Кіріспе

"Мазарин тасының оқиғасы" – Артур Конан Дойлдың "Шерлок Холмс істер жинағы" (1927) кітабындағы 12 Шерлок Холмс әңгімесінің бірі. Алғаш рет 1921 жылғы қазан айында Ұлыбританиядағы "The Strand Magazine" журналында, ал 1921 жылғы қараша айында АҚШ-тағы "Hearst's International" журналында жарияланды. Басқасы – "Соңғы құрмет көрсету". "Мазарин тасы" осылай жазылуына себебі, Уотсонның көрінуі азая түскен "Ақ алмаз" атты сахналық пьесадан бейімделгендіктен. Оның театрлық қойылымнан алынуы оқиғаның бір бөлмемен шектелуін түсіндіреді. Холмс екі қылмыскердің еркін сөйлескенін тыңдап отырғанын ашқан сюжеттік бұрылыс, бірінші тұлға баяндамасында мүмкін болмас еді. "Шерлок Холмспен бір кеш" деген қосымша аталымы бар "Ақ алмаз" пьесасы алғаш рет 1921 жылғы 2 мамырда Бристоль ипподромында қойылды және әңгіме жарияланғаннан бұрын жазылған. Алайда, тарихшылар пьесаның қашан жазылғандығы туралы келіспейді, кейбіреулері оны 1921 жылдың басында жазды деп санайды, ал басқалары бірнеше жыл бұрын жазды деп есептейді. Алғашқы пьесада жамандық жасаушы граф Негретто Сильвий емес, "Бос үйдің оқиғасынан" танымал Холмс жауы полковник Себастьян Моран болды.

Жариялану тарихы

"Мазарин тасының оқиғасы" 1921 жылдың қазан айында Ұлыбританияда "The Strand Magazine" журналында, ал 1921 жылдың қараша айында АҚШ-та "Hearst's International" журналында жарияланды. Бұл әңгіме Strand журналында Альфред Гилберттің үш иллюстрациясымен және Hearst's International журналында Фредерик Дорр Стилдің төрт иллюстрациясымен бірге шықты. Ол "Шерлок Холмс істерінің кітабы" жинағына қосылды.

Кино және теледидар

1923 жылы «Шерлок Холмс» фильмдер сериясының аясында осы әңгімеге негізделген қысқа үнсіз фильм жарық көрді, онда Холмс рөлін Эйлл Норууд, ал Ватсон рөлін Хьюберт Уиллис сомдады. 1951 жылы BBC-нің «Балалар үшін» бағдарламасы осы әңгімені теледидарға бейімдеді. Эндрю Осборн Холмс, ал Филип Кинг Ватсон рөлінде ойнады, алайда түсірілген материалдың ешқайсысы сақталмаған деп есептеледі. Ең айқын өзгеріс – Холмс тек пролог пен финалдық сахнада ғана көрінеді (актер Джереми Бретт ауруға байланысты қатыса алмады). Ұрланған алма ісін Майкрофт Холмс (Чарльз Грей) өзіне алады, ал Ватсон Гарридеб жұмбағын зерттеуге кіріседі.

Радио

"Мазарин тасының оқиғасы" Эдит Мейзердің "Шерлок Холмс оқиғалары" американдық радио сериясының бір бөлігі ретінде бейімделді. Эпизод 1931 жылдың 9 ақпанында эфирге шықты, онда Ричард Гордон Шерлок Холмс рөлін, ал Ли Ловелл доктор Уотсон рөлін сомдады. Мейзердің бейімдеуімен оқиғаның тағы бір драмалық нұсқасы 1936 жылдың 23 мамырында (Гордон Холмс рөлінде, ал Гарри Уэст Ватсон рөлінде) көрсетілді. Мейзер осы оқиғаны 1941 жылдың 5 қаңтарында (Бейзил Ратбоун Холмс рөлінде, Найджел Брюс Ватсон рөлінде) және 1948 жылдың 4 қаңтарында (Джон Стэнли Холмс рөлінде, Альфред Ширли Ватсон рөлінде) эфирге шыққан "Шерлок Холмстың жаңа оқиғалары" американдық радио сериясының эпизодтары ретінде де бейімдеді. 1952–1969 жылдар аралығындағы радио сериясында Карлтон Хоббс Шерлок Холмс, ал Норман Шелли доктор Уотсон рөлінде ойнады. Бірінші нұсқасы 1954 жылдың 2 желтоқсанында BBC Home Service арнасында көрсетілді, оны Феликс Фелтон драмалық өңдеумен ұсынды, граф Негретто Сильвий рөлін Ральф Трумэн сомдады. Екінші нұсқасы 1962 жылдың 4 қыркүйегінде BBC Light бағдарламасында көрсетілді, оны Майкл Хардвик драмалық өңдеумен ұсынды, граф Сильвий рөлін Фрэнсис де Вольф сомдады. "Мазарин тасы" 1994 жылы Берт Кулес тарапынан BBC Radio 4 үшін 1989–1998 жылдар аралығындағы радио сериясының бөлігі ретінде бейімделді, онда Холмс рөлін Клайв Меррисон, ал Уотсон рөлін Майкл Уильямс сомдады. Онда Энтони Бейт Лорд Кантлемер, ал Найджел Энтони граф Сильвий рөлінде ойнады. 2006 жылы оқиға "Шерлок Холмс классикалық оқиғалары" сериясының бөлігі ретінде америкалық радио шоуы Imagination Theatre үшін радиоға бейімделді, онда Джон Патрик Лоури Холмс, ал Лоуренс Альберт Ватсон рөлін сомдады.