Кіріспе

Беларусь француз шахматшысы Давид Маркелович Яновский (25 мамыр 1868 – 15 қаңтар 1927; көбінесе Давид деп жазылады) - поляк шахматшысы. Бірнеше шахмат ашылыстарының варианттары Яновский есімімен аталады.

Өмірбаян

Ресей империясының Вольковск қаласында (қазіргі Беларусь) еврей поляк отбасында дүниеге келген ол 1890 жылы Парижге қоныстанды және 1894 жылы кәсіби шахмат карьерасын бастады. Ол Монте-Карлода 1901, Ганноверде 1902 ж. және Венада 1902 ж. турнирлерде жеңіске жетті. Яновский Вильгельм Штайнциц (+5−2), Михаил Чигорин (+17−4=4) және Джозеф Генри Блэкберн (+6−2=2) сияқты ескі шеберлерге қарсы ойын көрсетіп, оларды жеңді. Алайда, ол Зигберт Тарраш (+5−9=3), Франк Маршалл (+28−34=18), Акиба Рубинштейн (+3−5), Геза Марочи (+5−10=5) және Карл Шлехтер (+13−20=13) сияқты жаңа ойыншыларға қарсы есеп бойынша ұтылып қалды. Ол әлем чемпиондары Эммануэль Ласкер (+4−25=7) және Хосе Рауль Капабланка (+1−9=1) командаларынан кем болды, бірақ Александр Алекхинге қарсы (+2−4=2) лайықты нәтижелер көрсетті. Атап айтқанда, ол алғашқы төрт әлем чемпионының әрқайсысын кем дегенде бір рет жеңе білді, мұндай жетістік тек Зигберт Таррашпен ғана бөлісті. Яновский Эммануэль Ласкерге қарсы үш рет кездесті: 1909 жылы екі достық матч (+2−2 және +1−7=2) және 1910 жылы әлем чемпионаты үшін бір матч (−8=3). 1909 жылғы ұзақ матч кейде әлем чемпионаты матчы деп аталды, бірақ Эдвард Винтердің зерттеулері титулдың салмағы болмағанын көрсетті. 1914 жылдың шілде-тамызында ол Германияның Мангейм қаласында өткен 19-шы DSB конгресінде (Германия шахмат федерациясы конгресінде) халықаралық шахмат турнирінде төрт жеңіс, төрт тең түсу және үш жеңіліс (жетінші орын) нәтижесін көрсетті, содан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. Мангеймде Германиямен соғыс жағдайындағы елдердің өкілдері тұтқындалды. Ол да, Александр Алекхин де тұтқындалды, бірақ қысқа уақыттан кейін Швейцарияға босатылды. 1915 жылы ол Еуропадан АҚШ-қа кетіп, Парижге оралғанға дейін келесі тоғыз жылды сонда өткізді. 1916 жылы Нью-Йоркте финалда Хосе Рауль Капабланкадан кейін Оскар Чахеспен екінші орынды бөлісті. Ол Атлантик-Ситиде 1921 жылы (сегізінші Американдық шахмат конгресі) жеңіске жетті және 1923 жылы Хопатконг көлінде (тоғызыншы АСК) үшінші орын алды. 1927 жылдың 15 қаңтарында Францияда туберкулезден қайтыс болды.

Ойын стилі

Яновский өте жылдам ойнайтын және өткір тактик ретінде танымал болды, ол екі пілмен ойынды қиын ете білетін. Капабланка Яновскийдің бірнеше ойындарын зор құрметпен бағалап, "жақсы күйде болғанда [ол] кездесуге ең қорқынышты қарсыластардың бірі" деді. Капабланка Яновскийдің ойыншы ретіндегі ең үлкен кемшілігі – ойын соңы екенін айтты, ал Яновский оған: "Мен ойын соңынан жиренемін" деді. Америка чемпионы Франк Маршалл Яновскийдің талантын және жарысқаныш табиғатын есіне алды. Маршаллдың "Шахматтағы ең жақсы ойындар" кітабында ол Яновскийдің "мен кездескен кез келген адамнан да дұрыс емес жолмен баруға бейілді екенін" жазды. Рубен Файн Яновскийді үлкен талант иесі ретінде еске алды, бірақ жеңілістеріне қатысты "алиби шебері" болды. Файн өзінің жеңілістерінің себебі әрқашан тым ыстық, тым суық болған, немесе терезелер тым кең ашылған, немесе жеткіліксіз болған деді. Ол сондай-ақ, Яновскийдің қарсыластары арасында жиі ұнамайтындығын, себебі оның жеңіліске ұшырағанда да, қарсыласы қателік жасауына үміттеніп, табандылықпен ойнайтынын атап өтті. Эдвард Ласкер өзінің "Мастерлерден үйренген шахмат сырлары" кітабында Яновскийдің құмар ойыншы болғанын, бірақ тәртіпсіз екенін және шахматтан жеңген ақшасын көбінесе рулеткада жоғалтып алатынын еске алды.

Мұра

Бірнеше дебюттік нұсқалар Яновский есімімен аталады.