы» деп аталды. 1821 жылы ботаник үшін үй салынды. 1879 жылы парк атын өзгертіп, қала орталығындағы гүлдік парк – Ботаникалық бақ болып қайта аталды. Оның ауданы үш гектарды құрайды. Бақтың ортасында Гастон Моннервилдің ескерткіші орналасқан.
Базар және Place du Coq
Бұл екі үй бір-біріне іргелес орналасқан және Кайеннің ескі портына жақын жерде орналасқан. 1703 жылғы Кайен қаласының картасында Порт алаңы белгіленген. 1842 жылы ол Порт базары алаңына айналды. 1888 жылы мұнда жабық базар және қоғамдық бақ салынды. 1907 жылы қала әкімі Эжен Гобер басқаратын қалалық кеңес бақты алып тастап, бүгінгі таңға дейін бізге белгілі жаңа жабық базар салуға шешім қабылдады. 1920 жылы ескі базар орнында Бірінші дүниежүзілік соғыстың ескерткіші ашылды, оның үстінде әтеш орнатылды, соның арқасында алаң қазіргі атауын алды.
Ауылдық қытайлар
Кайендегі Чіоноис (қытай ауылы) қала орталығының шетінде, Кайен өзені бойында орналасқан. Халық арасында Ла Крике немесе Чикаго деп белгілі бұл аудан, Француз Гвианасының басқа аймақтарынан ішкі көші-қон үшін ең танымал орын деп есептеледі.
Каеннің карнавалдары
Карнавал – елорданың маңызды іс-шараларының бірі. Ол қаңтар айының басындағы Epiphany мерекесі мен ақпан немесе наурыз айындағы Күл сәрсенбісі аралығында өтеді.
Бет-әлпелі топтар
Бұл жағдайда "университеттер" деп аталатын түнгі клубтар, жұма және сенбі күндері кешке ұйымдастырылатын кештерде Тулулузбен билеуге келетін ер адамдар үшін маскарадты билер өткізеді. Бұл дәстүр Француз Гвианасына тән және басқа еш жерде кездеспейді. Карнавал билері – полька, мазурка, бигуин және пике джук. Тулулулар еркектерді биге шақырады, және еркектер бас тарта алмайды. Билеуге тек Тулулуз ғана құқылы, ал егер бетпердесіз әйел билеуге тырысса, оркестр музыканы тоқтатады. Кайен 1-ші ұлттық жол арқылы Сен-Лоран-ду-Марониге, ал 2-ші ұлттық жол арқылы Сен-Жоржға байланысқан.
Білім
Кайенде Француз Гвиана университеті орналасқан, бұрын ол Француз Батыс Үндісі университетінің кампусы болған, бірақ 2014 жылы университет қаржыландыру мәселесіне байланысты болған ереуіл жекелеген институттың құрылуына себеп болды.
Танымал мәдениетте
The Hardy Boys #12: Терезе астындағы іздерде Хардилердің тергеулері оларды Кайеннеге жетелейді. 1955 жылғы "Бізде періштелер жоқ" фильмінде үш тұтқын Девол аралынан қашып, Кайендегі дүкенге жасырын қоныстанған оқиғасы көрсетіледі.