Кіріспе

Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс туралы жазған әңгімесі "Қызыл шаштылар лигасы" – сэр Артур Конан Дойлдың 56 Шерлок Холмс әңгімесінің бірі. Ол алғаш рет 1891 жылғы тамызда Сидни Пейджет салған суреттермен бірге "The Strand Magazine" журналында жарияланды. Конан Дойл өзінің ең жақсы көретін он екі Холмс әңгімесінің тізімінде "Қызыл шаштылар лигасына" екінші орын берді. Бұл сондай-ақ 1892 жылы жарық көрген "Шерлок Холмс оқиғалары" кітабындағы он екі әңгімеден екіншісі.

Сюжет

Лондондық кепілқой Ябез Уилсон Шерлок Холмс пен доктор Уотсонмен кеңесу үшін келеді. Бұл болашақ клиентті зерттеген кезде Холмс пен Уотсон оның қызыл шашын байқайды. Уилсон оларға бірнеше апта бұрын өзінің жас көмекшісі Винсент Сполдингтің "Қызыл Бас Лигасының" газеттегі жарнамасына жауап беруге шақырғанын айтады. Келесі күні таңертең Уилсонға "Британика энциклопедиясын" көшіруді тапсырды, ол үшін аптасына 4 фунт стерлинг (1890 жылғы 4,0 фунт стерлинг қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең). Бұл жұмыс – пайдасыз кеңсе еңбегі, ол өзі сияқты қызыл шашты ер адамдардың әл-ауқатын қамтамасыз етуді қалаған американдық миллионердің өсиетімен жасалды. Сегіз аптадан кейін Уилсон кеңсеге келді, бірақ есікте Қызыл Бас Лигасы таратылғаны туралы хабарлама табады. Ол үй иесімен сөйлесіп, ол бұл ұйым туралы ешқашан естімегенін айтады. Уилсон Сполдингтің сипаттамасын береді, содан кейін Холмс пен Уотсон кепілқой орнына барады. Дүкенге жақын жердегі банкте қылмыс жасалмақ деп болжайтын Холмс сол түні Уотсонды, Скотланд-Ярд инспекторы Джонсты және банк төрағасы мистер Мерривезерді жинады. Төртеу қараңғы банктік сақтау бөлмесінде жасырынғанда, Мерривезер оның француз банкінен қарыз алған алтын монеталардың партиясы сақталғанын айтады; Холмс іздеп отырған Джон Клей атты қылмыскер оларды ұрлауды жоспарлап отыр деп күдіктенеді. Бір сағаттан астам күткеннен кейін, Клей және оның қызыл шашты серіктесі Арчи сақтау бөлмесінің еденінен жоғары қарай бұрғылап өтеді және екеуі де күтіп тұрған полициямен ұсталады. Бейкер көшесінде Холмс Ватсонға өзінің ойларын түсіндіреді. Арчи мен Сполдинг, Холмс оны Уилсонның сипаттамасынан Клей деп таныған, Уилсонды күндіз айналыстырып отыру үшін Қызыл Бас Лигасын құрастырды, осылайша Клей дүкеннің жертөлесінен банк сақтау бөлмесіне тоннель қаза алатын болды.

Талдау

Әңгімеде берілген күндер кейіпкерлердің уақыт өтуі туралы айтқандарымен үйлеспейді. Уилсон жарнаманы 1890 жылдың 27 сәуірінде көреді, ол 8 апта жұмыс істеген және "екі ай бұрын" дейді. Осылайша, бұл маусым айының соңына дейін болған. Дегенмен, оқиға Холмс пен Уилсонның кездесуін "өткен жылдың күзіндегі бір күні" деп сипаттаумен басталады, ал Лига таратылғаны туралы есіктегі жазба 1890 жылдың 9 қазанындағы күнді көрсетеді, бұл жарнама жарияланғаннан кейін алты ай өткен соң болған. Дороти Л. Сайерс осы қарама-қайшылықты талдап, күндердің 4 тамыз және 4 қазан болуы керек деп тұжырымдайды.

