Кіріспе

Ғарышты зерттеу тұжырымдамасы

Математик Джон фон Нейманның болжаған өзін-өзі көбейтетін ғарыш кемесі тұжырымдамасы футуристермен сипатталған және көптеген ғылыми фантастикалық романдар мен әңгімелерде кеңінен талқыланған. Өзін-өзі көбейтетін зерттеушілер кейде фон Нейман зерттеушілері деп аталады. Өзін-өзі көбейтетін ғарыш кемесі белгілі бір жағынан тірі организмдер мен вирустардың қасиеттерін еліктейтін немесе қайталайтын болады.

Теория

Фон Нейманның пікірінше, бүкіл айды немесе астероид белдеуін өндіру сияқты кең көлемді тау-кен жұмыстарын жүргізудің ең тиімді жолы – өзін-өзі көбейтуге қабілетті ғарыш кемелері арқылы болар еді, олардың экспоненциалды өсуінен пайдалану арқылы. Теориялық тұрғыдан алғанда, өзін-өзі көбейтуге қабілетті ғарыш кемесі көрші планета жүйесіне жіберілуі мүмкін, онда ол шикізатты (астероидтардан, айлардан, газ гиганттарынан және т.б.) іздеп, өзінің көшірмелерін жасауға тырысады. Бұл көшірмелер басқа планета жүйелеріне жіберіледі. Ал бастапқы "аналық" зонд жұлдыз жүйесінде өзінің негізгі мақсатын орындай алады. Бұл миссия өзін-өзі көбейтуге қабілетті ғарыш кемесінің түріне байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Осы үлгіге және бактериялардың көбею үлгілеріне ұқсастығына байланысты, Фон Нейман машиналарының тіршілік формасы ретінде қарастырылуы мүмкін екендігі айтылды. Дэвид Бриннің "Лунгфиш" атты әңгімесінде (өзін-өзі көбейтуге қабілетті машиналар туралы аңызды қараңыз) осы идеяға тоқталып, әртүрлі түрлер жасаған өзін-өзі көбейтуге қабілетті машиналар бір-бірімен (дарвинистік принцип бойынша) шикізат үшін бәсекелесіп, тіпті қарама-қайшы миссияларға ие болуы мүмкін екенін көрсетеді. Егер "түрлердің" жеткілікті түрлері болса, олар тіпті экологияның бір түрін құруы немесе – егер оларда жасанды интеллект болса – қоғам құруы мүмкін. Олар мыңдаған "ұрпақтар" бойында мутацияға ұшырауы да мүмкін. Мұндай ғарыш кемесінің алғашқы сандық инженерлік талдауын 1980 жылы Роберт Фрейтас жариялады. Оның зерттеуіне сәйкес, жұлдыздар аралық сапардың салыстырмалы дәстүрлі теориялық әдістерін қолданатын (яғни, жарықтан жылдам қозғалыс жоқ, ал жылдамдық "орташа крейсерлік жылдамдықпен" – 0.1c шектелген) өзін-өзі көбейтуге қабілетті жұлдыз кемесі, жарты миллион жылдың ішінде біздің Галактикамыз сияқты галактикада таралуы мүмкін.

