Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын географы, тарихшысы және океанографы (1742–1830)
English geographer, historian and oceanographer (1742–1830)
Джеймс Реннелл майоры (3 желтоқсан 1742 – 29 наурыз 1830) – ағылшын географы, тарихшысы және океанографияның пионері. Реннелл Бенгалияның бір дюймға бес мильдік масштабтағы алғашқы дәл карталарын, сондай-ақ Үндістанның дәл сызбаларын жасады және Бенгалияның Бас геодезисі қызметін атқарды. Реннелл океанографияның әкесі деп есептеледі. 1830 жылы ол Лондондағы Корольдік географиялық қоғамның құрылуына қатысты.
Major James Rennell, (3 December 1742 – 29 March 1830) was an English geographer, historian and a pioneer of oceanography. Rennell produced some of the first accurate maps of Bengal at one inch to five miles as well as accurate outlines of India and served as Surveyor General of Bengal. Rennell has been called the Father of Oceanography. In 1830, he was one of the founders of the Royal Geographical Society in London.
Ерте өмір
Реннелл Девондағы Чадлиге жақын Апкот қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Джон Реннелл, Корольдік артиллерия офицері, 1747 жылдың шілдесінде Австрия мұрагерлік соғысы кезінде Төмен елдердегі шайқаста қаза тапты. Ежелгі әкелік Девоншир отбасының аты бұрын Рейнелл деп жазылып, француз тегінен тараған. Реннелл он төрт жасында капитан Хайд Паркердің басшылығымен Патшалық теңіз флотына морг-маршал ретінде қабылданды, ол Жеті жылдық соғыс басталған кезде фрегатты (1757 жылдың қазан айында суға түсірілген) дайындап жатқан болатын. 1763 жылы Жеті жылдық соғыс аяқталғаннан кейін, қызмет бабында өрлеуге мүмкіндік көре алмаған Реннелл Шығыс Үндістан компаниясының теңіз қызметіне кірді. Ол бірден екі жүз тонналық кемеге командир болып тағайындалды, бірақ 1763 жылдың наурыз айында Мадрас жолындағы дауылдан қирады. Әйбағына орай, оның капитаны жағада болғандықтан, ол бірден «Нептун» деп аталған шағын яхтаның командирі болып тағайындалды, онда қазіргі Палк бұғазы мен Памбан арнасын зерттеді. Реннелл Девоннан шыққан Мадрас губернаторы Роберт Палкпен жақын дос болды. Оның келесі сапары Бенгалияға болды, ол губернатор Ванситтарттың британдық территорияны зерттеуді бастауға ниеттенген кезде Калькуттаға келді. Губернатордың хатшысы болған ескі әріптесі Топхам мырзаның достығының арқасында ол зерттеу жұмыстарына тағайындалды және 1764 жылдың 9 сәуірінде Бенгалия инженерлерінің прапорщигі болып бекітілді.
Rennell was born at Upcot near Chudleigh in Devon. His father, John Rennell, an officer in the Royal Artillery, was killed in action in the Low Countries in July 1747 during the War of the Austrian Succession. The ancient paternal Devonshire family name was formerly spelt Reynell and was of French origin. Rennell entered the Royal navy as a midshipman at the age of fourteen under Captain Hyde Parker, who was in the process of commissioning the frigate (launched in October 1757) at the beginning of the Seven Years' War. In 1763, at the end of the Seven Years' War, seeing no chance of promotion, Rennell entered the service of the East India Company's sea service. He at once received command of a vessel of two hundred tons; but it was destroyed by a hurricane in Madras Roads in March 1763. Fortunately, his captain was on shore, and he was at once appointed to command a small yacht called the Neptune, in which he executed surveys of what is now called the Palk Strait and the Pamban Channel. Rennell became a good friend of the Governor of Madras, Robert Palk, who also came from Devon. His next cruise was to Bengal, and he arrived at Calcutta at a time when Governor Vansittart was anxious to initiate a survey of the British territory. Owing to the friendship of an old messmate Mr Topham, who had become the governor's secretary, he was chosen for survey duties and was initially commissioned as an ensign in the Bengal Engineers, dated 9 April 1764.