Жариялану тарихы

"Қызыл бас лигасы" алғаш рет Ұлыбританияда 1891 жылдың тамызында "The Strand Magazine" журналында, ал Америка Құрама Штаттарында 1891 жылдың қыркүйегінде "The Strand" журналының АҚШ нұсқасында жарияланды. Бұл әңгіме Сидни Пейджет салған он суретпен бірге "The Strand Magazine" журналында жарық көрді. Ол "Шерлок Холмс оқиғалары" жинағына енгізілді.

Бейкер көшесіндегі тонау

Бұл оқиға 1971 жылы Бейкер-стриттегі нақты қарақшылыққа әсер етті, онда қылмыстық топ жалдаған дүкеннен банк сақтау бөлмесіне тоннель қазған. Кейін бұл қарақшылық 2008 жылғы "Банк жұмысы" фильміне бейімделді.

Кино және теледидар

1921 жылы түсірілген қысқаметражды фильм оқиғаға бейімделді және Эйл Норвудтың Шерлок Холмс рөлінде ойнауымен "Столл" фильмдер сериясының бір бөлігі болды. 1951 жылы Алан Уитлидің Шерлок Холмс рөлінде ойнауымен "Шерлок Холмс" телехикаясының бір эпизоды оқиғадан алынған. Оқиғаның алғашқы американдық теледидарлық бейімделуі 1954–1955 жылдардағы "Шерлок Холмс" телесериалында Рональд Ховардтың қатысуымен жүзеге асты. 1965 жылы Дуглас Уилмердің Холмс және Найджел Стоктың Ватсон рөлінде ойнауымен "Шерлок Холмс" телесериалының бір эпизодында "Қызыл бас лига" бейімделуі қолданылды, онда Ток Таунли Ябес Уилсон рөлін сомдады. 1985 жылы Джереми Бретттің қатысуымен жасалған теледидарлық бейімделуде схеманы профессор Мориарти жасады, ал Клей – Мориартидің қылмыстағы үздік шәкірті (Холмс пен Джонс Клейдің әдетте ойсыз қылмыскер екенін және мұндай күрделі жоспарды өздігінен ойлап таба алмайтынын нақты айтады). 1999–2001 жылдардағы "22 ғасырдағы Шерлок Холмс" анимациялық телесериалының "Қызыл бас лигасы" атты эпизоды осы оқиғаға негізделген. NHK-ның қуыршақтар театры арқылы көрсетілетін "Шерлок Холмс" телесериалында Джейбз Уилсон Холмс пен Уотсонмен қатар Беттон мектебінің де оқушысы болып табылады және оның үлкен ағасы Дункан Росс оны Қызыл бас клубына шақырады. Бірақ қызығы, ол клубта доптарды, тастарды және бөтелкелерді қызыл түске бояйды. Холмс бұл Росс үшін Уилсонды белгілі бір жерден алшақтатудың тәсілі деп күдіктенеді.