Ферми парадоксы туралы пікірталас

1981 жылы Франк Типлер фон Нейман зондтарының байқалмауына сүйене отырып, сыртқы интеллекттердің жоқ екендігі туралы аргумент келтірді. Галактика тарихы мен репликация жылдамдығының орташа деңгейін ескерсек, мұндай зондтар кеңістікте кеңінен таралған болуы керек еді, сондықтан біз оларды бұрыннан кездестірген болуымыз керек. Біз оларды кездестірмегендіктен, бұл сыртқы интеллекттердің жоқ екенін көрсетеді. Осылайша, бұл Ферми парадоксына жауап – яғни, егер ғаламда кең таралған болса, сыртқы интеллекттермен неліктен кездеспедік деген сұраққа жауап. Карл Саган мен Уильям Ньюмен жауап берді. Қазір Саганның жауабы деп белгілі, ол Типлер репликация жылдамдығын төмен бағалағанын және фон Нейман зондтары галактикадағы массаның көп бөлігін жұтып қоюға үлкерген болуы керек екенін көрсетті. Сондықтан, Саган мен Ньюменнің пікірінше, ешқандай дамыған цивилизация фон Нейман зондтарын жасауға тырыспайды және оларды анықтаған кезде жоюға тырысады. Роберт Фрейтас атап өткендей, пікір таласының екі тарапы да сипаттаған фон Нейман зондтарының болжамды мүмкіндіктері шындықта мүмкін емес, ал олардың әсерін күн жүйесінде немесе галактикада байқау өте қиын. Фон Нейман зондтарының кең таралғанына қарсы тағы бір аргумент – мұндай құрылғыларды жасай алатын цивилизациялар, оларды жасауға қабілетті болуларынан бұрын өзін-өзі жою қаупіне тап болуы мүмкін. Бұл биологиялық немесе ядролық соғыс, нанотерроризм, ресурстардың таусылуы, экологиялық апат немесе пандемия сияқты оқиғалар арқылы болуы мүмкін. Фон Нейман зондтарын құруға кедергі келтіретін бұл фактор Ұлы сүзгі концепциясының бір мүмкін түсіндірмесі болып табылады. Өте көп көбейту сценарийін болдырмау үшін қарапайым шешімдер бар. Радио хабар таратушылар немесе басқа да сымсыз байланыс құралдарын қолдануға болады, зондтар белгілі бір тығыздықтан аспау үшін (мысалы, бір текше парсекке бес зонд) немесе кез келген шектен (мысалы, бір ғасыр ішінде он миллион) аспау үшін бағдарламаланады, бұл жасушалардың көбеюіндегі Хейфлик лимитіне ұқсас. Бұл бақылаусыз көбейтуге қарсы қорғаныстың бір мәселесі – егер әрбір зонд осындай ақауды көршілерінде анықтап, іздеу және жою протоколын іске қоспаса, бүкіл тәсіл сәтсіз аяқталуы мүмкін – тіпті технологиялық қатерлі ісік сияқты. (Бұл өз кезегінде, ақаулы зондтар анықталмай тұрып, көп көбейіп кетсе, зондтардың арасындағы соғысқа әкелуі мүмкін, содан кейін олар індетті басқару үшін сәйкес сандарға көбейтуге бағдарламаланған болуы мүмкін). Тағы бір шешім – ғарыш кемелерінің ұзақ жұлдызаралық сапарлар кезінде жылыну қажеттілігіне негізделген. Плутонийді жылу көзі ретінде пайдалану өзін-өзі көбейту қабілетін шектейді. Ғарыш кемесі қажетті шикізатты тапса да, оған плутоний өндіруге бағдарлама берілмейді. Басқа бір мүмкіндік – ғарыш кемесін бақылаусыз көбейтудің қауіптерін толық түсіну арқылы бағдарламалау.

Өзін-өзі қайталайтын ғарыш кемелеріне арналған қолданбалар

Өзін-өзі көбейтуге қабілетті жұлдыздық кемелердің миссиясының егжей-тегжейі ұсыныстан ұсынысқа дейін кең ауқымда өзгеріп, олардың жалғыз ортақ қасиеті – өзін-өзі көбейту мүмкіндігі болып табылады.

