Кіріспе
Савиелли Тартаковер – поляк шахматшысы (1887–1956). 1950 жылы алғашқы рет халықаралық гроссмейстер атағы берілген. Тартаковер 1920-1930 жылдары көрнекті шахмат журналисі және жазушы болды, сонымен қатар көптеген әзілкес сөздерімен белгілі. 16 ақпанда (28) сүндеттелген. Оның ата-анасы 1911 жылы Дондағы Ростовтағы қастандықта қаза тапты. Тартаковер көбінесе Австрияда тұрды. Женева және Вена университетлерінің заң факультеттерін бітірген. Неміс және француз тілдерін білген. Оқу кезінде шахматқа қызығып, Венадағы шахматшылардың әртүрлі кафелерінде шахматтық жиынға қатыса бастады. Ол сол кездегі көптеген белгілі шеберлермен, олардың ішінде Карл Шлехтер, Геза Марочи (оған қарсы ол өзінің ең танымал ойынын ойнады), Милан Видмар және Ричард Реттимен танысты. Оның алғашқы жетістігі – 1906 жылы Нюрнбергте өткен турнирде бірінші орын. Үш жылдан кейін Венада өткен турнирде екінші орын алды, тек Реттиден жеңілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тартаковер Австрия-Мажарстан армиясына шақырылып, түрлі лауазымдарда штаб офицері болып қызмет етті. Ол Веналық жаяу әскер полкімен Ресей майданына аттанды. Соғыстан кейін Францияға эмиграция жасап, Парижде қоныстанды. Тартаковер поляк тілінде сөйлемегенімен, Польша 1918 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Польша азаматтығын қабылдады және елдің ең көрнекті құрметті елшілерінің бірі болды. Ол Польша шахмат командасының капитаны және жаттықтырушысы болды, алты халықаралық турнирде ойнап, 1930 жылы Гамбург Олимпиадасында Польша үшін алтын медаль жеңіп алды.
Savielly Tartakower (also known as Xavier or Ksawery Tartakower, less often Tartacover or Tartakover; 21 February 1887 – 4 February 1956) was a Polish chess player. He was awarded the title of International Grandmaster in its inaugural year, 1950. Tartakower was also a leading chess journalist and author of the 1920s and 1930s and is noted for his many witticisms. and circumcised on February 16 (28). His parents were killed in a pogrom in Rostov on Don in 1911. Tartakower stayed mainly in Austria. He graduated from the law faculties of universities in Geneva and Vienna. He spoke German and French. During his studies he became interested in chess and started attending chess meetings in various cafés for chess players in Vienna. He met many notable masters of the time, among them Carl Schlechter, Géza Maróczy (against whom he played what was probably his most famous ), Milan Vidmar, and Richard Réti. His first achievement was first place in a tournament in Nuremberg in 1906. Three years later he achieved second place in the tournament in Vienna, losing only to Réti. During World War I Tartakower was drafted into the Austro Hungarian army and served as a staff officer on various posts. He went to the Russian front with the Viennese infantry house regiment. After the war he emigrated to France, and settled in Paris. Although Tartakower did not speak Polish, after Poland regained its independence in 1918 he accepted Polish citizenship and became one of the country's most prominent honorary ambassadors. He was the captain and trainer of the Polish chess team in six international tournaments, winning a gold medal for Poland at the Hamburg Olympiad in 1930.
Соңғы жылдар
Аргентинада қысқа тұрақтанғаннан кейін Тартаковер Еуропаға оралды. 1940 жылы Франция құлауға аздап қалғанда ол Францияға келді. "Картье" деген лақап атымен генерал Шарль де Гольдің қатарына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және Польшаны Кеңес Одағының басып алуынан соң, Тартаковер Франция азаматы атанды. Ол 1948 жылы Салтсёбаденде өткен алғашқы аймақтық турнирде ойнады, бірақ кандидаттар турниріне ілікпеді. 1950 жылы шахмат Олимпиадасында Францияны өкілдік етті. 1950 жылы ФИДЕ Халықаралық гроссмейстер атағын тағайындады; Тартаковер осы атақты алған алғашқы ойыншылардың бірі болды. 1953 жылы Парижде Франция чемпионатында жеңіске жетті. Ол 1956 жылдың 4 ақпанында Парижде, 69 жасқа толуына 18 күн қалғанда дүниеден өтті.
