Венгриядағы Хевиз көлінің ерекше флорасы мен фаунасы

Кіріспе

Хевиз көлі – Венгрияның Хевиз қаласында, Балатон көлінің батыс жағына жақын, Кестхелиден 5 миль (8 км) қашықтықта орналасқан. Бұл әлемдегі ауданы бойынша ең үлкен, суға шомылуға жарамды термальды көл, ал жалпы көлем бойынша екінші орындағы термальды көл. Одан үлкені – Жаңа Зеландиядағы Frying Pan көлі ғана, бірақ ол суға шомылуға тым ыстық. Көлдегі су ағыны өте күшті, сондықтан су 72 сағаттың ішінде толық жаңарып отырады. Көлдің ең шалқақ тереңдігі 2 метр, ал ең терең жері 38 метрге жетеді, дәл сол жерде ыстық термальды су жер бетіне шығады.

Көлдің микроскопиялық организмдері

Хевиз көлінің фаунасы мен флорасы судың температурасы және химиялық құрамының ерекшелігіне байланысты бірегей, оның суында көмір қышқылы, кальций, магний, гидрокарбонат, тотыққан күкірт қосылыстары және ерітілген оттегі бар. Бірнеше түрлерге дейін тек осы көлде ғана кездеседі. Көлдегі басым тіршілік формасы бактериялар болып табылады; бұл жазылу эффектісінің себебі болуы мүмкін. Мұнда бірнеше таксондарды табуға болады. Ең көп таралған цианобактериялар – жіп тәрізді көк жасыл балдырлар (Oscillatoria princeps, O. tenuis, O. jasoruensis, O. chlorina, Spirulina major). Көк түрлердің жартысы термофильді, стенотермділер. Хевиз көлі Венгриядағы жалғыз мекендеу ортасы болып табылатын екі термофильді көк жасыл балдыр түрі (Pseudanabaena papillaterminata, Pseudanabaena crassa) бар. Бактериялық тектондар көлге тән. Кратер көбінесе Thiothrix sp. және Beggiatoa sp. түрлерімен жабылған, 1,5 метр тереңдіктен бастап көктемгі үңгірдің ашылуына дейін. Бұл түрлер бактериялармен бірге көлдің күкірт айналымында маңызды рөл атқарады. Актиномицеттер (Streptomyces sp., Micromonospora sp.) да атап өту керек. Мысалы, Micromonospora heviziensis, өте қуатты протеин және целлюлоза ыдыратушы, әлемде тек осы жерде ғана кездеседі. Ал жасушаларында йод жинақтайтын Microbispora amethystogenes, әлемдегі бірнеше көлде ғана кездеседі. Өкінішке орай, бұл соңғы түр 1980 жылдардан бері көлде табылмайды, себебі тым көп кен өндіру болды. Қоршаған ортаның өзгеруі басқа бактерияларға да әсер етті. 1990 жылдары Micromonospora carbonacea және M. chalcea табылмады. Актиномицеттер қауымдастықтарында Micromonospora purpureochromogenes басымдыққа ие болды, ал M. heviziensis басылды. Антибиотиктер шығаратын Streptomyces түрлері болуы мүмкін. Жасыл балдырлар – әсіресе Chlorella sp. – көлде, оның айналасындағы көктемгі үңгірінен басқа барлық жерде кездеседі. Navicula cryptocephala және Navicula capitatoradiata көлдегі кең таралған диатомдылар. Фитопланктонның биоәртүрлілігі төмен, биомассасы аз, сондықтан көлдің трофикалық деңгейі олиготрофтықтан мезотрофтыққа дейін ауыспалы. Нематоданың екі жаңа түрі бар: Crocodolrylaimus thermalis және Neoactinolaimus tepidus. Ротаториялар арасында да сирек кездесетін түрлер бар (Epiphanes brachionus var. Spinosus, Lecane inermis), олар тек жылы суларда ғана кездеседі. Женё Пони көлдің алғашқы қабықшалыларын егжей-тегжейлі сипаттады. Сондай-ақ, көлді қоршап тұрған қоршаудан тыс жерде ерекше Hydracarina acarus мекендеген деген мәлімдеме бар.

The fauna and flora are unique in Lake Hévíz due to the temperature and chemical composition of the water, which contains carbonic acid, calcium, magnesium, hydrogen carbonate, reduced sulfuric compounds as well as oxygen in solution. Several species so far can be found only in this lake. Bacteria is the dominant life form in the lake; it is possible that this is a cause of the curative effect. Several taxa can be found here. Most common Cyanobacteria are filamentous blue green algae (Oscillatoria princeps, O. tenuis, O. jasoruensis, O. chlorina, Spirulina major). Half of the blue species are thermophile, stenoterm ones. There are two thermophile blue green alga species (Pseudanabaena papillaterminata, Pseudanabaena crassa) of which Lake Hévíz is the only Hungarian habitat. Bacterial tektons are typical of the lake. The crater is covered mostly by Thiothrix sp. and Beggiatoa sp. from a depth of 1.5 m to the opening of the springcave. These together with the bacterium species play an important role in the lake's sulfur cycle. Actinomycetes (Streptomyces sp., Micromonospora sp.) are also worth mentioning. Micromonospora heviziensis for instance, a very powerful protein and cellulose decomposer, can only be found here in the world. Microbispora amethystogenes on the other hand, which accumulates iodine in its cells, is to be found in only few lakes in the world. Unfortunately this latter species has not been found in the lake since the 1980s as a result of excessive mining. Changing environment affected other bacteria as well. Micromonospora carbonacea and M. chalcea was not detected in the 1990s. Actinomycetes communities have become dominated by Micromonospora purpureochromogenes, while M. heviziensis was suppressed. Antibiotics secreting Streptomyces are likely to be found. Green algae – especially Chlorella sp. – are present all over the lake except for the springcave and its surroundings. Navicula cryptocephala and Navicula capitatoradiata are common diatoms in the lake. The biodiversity of the phytoplankton is poor and its biomass is low, thus the lake's trophic level ranges from oligotrophic to mesotrophic. There are two new species of Nematoda: Crocodolrylaimus thermalis and Neoactinolaimus tepidus. There can be found real rarities among Rotatorias as well (Epiphanes brachionus var. Spinosus, Lecane inermis), which are only present in warm waters. Jenő Ponyi has described the lake's primitive crustaceans in detail. Also a unique Hydracarina acarus is said to have found its habitat outside the fence surrounding the lake.

Дәрілік қасиеттері

Судың ревматизм және қозғалыс аппаратының ауруларымен ауыратын науқастарға емдік әсері бар екендігі хабарланды. Аймақта дамыған денсаулық сақтау туризмі саласы бар.