Фон Нойманның зондтары

Фон-Нейманның зондтары – өздігінен көбейе алатын ғарыш кемелері. Жұлдызаралық зерттеулер бастамасы қазіргі және жақын болашақтағы технологияларға негізделген, шамамен 70% өзін-өзі қайта көбейтуге қол жеткізе алатын өзін-өзі қайталайтын зондтың концепциясын ұсынды. Егер өзін-өзі қайталайтын зонд алғашқы өмірдің (немесе жай ғана, дамылмаған мәдениеттің) белгілерін тапса, ол ұйықтап, жасырын бақылау жасау, байланыс орнатуға тырысу (бұл вариант Брэсвелл зонды деп аталады) немесе тіпті өмірдің эволюциясына әсер ету немесе оны бағыттау үшін бағдарламалануы мүмкін. Аделаида университетінің физигі Пол Дэвис «біздің Айдың үстінде, Жердің ежелгі тарихының белгілі бір кезеңінде келген және Жерді бақылау үшін қалған зондтың болу мүмкіндігін» айтты. Мичио Какудың сөзіне сәйкес, осы идея Стенли Кубриктің «2001: Ғарыштық саяхат» фильмінің негізі болған (дегенмен режиссер фильмнен тиісті монолит сахнасын алып тастады). Кубриктің жұмысы Артур Кларктың «Төлгін» атты әңгімесіне негізделген, олар екеуі оны романға дейін кеңейтті, содан кейін ол фильмнің негізі болды, сондықтан Дэвистің ай зонды/обсерваториясы концепциясы да Кларкты еске түсіреді. Фримен Дайсон ұсынған «Астротауық» идеясы – фон-Нейманның жұлдызаралық зонд идеясының бір түрі. Ол өзін-өзі қайта көбейту, зерттеу және «базалық станциясымен» байланыс орнату сияқты қасиеттерге ие болғанымен, Дайсон Астротауықты жұлдызаралық кеңістікті зерттеу үшін емес, біздің планеталық жүйемізде зерттеу және жұмыс істеу үшін ойлап тапты. Андерс Сандберг пен Стюарт Армстронг өзін-өзі қайта көбейтуге қабілетті зондтар арқылы қолжетімді ғаламды отарлау, жұлдыздық цивилизацияның мүмкіндіктері шегінде екенін дәлелдеді және оны 32 жылдың ішінде жүзеге асырудың теориялық жолын ұсынды, Меркурий планетінен ресурстарды өндіріп, Күннің айналасында Дисон шарларын құру арқылы.

Берсеркерлер

Өзін-өзі көбейтуге қабілетті ғарыш кемесінің бір түрі – Берсеркер. Ешқандай қауіпті емес зерттеушілерден айырмашылығы, Берсеркерлер кездескен жағдайда тіршілік формаларын және тіршілікке ие экзопланеталарды іздеп табуға және жоюға бағдарламаланған. Атауы Фред Сберхагеннің "Берсеркер" романдарынан алынған, онда адамзат пен мұндай машиналар арасындағы соғыс суреттеледі. Сберхаген өзінің романдарының кейіпкерлерінің бірі арқылы, "Берсеркер" соғыс кемелерінің өзі фон Нейман машиналары емес екенін, бірақ "Берсеркер" машиналарының толық кешені – автоматтандырылған кеме құрылыс орындарымен қоса – фон Нейман машинасы болып табылады деп көрсетеді. Бұл тағы да фон Нейман машиналарының экологиясы немесе тіпті фон Нейман ұясының бірлігі туралы ұғымды тудырады. Әдебиетте Берсеркерлердің ксенофобиялық цивилизациямен жасалып, ұшырылуы мүмкін (Грег Беардың "Жұлдыздардың ұлы" кітабындағы әдебиет бөліміне қараңыз) немесе теориялық тұрғыдан, көбірек пайдалы зерттеушілерден "мутациялауы" мүмкін деп болжанады. Мысалы, планетаның бетін қазу және оның атмосферасын адамға қолайлы жағдайға бейімдеу процестеріне арналған фон Нейман кемесі бұрын қоныстанған планеталарға шабуыл жасау, планеталық ортаны өзгерту барысында олардың тұрғындарын өлтіру және басқа планеталарға "шабуыл" үшін көбірек кемелерді жіберу үшін өзін-өзі көбейту ретінде қарастырылуы мүмкін.

Көбейтуші себу кемелері

Өзін-өзі көбейтуге қабілетті ғарыш кемесі идеясының тағы бір түрі – тұқым себу кемесі. Мұндай кемелер өздерінің туған әлеміндегі тіршілік формаларының, тіпті оларды жасаған түрлердің генетикалық кодтарын сақтауға мүмкін. Қоныстануға жарамды экзопланетаны немесе оны тераформациялауға болатын планетаны тапқан кезде, ол осындай тіршілік формаларын көшіруге тырысады – сақталған эмбриондардан немесе молекулалық нанотехнологияны пайдаланып, жергілікті шикізаттан әртүрлі генетикалық ақпаратпен зиготалар жасау үшін сақталған мәліметтерден. Мұндай кемелер басқа кемелер үшін кейінірек қоныстану үшін әлемдерді дайындауға арналған тераформациялау кемелері болуы мүмкін, немесе – егер олар оны жасаған түрдің жеке тұлғаларын қайта құру, өсіру және білім беру үшін бағдарламаланған болса – өздігінен көбейетін қоныс салушылар болып табылуы мүмкін. Тұқым себу кемелері бір өмір бойында барып жетпейтін алыс әлемдерді қоныстандырудың жолы ретінде ұрпақ кемелеріне лайықты балама болар еді.