Үндістанда жерді зерттеу жұмыстары
Реннелл 1764 жылдың күзінен бастап Ганг өзенін зерттеуді бастады, 1766 жылы ол Тартар таулары (Гималай) деп атаған таулармен кездесті. Зерттеудің басты мақсаты – Калькуттадан солтүстік аймақтарға жүзе алатын су жолын табу. Сол жылы капитан Реннелл Бутан шекарасында саньясилердің шабуылына ұшыраған зерттеушілер тобымен бірге қаза тапқанға жудақ болды. Иық жарақатының салдарынан, ол алты күн сапар шегіп Даккаға жеткізілді. Доктор Фрэнсис Расселл оған емдеу жасады және ол жақсы жағдайға келді, бірақ оң қолының толық қызметін қайта алған жоқ. Оралғаннан кейін Реннеллдің жұмысы жоғары бағаланды және оған жылына 1000 фунт стерлинг жалақы ұсынылды. Реннелл бірден анасы мен әпкесіне ақша жіберді, сондай-ақ, рев. Бэррингтонның балаларына сыйлықтар жолдап, алғысын білдірді. 1767 жылы Бенгалия мен Бихардың сол кездегі губернаторы лорд Роберт Клайв оны Бенгалиядағы Шығыс Үндістан компаниясының иеліктерінің бас геодезигі қызметіне тағайындады. Осыдан кейін Реннелл әрдайым сепойлер тобымен бірге болды. Экономикалық қиындықтар жалақыны төмендетуге мәжбүр етті және туған жерлік сапында қос бата (қосымша төлем) мәселесі бойынша наразылық болды. Зерттеулер кейде қауіпті болды, оның адамдарының бірі барс шабуылына ұшырады және Реннелл адамдарын құтқару үшін штығын қолдануға мәжбүр болды. Малярия жиі кездесетін, 1771 жылы ол шабуыл жасаған шабандоздарға қарсы әскери экспедицияға уақытыша ауыстырылды. Карта жасау жобасы бастапқыда жаңадан алынған жерлердің жалпы зерттеуі болды, бірақ 1773 жылы генерал-губернатор болып тағайындалған Уоррен Гастингс кезінде жұмыс көлемі кеңейді. Гастингстің алғашқы жобаларының бірі – салық салу үшін мүлік, жер, халық және мәдениетті Domesday стилінде санауды бастау болды. Реннеллдің бұл жобадағы рөлі – әскери зерттеу сияқты, қауіпсіз өту жолын іздеу, ал ақпарат жинау екінші мақсат болды. Реннелл 1776 жылдың 5 сәуірінде Бенгалия инженерлерінің майоры атағын алды және 1777 жылы активтік қызметтен зейнеткерлікке шықты. Уоррен Гастингс үкіметі оған жылына 600 фунт стерлинг зейнетақы тағайындады, оны Шығыс Үндістан компаниясы кейін растады. Ол «Батыс Азияның салыстырмалы географиясы» (1831) және Солтүстік Африка географиясы туралы маңызды зерттеулер жариялады, олар Мунго Парк пен Хорнеманның саяхаттарына кіріспелерде көрінеді. Сондай-ақ, ол «Археология» журналына Вавилон, апостол Павелдің кемесі құлаған арал және Цезарьдің Британияға қонған жері туралы мақалалар жазды. Реннелл «Хиндостан картасының естеліктері» (1788) атты кітап жариялады және оны сэр Джозеф Банкске арнады. Географиялық және тарихи еңбектерінен басқа, Джеймс Реннелл Атлант және Үнді мұхитындағы ағымдар туралы гидрографиялық еңбектерімен де танымал. Ол зейнеткерлікке шыққаннан кейін, 1777 жылы отбасымен бірге Үндістаннан Ұлыбританияға қайтып келе жатқанда осы тақырыптар бойынша зерттеулер жүргізді. Жақсы Үміт мүйісінен ұзақ сапар кезінде ол «Лагулладағы жағалаулар мен ағымдарды» картаға түсірді және 1778 жылы қазіргі Агульхас ағымы туралы еңбек жариялады. Бұл Океанография ғылымына жасалған алғашқы үлес болды. Ол Сцилли аралдарының оңтүстігінде кездесетін кейдегі солтүстік ағымның себептерін алғаш рет түсіндірді, содан бері ол Реннелл ағымы деп аталады. Ол 1781 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды, 1791 жылы Корольдік қоғамның Копли медалін, ал 1825 жылы Корольдік әдебиет қоғамының алтын медалін алды. Океанография саласындағы пионерлік еңбегі үшін оны Океанографияның әкесі деп есептейді. Кейінгі өмірінде Реннелл подаградан зардап шекті, 1829 жылы креслодан құлап, жамбасын сындырды. Ол 1830 жылдың 29 наурызында Саффолк көшесіндегі үйінде қайтыс болды. Ол Вестминстер аббаттығының басты кіреберісінде жерленді, ал батыс есіктің жанында Людвиг Хагбольдтың қола бюсті бар ескерткіш орнатылды. Оның қайтыс болған жылы Корольдік географиялық қоғам құрылды. 1851 жылы ботаник Питер Виллем Корталс Индо-Қытай мен Батыс Малайзиядан шыққан гүлді өсімдіктер тұқымдасына жататын Реннелияны жариялады, ол Rubiaceae тұқымдасына жатады және Джеймс Реннеллдің құрметіне аталды.
