Кіріспе

Американдық ет өңдеуші өнеркәсіпші/құрылтайшы: Чикагодағы Armour & Company.

Филипп Данфорт Армур аға (16 мамыр 1832 – 6 қаңтар 1901) – Чикагодағы Armour & Company фирмасын құрған американдық ет өңдеуші өнеркәсіпші. Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі фермада дүниеге келген ол, 1852-1856 жылдар аралығында Калифорниядағы алтын асыру кезінде 8000 доллар тауып, қаржылық сәттілікке жеткен. Кейіннен Цинциннатиде көтерме сабын бизнесін ашып, оны Милуокиге көшірді. Америка Азамат соғысы кезінде Армур АҚШ армиясына ет сату мүмкіндігін пайдаланып, миллиондаған доллар табыс тапты. 1875 жылы ол өзінің негізгі кеңсесін Чикагоға көшірді. Оның инновацияларына тірі шошқаларды сою үшін қалаға әкелу, шошқаларды тікелей өңдеуге арналған конвейерлік желіні ойлап табу, өнімді консервілеу, масштабты экономия және егжей-тегжейлі тиімділік кіреді. Ол қалдықтарды жүйелі түрде пайдаланды және "тек шырылдауы қалмады" деп мақтанды. Мұздатылған вагон пайда болуы оған және Густав Свифт сияқты бәсекелестерге ұлттық нарыққа қадам басуға мүмкіндік берді. Армур 1900 жылға қарай шошқа және бидай фьючерстік нарығындағы банк және спекуляциялық бизнесті кеңейтті, оның зауыттарында 15 000 жұмысшы жұмыс істеді, ал оның жеке капиталы шамамен 50 миллион долларға жетті. 1898 жылғы испан-американ соғысы кезінде армияның етке деген шұғыл қажеттілігі "бальзамдалған ет" туралы көпшілікке жария етілген наразылықтарға әкелді. Армур 1899 жылы бизнестен зейнеткерлікке шығып, Чикаго аймағындағы қайырымдылыққа белсенді түрде атсалысты, соның ішінде өнеркәсіптік жұмысшылар үшін қолжетімді бағадағы тұрғын үйлерді салу және Армур Технологиялық институтын (қазір Иллинойс Технологиялық институтының бөлігі) құруға үлкен үлес қосты.