Фон Нойманның зондтары

2001: Ғарыш саяхаты: Артур Кларк кітабындағы және Стэнли Кубриктің 2001: Ғарыш саяхаты фильміндегі монолиттер өзін-өзі көбейтуге қабілетті зондтар ретінде жоспарланған, бірақ 2001 жылғы түпнұсқасы бойынша Кларк жазған «Сентинель» әңгімесіндегі артефакттар мұндай емес еді. Фильм ғалымдардың осы сияқты зондтардың ғарыш кеңістігін зерттеудің ең тиімді тәсілі екенін түсіндіретін эпизодтан басталуы керек еді. Дегенмен, Кубрик соңғы сәтте ашылу сахнасын алып тастады, нәтижесінде бұл монолиттер фильмде де, Кларк романында да мистикалық нысандарға айналды. Мұздай суық: Чарльз Шеффилдтің романында физик автор Юпитер атмосферасынан күкірт, азот, фосфор, гелий-4 және түрлі металдарды өндіретін фон Нейман машиналарын сипаттайды. Destiny's Road: Ларри Нивен көптеген туындыларында фон Нейман зондтарын жиі еске алады. 1998 жылғы «Тағдыр жолы» кітабында фон Нейман машиналары технологияны құру және күту үшін, сондай-ақ адамдардың техникалық білімінің жетіспеушілігін толықтыру үшін «Тағдыр» планетасы мен оның Квикселвер серігінде орналасқан. Фон Нейман машиналары күн коллекторы ретінде қолданылатын, созылатын матадан жасалған құрылымды құрастырады, ол адамдардың негізгі энергия көзі болып табылады. Олар экологиялық күтім мен басқа да зерттеу жұмыстарын да жүргізеді. Ібілістің соқыр нүктесі: Александр Клюге, Ібілістің соқыр нүктесі (New Directions; 2004) еңбегін қараңыз. Grey Goo: Grey Goo видео ойынындағы «Goo» фракциясы толығымен фон Нейман зондтарынан тұрады, олар Галактиканы картаға түсіру үшін түрлі микроскопиялық құрт тесіктері арқылы жіберілген. Фракцияның бөлімдері – бұл бастапқы зерттеу миссиясында қолданылған және жауынгерлік рөлге бейімделген наноидтар. Goo адамдар мен бета фракцияларына қарсылас ретінде басталады, бірақ олардың нағыз мақсаты жекелеген ойыншы кампаниясының бөлігінде ашылады. «Грей Гу» апокалипсисіне байланысты және одан шабыттанған. Spin: Роберт Чарльз Уилсонның романында Жерді уақыт өрісі жауып тұр. Адамзат осы өрісті түсінуге және одан қашуға фон Нейман зондтарын пайдаланады. Кейіннен бұл өріс басқа өркениетке жататын фон Нейман зондтарымен жасалғаны және Жер мен шетелдік зондтар арасында ресурстар үшін бәсекелестік болғаны белгілі болады. Үшінші мыңжылдық: Әлем тарихы 2000–3000: Брайан Стейблфорд пен Дэвид Лэнгфордтың (Alfred A. Knopf, Inc., 1985 ж. басылған) кітабында адамзат ең жақын жұлдыздарға ашық зерттеулер жүргізу және оларды кездестіретін болса, адамзаттың бар екенін хабарлау үшін циклмен шектелген фон Нейман зондтарын жібереді. Фон Нейманның соғысы: Джон Ринго мен Трэвис С. Тейлордың «Фон Нейманның соғысы» (2007 ж. Baen Books баспасы) кітабында фон Нейман зондтары Күн жүйесіне сыртқы планеталардан келіп, барлық металдарды алып құрылымдарға айналдырады. Соңында олар Жерге жетеді, халықтың көп бөлігін жояды, бірақ адамзат зондтардың бір бөлігін кері инженерия жасап, оларды жеңгеннен кейін қайта шегінеді. Біз Легионбыз (Біз Боб): Денис Э. Тейлордың «Боб Йоханссон, бұрынғы бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясының иесі, көлік апатында қаза табады, бірақ жүз жылдан кейін Бобтың компьютерлік эмуляциясы ретінде оянады. Американың діни үкіметі оған фон Нейман зондын сыйлап, оны адамзаттың игілігі үшін зерттеу, пайдалану, кеңейту және тәжірибе жүргізу үшін жібереді. ARMA 3: «Бірінші байланыс» жекелеген ойыншы кампаниясында, «Бейліспеушілік» кеңейтуінде, Жердегі әр түрлі жерлерде сыртқы желі құрылымдары табылады, олардың бірі – кампанияның оқиғасы орын алатын Ливония елі. Кампанияның титрлеріндегі радио хабарламасында желілерге қатысты танымал теория олардың суперконтинент кезінде Жерге келген фон Нейман зондтарының түрі екендігі айтылады. Сұраққа толы мазмұн: Джеф Жактың веб-комиксінде Фей Уитакер 4645-ші эпизодта «Төменгі ырғақты шығаратын қалқып жүзетін қара тақташа» деп атаған. Универсалды қағаз тілімдері ойынының үшінші актісінде, Жердің барлық материясы қағаз тілімдеріне айналғаннан кейін, ойыншыларға қағаз тілімдерін жасау үшін ғаламға фон Нейман зондтарын жіберу міндеті жүктеледі. Соңында олар кездейсоқ мутация нәтижесінде пайда болған «дрифтерлер» деп аталатын зондтардың басқа класымен соғысқа кіріседі.