Rennell initially surveyed the Ganges river starting in the autumn of 1764, encountering in 1766 the mountains that he called the Tartarian mountains (the Himalayas). The main purpose of the survey was to find a navigable waterway from Calcutta to the northern regions. In the same year Captain Rennell was nearly killed when the party of surveyors were attacked by sanyasis on the Bhutan border. Injured badly in the shoulder blade, he was taken by boat to Dacca, a journey that took six days. He was treated by Dr Francis Russell and was fortunate to recover although he never gained full function of his right arm. On return Rennell's work was much appreciated and he was recommended for a handsome salary of £1000 a year. Rennell immediately sent money home to his mother and sister while also showing gratitude by sending gifts to Rev. Burrington's children. In 1767 Lord Robert Clive, the then Governor of Bengal and Bihar, appointed him as surveyor general of the East India Company's dominions in Bengal. After this Rennell was always accompanied by a company of Sepoys. Economic pressures further forced a reduction in pay and there was dissatisfaction among the native ranks on the question of double batta (part payment). The surveys were sometimes dangerous, a party of his men were attacked by a leopard and Rennell had to use his bayonet to save his men. Malaria was common and in 1771 he was briefly diverted to military duties in an expedition against a band of raiders. The mapping project was originally a general survey of newly acquired lands, but the job soon gained a wider scope under Warren Hastings, who was appointed as Governor General in 1773. One of Hastings' first projects was to begin a Domesday style reckoning of property, land, people, and culture for taxation of revenue. As for Rennell's part in this, his project was carried out much like a military survey, searching for safe passage through territory, with information gathering a secondary object. Rennell received the rank of major of Bengal engineers on 5 April 1776, and retired from active service in 1777. The government of Warren Hastings granted him a pension of £600 per annum, which the East India Company somewhat tardily confirmed. the Comparative Geography of Western Asia (1831), and important studies on the geography of northern Africa—apparent in introductions to the Travels of Mungo Park and Hornemann. He also contributed papers to Archaeologia on the site of Babylon, the island of St Paul's shipwreck, and the landing place of Caesar in Britain. Rennell published a book titled Memoir of a map of Hindoostan (1788) and dedicated to Sir Joseph Banks. Beside his geographical and historical works, James Rennell is known today for his hydrographical works on the currents in the Atlantic and Indian oceans. He started his research on these topics when he was travelling by a sailing ship with his family from India to Britain after his retirement in 1777. During the extraordinary prolonged voyage around the Cape of Good Hope he mapped "the banks and currents at the Lagullas" and published in 1778 the work on what is today called the Agulhas Current. This was one of the first contributions to the science of Oceanography. He was the first to explain the causes of the occasional northern current found to the south of the Isles of Scilly, which has since been called as Rennell's Current. He was elected a fellow of the Royal Society in 1781; and he received the Copley Medal of the Royal Society in 1791, and the gold medal of the Royal Society of Literature in 1825. and for his pioneering work on oceanography as the Father of Oceanography. In later life Rennell suffered from gout and in 1829 he fell from a chair and broke his thigh. He died on 29 March 1830 at his home on Suffolk Street. He was interred in the nave of Westminster Abbey, and there is a tablet to his memory, with a bronze bust by Ludwig Hagbold, near the western door. The year of his death saw the foundation of the Royal Geographical Society. In 1851, botanist Pieter Willem Korthals published Rennellia, a genus of flowering plants from Indo China and western Malesia, belonging to the family Rubiaceae and it was named in James Rennell's honour.