Өмір және мансап

Армор Нью-Йорк штатының Стокбридж қаласында Данфорт Армор мен Джулиана Энн Брукстың отбасында дүниеге келді. Ол сегіз баланың бірі болып, отбасының фермасында өсті. Армор шотланд және ағылшын колониялық қоныс аударушыларының ұрпағы, оның тегі Шотландиядан шыққан. Ол Нью-Йорктегі Казеновиа академиясында оқыды, бірақ арбамен саяхат жасағаны үшін мектептен қуылды. Оның алғашқы жұмыстарының бірі сол кезде Мэдисон округі арқылы өтіп, көпшілікке арналған жол болған Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі Ченанго каналында жүргізуші болып жұмыс істеу болды. 19 жасында Армор тағы 30 шақты адаммен бірге Нью-Йорктен Калифорнияға кетіп, Калифорниядағы алтын асыруға қатысты. Олар Нью-Йорктан Калифорнияға дейінгі жолдың көп бөлігін жаяу жүрді. Саяхатқа дейін Армор "ата-анасынан бірнеше жүз доллар алған", бұл оны көбінесе "топтың қаржы директоры" етті, деп мәлімдеді өмірбаяншы Эдвард Н. Уэнтуорт. Калифорнияда Армор өз бизнесін бастады, жұмыссыз шахтерлерді шахта арқылы ағып жатқан суды бақылайтын шлюздер салуға жұмысқа алды. Бірнеше жылдың ішінде Армор өзінің бизнесін табысты кәсіпорынға айналдырып, 24 жасқа толғанға дейін шамамен 8000 доллар тапты. Армор қолдағы мол байлығымен Милуокиге (Висконсин штаты) көшіп, азық-түлік дүкенін ашты. Милуокиде Армор 1859 жылы астық бизнесі бойынша Фредерик Майлзбен серіктестік құрды. Ол Майлзбен үш жыл жұмыс істеді, содан кейін Джон Планкинтонмен ет өңдеу саласында серіктес болып, "Планкинтон, Армор және компания" компаниясын құрды. Филип Планкинтонға "Меномини өзенінде жаңа зауыт салуға көмектесті, сонда фирма мемлекеттік шошқа етіне қатысты келісімшарттарды орындай алатын болды". Олар батысқа қарай көшіп бара жатқан қоныс аударушылар мен байлық іздеушілерге ет, өнім және астық таратқанда тез табысқа жетті. Осы кезеңде Армор 1862 жылы Малвина Белл Огденге үйленді. Армор жас кәсіпкер ретінде Азамат соғысы кезінде және одан кейін ет бағасының өзгеруінен тиімді пайдаланды. Американдық ұлттық биографиялық онлайндағы Филип Армордың өмірбаян авторы Дебора С. Ингтің айтуынша, "Армордың ерте мансабындағы ең маңызды бизнес табысы Азамат соғысының соңында болды, ол Конфедерацияның ауыр шығындарын болжады және осылайша шошқа етінің бағасының төмендеуін күткендіктен, сатып алушылармен барреліне 40 доллардан келісім жасады, ал соғыс Одақтың жеңісімен аяқталғанда баға 18 долларға дейін түсті. Бұл мәміле оған барреліне 22 доллар пайда әкелді, яғни барлығы 1 миллионнан 2 миллион долларға дейін табыс тапты". Компания көп ұзамай әлемдегі ең ірі азық-түлік өңдеу және химиялық өндіріс кәсіпорнына айналды, кеңсесі Чикаго, Иллинойс штатында орналасқан. Armour & Co. консервіленген ет өндірген алғашқы компания болды, сондай-ақ фабрикаларында "конвейер" технологиясын қолданған алғашқылардың бірі болды. 1879-1880 жылдың қысында Армор Канзастағы Уайандотт округіне сапар шекті, өйткені Оңтүстіктен келген бостандыққа шыққан афроамерикандықтар қысқа дайын емес екенін естіп алаңдады. Армор Чикагоға оралып, қашып кеткен Exodusters үшін қаражат жинады, "Мен олардың көптегенімен сөйлесіп, олардың зиялы деңгейіне таң қалдым. Мен олардан қайда бара жатқандарын сұрадым. Олар тек қана қудалаудан құтылу үшін солтүстікке бара жатыр деді. Олар өздерінің молшылық пен бос уақытқа бара жатқан жеріне емес, жай ғана еркіндікке бара жатқандарына көздері жетпеді". Армор өнімдерін нарыққа жеткізу үшін 1883 жылы бәсекелесі Густав Свифттің үлгісімен "Armour Refrigerator Line" компаниясын құрды. Армордың бұл әрекеті көп ұзамай АҚШ-тағы ең ірі жекеше тоңазытқыш вагондары паркіне айналды, ол 1900 жылға қарай өзінің тізімінде 12000-нан астам бірлікті тіркеді, олардың барлығы Армордың өз вагондар зауытында салынған. 1932 жылы желіге иелік етуді Жалпыамерикандық көлік корпорациясы өз мойнына алды. 1880-ші жылдардың соңында Питер А. Деменс Флориданың орталық бөлігінен өтетін Orange Belt темір жолына инвестиция салуды сұрады, ал деполардың бірі оның құрметіне аталды. 1900 жылы ол ауруы өте ауыр болған кезде Оңтүстік Калифорнияда қыстады, мүмкін Деменспен байланысы болғандықтан, оның атымен аталған ұлы Филипп кіші келіп, пневмонияға шалдығып, 29 қаңтарда кенеттен қайтыс болды. Армор "құйрығынан басқа барлығын пайдаланатынын" мәлімдеді. Осы табысты өндіріс инновацияларын дамытып, компанияның аясын кеңейту арқылы Armour & Co. 1890 жылдары Америкадағы ең ірі ет өңдеу фирмаларының бірі болды. Ол 1893 жылы шамамен 110 миллион доллар табыс тапты және Армордың ...

Еңбек мәселелері

Азамат соғысы аяқталғаннан бері Чикагодағы еңбек белсенділері күшті кәсіподақтар құруға күресіп келді, олар сегіз сағаттық жұмыс күні мен жоғары жалақыны келісуге мүмкіндік беретін еді. Бес мүшелі отбасының күн көрісіне жеткілікті жалақысы аптасына 15,40 доллар болған кезде, Armour & Company жұмысшылары аптасына шамамен 9,50 доллар ғана табатын. 1886 жылғы 4 мамырдағы Хеймаркет оқиғасына дейін бірнеше апта бұрын Армор өзінің әріптестерін болашақ еңбек акцияларын басу үшін жасақ құруға шақырған. Тарихшы Джеймс Гриннің "Хеймаркеттегі өлім" кітабында айтылғандай, жабдықтардың ішінде "қатер туған жағдайда қолдануға болатын жақсы пулемет" болған. Өмірі бойы Армор өзінің фабрикаларына тікелей қатысты үш ірі ереуілді тоқтатқан және оларға қатысқан кәсіподақ жетекшілерін қара тізімге енгізген. "Оның жұмысшылары нашар жағдайда өмір сүрсе де жұмыс істесе де, Армор қайырымдылықпен танымал болды", - деп хабарлайды PBS телеарнасының "Американдық тәжірибе" бағдарламасы. Білім беру және денсаулық сақтау орталығы. 1900 жылы оның ұлы Филип Д. Армор кіші қайтыс болды. 1885 жылы Армор, Оңтүстік Дакота қаласы, ал 1881 жылы Армордейл, Канзас қаласы (қазір Канзас-Ситидегі Армордейл ауданы) оның құрметіне аталды. Оның Orange Belt темір жолына салған инвестициясын мойындау үшін 1889 жылы Флорида штатының Санкт-Петербург қаласының жанындағы депоға "Армор" деген ат берілді. 20-ғасырдың басында Армордың тоңазытқыш вагондарында қолданылған түс, оның ресми түстерінің бірі болды.