Берсеркерлер

Фред Сберхагеннің "Берсеркер" атты ғылыми-фантастикалық әңгімелер жинағында өте құрылыс-қырқыс Берсеркер машиналарына қарсы шайқастар туралы әңгімелер бар. Осы және осы әлемде орналасқан келесі кітаптар "Берсеркер зонды" терминінің пайда болуына себепкер болды. 2003 жылғы "Battlestar Galactica" мини-сериалының (және одан кейінгі 2004 жылғы сериалының) Сайлондары адам өмірін жоюға ұмтылысымен Берсеркерлерге ұқсас. Олар "Он екі колония" деп аталатын ойдан шығарылған планеталар тобында адамдар жасаған. Сайлондар он екі колонияны және кейіннен аман қалған адамдардың қашқан флотын жою үшін адамға ұқсас арнайы үлгілер жасады. "Жұлдыздар жолының" Боргтары – пайдалы технология мен тіршілік формаларын сіңіру арқылы кемелдікке жетуге арналған өздігінен көбейетін биомеханикалық нәсіл. Олардың кемелері – үлкен механикалық кубтар (Берсеркерлердің үлкен механикалық сфераларынан көп айырмашылығы жоқ). Ғылыми-фантастика авторы Ларри Нивен бұл идеяны кейінірек "A Teardrop Falls" атты әңгімесінде қолданды. "Star Control II" компьютерлік ойынында Слиландро зонды – басқа нәсілдердің ғарыш кемелеріне шабуыл жасайтын, бақылаудан шығып кеткен өздігінен көбейетін зонд. Олар бастапқыда Берсеркер зонды ретінде жоспарланбаған; олар бейбіт байланыс үшін ақылды тіршілікті іздеді, бірақ бағдарламалық қатеге байланысты дереу "ресурстарды алу" режиміне ауысып, мақсатты кемені шикізат алу үшін бөлшектеуге тырысты. Сюжетте зондтар "геометриялық прогрессиямен" көбейеді делінгенімен, ойын зондтармен кездесу жиілігін шектейді. Қауіпті жоюға қосымша тапсырма бар, бірақ ойынды аяқтау үшін қажет емес, себебі зондтар бір-бірлеп пайда болады, ал ойыншының кемесі оларды басып өтуге немесе ресурстар үшін жоюға жеткілікті жылдам және күшті болады, бірақ зондтар ақырында бүкіл ойын әлеміне үстемдік етеді. Иэн Бэнкстің "Excession" романында гегемониялық үйірмелер сыртқы контекст проблемасының бір түрі ретінде сипатталған. "Агрессивті гегемониялық үйірме нысанының" мысалы – барлық материяны өзінің көшірмесіне айналдыру мақсатымен өзін-өзі қайталайтын бақылаусыз зонд. Үлкен зиян келтіргеннен кейін, олар Zetetic Elench-тің белгісіз әдістерін қолданып өзгереді және "Евангелисттік гегемониялық үйірме нысандарына" айналады. Мұндай үйірмелер ("материал" деп аталады) кейінірек "Жүздік егжей-тегжей" (үйірмелерге қарсы ғарыш шайқасы көріністері бар) және "Сутегі сонатасы" романдарында қайтадан пайда болады. Аластер Рейнольдстың "Аян кеңістігі" сериясындағы Ингибиторлар – ақылды жұлдызды мәдениеттердің дамуын тежеу мақсатымен өздігінен көбейетін машиналар. Олар ғарышқа ұшып бара жатқан мәдениеттің бар екенін анықтағанға