Жеке тұлға және шахматқа қосқан үлесі
Тартаковер өз заманының ең танымал шахматшыларының бірі саналады. Гарри Голомбек Тартакуэрдің ең жақсы ойындары туралы кітабын аударды және алғы сөзінде былай деп жазды: Доктор Тартакуэр – мен кездескен барлық шахмат шеберлерінің ішіндегі ең мәдениетті және ең ақылдысы. Оның өте жақсы сақталған ақыл-ойы мен әрқашан ағып жатқан табиғи зинасы онымен әңгімелесуді мәңгілік ләззатқа айналдырады. Сондықтан да, халықаралық турнирдің ең жарқын көріністерінің бірі – доктор Тартакуэрдің де қатысушылардың бірі болуы. Оның сөзі мен ой-пікірі Барух Спиноза мен Вольтердің заманауи қоспасына ұқсайды, және бәрімен бірге Тартаковерге тән парадоксалды түпнұсқалық бар. Талантты шахматшы Тартаковер өзінің сансыз афоризмдерімен де танымал, кейде оларды «Тартаковерліктер» деп атайды. Голландия қорғанысының бір түрі оның есімімен аталған. Королеваның бас тартқан гамбитіндегі Тартаковер қорғанысы (сондай-ақ Тартаковер – Макогонов – Бондаревский жүйесі деп те аталады) және Торре шабуылының ең көп таралған түрі де оның есімін алып жүреді. Ол Орангутан ашылуының авторы деп есептеледі (1. b4), Тартакуэр Нью-Йорктегі 1924 жылғы үлкен турнирде зоопарққа барғанда үлкен маймылға таңданып қалғаннан кейін осылай аталған. Тартаковер 1929 жылы Барселонада Каталония ашылуын ойлап тапты. Бұл жүйе 1. d4 d5 2. c4 Nf6 3. g3 дегеннен басталады. Ол бүгінгі күні де барлық деңгейде өте танымал. Сонымен қатар, Caro-Kann қорғанысының өте берік түрі, 1. e4 c6 2. d4 d5 3. Nc3 dxe4 4. Nxe4 Nf6 5. Nxf6+ exf6, Тартаковердің есімімен аталған. Хосе Рауль Капабланка Тартаковерге қарсы +5−0=7 есебімен жеңіске жеткен, бірақ олардың көптеген қиын жекпе-жектері болды. 1922 жылы Лондондағы тең түскен ойындарынан кейін (онда Тартаковер өзінің жаңа қорғанысын ойнаған), Капабланка: «Сізде беріктік жетіспейді», – деді, ал Тартаковер өзінің әдеттегі әзіл-қалжыңмен: «Сол мені құтқарады», – деп жауап берді. Бірақ Капабланка Аргентинаның «Критика» газеті үшін 1939 жылғы Буэнос-Айрестегі шахмат олимпиадасы туралы баяндамасында былай жазды: Польша құрамасын доктор С. Тартаковер басқарады және жетекшілік етеді, ол терең білімге және үлкен қиялы бар шебер, осы қасиеттері оны қорқынышты қарсылас етеді. Бақыты болғандар үшін, поляк командасында тек бір ғана Тартаковер бар. Сугден мен Дамскийдің айтуынша, барлық жастағы және санаттағы басқа шахматшылар сияқты, олардың арасында әдетте ерекшелік пен ырым-жырым жетіспейді, Тартаковер, өткір зиялысы, турнирден турнирге ең жағымсыз ескі шляпасын алып жүреді. Ол оны тек соңғы турда ғана киіп, жеңіске жетеді. Айтқанда, бұл шляпа оған казинода сәттілікке жетуді кепілдемеді, ол жұмыс істегендей болды. Рулетка үстелі әрдайым Ұлы шебердің сыйлықтарын және оның көптеген мақалаларынан түскен көптеген сыйақыларды иеленді.