Радио

Эдит Мейзер бұл әңгімені радио сериясының үшінші бөлімі ретінде бейімдеді – «Шерлок Холмс оқиғалары», ол 5 қаңтарда 1931 жылы эфирге шықты, онда Клайв Брук Шерлок Холмс рөлін, ал Ли Ловелл – доктор Уотсон рөлін сомдады. Әңгімеге бейімделген басқа эпизодтар 1933 жылғы 24 мамырда (Ричард Гордон Холмс рөлінде, Ловелл Ватсон рөлінде) және 1936 жылғы 8 ақпанда (Гордон Холмс рөлінде, Гарри Уэст Ватсон рөлінде) көрсетілді. Эдит Мейзер бұл әңгімені «Шерлок Холмстың жаңа оқиғалары» радио сериалға бейімдеді, онда Базил Ратбоун Холмс рөлін, ал Найджел Брюс Ватсон рөлін сомдады. Эпизод 1940 жылғы 27 қазанда эфирге шықты. Әңгімеге бейімделген басқа эпизодтар 1943 жылғы 28 мамырда және 1947 жылғы 2 маусымда (Том Конвей Холмс рөлінде, Брюс Ватсон рөлінде) көрсетілді. Бұл әңгімені 1966 жылы Caedmon Records шығарған жазбада Базил Ратбоун оқыды. Карлтон Хоббс Холмс рөлін, ал Норман Шелли Ватсон рөлін сомдаған радио адаптациясы 1953 жылы BBC Home Service арнасында, 1952–1969 жылдар аралығындағы радио серияның бір бөлігі ретінде эфирге шықты. Хоббс пен Шелли сонымен қатар 1957 жылы BBC Home Service радиосында және 1964 жылы BBC Light Programme радиосында Холмс пен Уотсон рөлін сомдады. Джон Гилгуд Холмс рөлін, ал Ральф Ричардсон Уотсон рөлін «Қызыл баслы лига» радио адаптациясында ойнады, ол 1954 жылғы 19 қазанда BBC Light Programme бағдарламасында эфирге шықты. Бұл өндіріс сондай-ақ 1955 жылғы қаңтарда NBC радиосында және 1956 жылғы мамырда ABC радиосында көрсетілді. 1977 жылғы 26 сәуірде CBS Radio Mystery Theater сериясында радио адаптациясы эфирге шықты. Кевин Маккарти Холмс дауысы болды. 1978 жылғы маусымда BBC радиосында Берри Фостер Холмс рөлінде, ал Дэвид Бак Ватсон рөлінде ойнаған адаптация эфирге шықты. Оны Майкл Бейквелл бейімдеді. «Қызыл баслы лига» 1990 жылы BBC Radio 4 үшін Винсент МакИнерни 1989–1998 жылдар аралығындағы радио сериясының эпизоды ретінде драмаланды, онда Клайв Меррисон Холмс рөлін, ал Майкл Уильямс Ватсон рөлін сомдады. Сондай-ақ, Джеймс Уилби Винсент Сполдинг рөлінде болды. 2014 жылы «Шерлок Холмс классикалық оқиғалары» радио сериалының эпизоды әңгіменің негізінде бейімделді, онда Джон Патрик Лоури Холмс рөлін, ал Лоуренс Альберт Ватсон рөлін сомдады.

Сахна

Бұл әңгіме, "Леди Фрэнсис Карфакстың жоғалуы", "Бос үйдің оқиғасы" және "Чарльз Август Милвертонның оқиғасы" шығармаларымен бірге, "Шерлок Холмс қайтып оралды" пьесасы үшін бастапқы материал болды.

Бейне ойындар

Бұл оқиғаға екі «Ұлы Адвокат» ойынында бірнеше сілтеме жасалған. Бірінші ойында, «Ұлы Адвокат: Оқиғалар», Герлок Шолмс (жапон тіліндегі түпнұсқа нұсқасында Дойлдың Шерлок Холмсы, бірақ жергілікті тілге аудару барысында заңдық себептермен аты өзгертілген) соңғы іске қатысқан тұлғалардың бірі ломбардтан банкке тоннель қазуға тырысқан деген дұрыс емес қорытынды жасайды, бірақ бұл ойынның басты кейіпкері Рюносуке Наруходомен тез жоққа шығарылады. Екінші ойында, «Ұлы Адвокат 2: Шешім», Шолмс «Қызыл Бас Лигасының» алаяқтық жарнамасына сеніп, шашын қызыл түске бояйтын дәрі ішеді, содан кейін бес шиллингтен айырылады. Шолмс кейіннен «лиганың» екі жетекшісін қамауға алады, ал олардың алаяқтық туралы куәлігі ойын сюжетінің негізіндегі халықаралық қастандықтың шындығын ашуға көмектеседі. Бұған қоса, Джон Клей есімі тағы бір істе қысқаша айтылады, бірақ ол қылмыскер емес, полиция қызметкері ретінде, ал Дункан Росс есімді кейіпкер де бар, бірақ ол «Қызыл Бас Лигасымен» байланысты болмайды.