дейін ұзақ уақыт бойы ұйықтап жатады және оны жоюға кіріседі, тіпті бүкіл планеталарды зарарсыздандыруға дейін. Оларды жою өте қиын, себебі олар бұрын-соңды ойлап табылған қарудың барлық түріне тап болған сияқты және қажетті қарсы шараларды "еске алу" үшін аз уақыт қажет. Сондай-ақ, Аластер Рейнольдстың кітаптарында "Greenfly" тераформалау машиналары – бұл Берсеркер машиналарының тағы бір түрі. Белгісіз себептермен, бірақ бағдарламалық қатеге байланысты, олар планеталарды жойып, өсімдіктермен толы триллиондаған күмбездерге айналдырады. Олардың мақсаты – адам баласы өмір сүретін ортаны құру, бірақ бұл адамзатты жоқ етеді. 10 мың жылға қарай олар Галактиканың көп бөлігін жойып жіберді. "Mass Effect" видео ойынының Reapers сериясы да галактикада кездесетін кез келген дамыған өркениетті жоюға бағытталған өздігінен көбейетін зондтар. Олар галактикалар арасындағы кең кеңістікте ұйықтап жатыр және жойылу циклына түсіп жатыр. "Mass Effect 2" ойынында олар кез келген дамыған түрді өздеріне сіңіре алатыны көрінеді. "Lexx" ғылыми-фантастикалық телехикая сериалындағы Mantrid Drones өте агрессивті өздігінен көбейетін Берсеркер машинасы болды, ақырында адамзатты толық жою жолында ғаламдағы материяның көп бөлігін өздерінің көшірмесіне айналдырды. "Babylon 5" эпизоды "Жұқпа" шағын масштабтағы Берсеркерді Икарран соғыс машинасы түрінде көрсетті. Белгісіз жау топтарын жеңу мақсатымен құрылғаннан кейін, соғыс машиналары Икарра VII планетасындағы барлық тіршілікті жоюға кірісті, өйткені олар діни ілімдерге негізделген "Таза Икар" дегенді білдіретін стандарттармен бағдарламаланған, оларды нақты Икар қанағаттандыра алмайды. Икарандықтар жұлдызға ұшуға дейін жетпегендіктен, соғыс машиналары тапсырманы аяқтағаннан кейін таралып кетпеді. Бір бөлігі карантиннен өткізіліп, "Babylon 5" бортына қайта жандандырылды, бірақ олар Икара VII-ні өлі әлемге айналдырғанын көргеннен кейін, соғыс машинасының жасалған тұлғасы өзіне-өзі қол жұмсады. "Babylon 5" эпизоды "Күрестегі бір күн" станцияны жоюмен қауіптендіретін зондты көрсетеді, егер өркениеттің даму деңгейін сынауға арналған бірқатар сұрақтар дұрыс жауапталмаса. Станция командирі зондтың шын мәнінде Берсеркер екенін және сұрақтарға жауап берілсе, зонд оларды өзінің туған өркениетіне қауіп деп танып, жарылысқа келтіретінін дұрыс болжайды. Грег Беардың "Құдайтың ұрысы" романы "Берсеркер" фон Нейман зондтарының және олардың салдарының мәселесін тікелей қарастырады. Бұл идея романның жалғасы "Жұлдыздардың ескіргісінде" одан әрі зерттеледі, онда Берсеркерлердің жасалуы мен таратылуына басқа өркениеттердің реакциясы зерттеледі. Грегори Бенфордтың "Галактикалық орталық