Дау
Джеймс Реннелл Африканың батыс бөлігінде орналасқан деп есептелетін Конг тауларының алғашқы картасын жасаған, бұл ақпаратты зерттеуші Мунго Парк берген болатын. Бұл тау тізбегі Нигер өзенінің ағысы туралы оның жеке теориясын қолдау мақсатында болды және нәтижесінде карта жасау саласына елеулі әсер етіп, карталарға тауларды қосуға алып келді. 1802 жылы Аарон Ароузсмит Конг тауларын Батыс Африканың маңызды физикалық-географиялық нысаны ретінде көрсеткен карта шығарды, бұл басқа баспагерлерді де өз карталарын оған сәйкес жаңартуға ынталандырды. Тау тізбегінің болуына қатысты пікірталас жиі туды, бірақ француз офицері және зерттеуші Луи Густав Бингер 1887-1888 жылдардағы экспедициясы барысында Конг тауларының жоқ екенін ресми түрде хабарлады. Реннелл Дакада болғанда Джон Картьемен жақын дос болып кетті. Ол Картье үйінде Харроу мектебінің директоры доктор Томас Такеррейдің қызы Джейн Такерреймен (1810 жылы қайтыс болған) және жазушы Уильям Мейкпис Такеррейдің әпкесімен танысты. Олар 1772 жылы үйленді. Ұлдарының үлкені Томас (1779 жылы туған) 1846 жылы отбасы құрмай қайтыс болды, ал екінші ұлы Уильям (1781 жылы туған) Бенгалия азаматтық қызметінде жұмыс істеді және 1819 жылы баласыз дүниеден озды. Қыздарының бірі Джейн (1773 жылы туған) жас кезінде қайтыс болып, Дакада жерленді, ал тағы бір қызы Джейн (1777 жылы Сент-Хеленада туған, Англияға жол жүріп тоқтағанда) 1809 жылы адмирал сэр Джон Тремейн Родтке тұрмысқа шықты. Леди Родд әкесінің ағымдағы карталарын жариялауға және оның маңызды еңбектерінің жаңа басылымдарын түзетуге бірнеше жыл арнады. Ол 1863 жылдың желтоқсан айында қайтыс болды.
James Rennell is credited with the original mapping of the Mountains of Kong, supposedly located in the western part of Africa, based on information supplied by explorer Mungo Park. This range was intended to support his own theory on the course of the Niger River, and eventually led to a major impact on the mapping industry to include the mountains. In 1802, Aaron Arrowsmith released a map that included the Mountains of Kong as a main physical geographic feature of western Africa, which encouraged other publishers to update their maps to match. Debate surrounding the existence of the mountain range occurred frequently, however, it was French officer and explorer Louis Gustave Binger officially reported that the Mountains of Kong did not exist during an expedition in 1887 1888. While at Dacca, Rennell became a close friend of John Cartier. It was in Cartier's home that he met Jane Thackeray (d. 1810), daughter of Dr Thomas Thackeray, headmaster of Harrow, and a great aunt of the novelist William Makepeace Thackeray and he married her in 1772. Their older son Thomas (born 1779) died unmarried in 1846, while the second son William (born 1781) worked in the Bengal civil service and died in 1819 without leaving any children. One daughter named Jane (born 1773) died young and was buried in Dhaka, whilst another daughter, also Jane, born in 1777 on St Helena where he had stopped on his way to England married Admiral Sir John Tremayne Rodd, KCB in 1809. Lady Rodd devoted several years publishing her father's current charts and revising new editions of his principal works. She died in December 1863.