сағасы" сериясында Жер Берсеркер машинасының қарсыласымен кездеседі, біріншіден "Түндегі мұхитта" зонд ретінде, содан кейін "Күндер теңізінен өте" шабуылда. Берсеркер машиналары, егер олар "Across the Sea of Suns" романында кездесетін EM-дерге сияқты, жай ғана оларды примитивтік, технологиясы төмен күйге түсірсе, нәсілді толығымен жоюға ұмтылмайды. "Watchers" шетелдік машиналарының өздері фон Нейман машиналары емес, бірақ жиынтық машиналар ретінде олар болуы мүмкін. "Stargate SG 1" сериалындағы Replicators – бастапқыда андроид Риз жасаған, ойыншықтар ретінде қызмет етуге арналған, бірақ олар оның бақылауынан шығып, дамуға кірісіп, кем дегенде екі галактикада тарады. Кездейсоқ эволюцияға қоса, олар кездесетін жаңа технологияларды талдап, өздеріне сіңіре алатын, нәтижесінде оларды ең дамыған "нәсілдердің" біріне айналдырды. "Stargate Atlantis" сериалында, Көгалдық галактикада Ескілер жасаған репликаторлардың екінші түрі кездестірілді. Олар Врайтты жеңу үшін жасалған. Ескілер олардың саналылық белгілерін көрсеткеннен кейін оларды жоюға тырысты және Врайтты өлтіруге деген құштарлықтарын жоюды сұрады. Бұл сәтсіз аяқталды және Ескілер Сүт жолы галактикасына қайтып келгеннен кейін белгілі бір уақыт өткен соң, репликаторлар Врайтты жоюға жақын болды. Врайт репликаторлардың жүйесіне бұзып кіріп, жою драйверін деактивациялады, содан кейін олар өз үйіне қайтып, "Atlantis" экспедициясымен кездескенше ешкім естімеді. "Atlantis" экспедициясы осы ұйықтап жатқан директиваны қайта жандандырғаннан кейін, репликаторлар Врайтты олардың тамақ көзін жою арқылы өлтіру жоспарын бастады, яғни Көгалдық галактикадағы барлық адамдарды. "Stargate Universe" сериалының 2-маусымында Сүт жолынан миллиард жарық жыл қашықтықтағы галактикада ақылды тіршілік пен дамыған технологияны жоюға бағдарланған дрон кемелерімен толы. Дрон кемелері басқа ғарыш кемелеріне (Destiny қоса) және планета бетіндегі адамдарға шабуыл жасайды, бірақ олар ақылды тіршілік немесе дамыған технология болмаса, ғимараттар сияқты примитивтік технологияны жоюға тырыспайды. "Justice League Unlimited" эпизоды "Қара жүрек" шетелдік қару...

Көбейтуші себу кемелері

Джеймс П. Хоганның "Өмір жасаушының коды" атты еңбегінде Сатурнның айы Титанды мекендейтін, роботтарға ұқсас адам тәрізді қоғамның эволюциясы сипатталады. Сезімтал машиналар өзін-өзі көбейтуге арналған, бірақ радиациялық зақымдануға ұшырап, бағытынан шығып, шамамен 1,000,000 жыл б.з.д. Титанға қонған ұшқышсыз фабрикалық кемеден тараған. Стивен Бакстердің "Манифолд: Ғарыш" романы Күн жүйесінде белсенді қызмет ететін, өзін-өзі көбейтуге қабілетті жаттық машиналарды табудан басталады. "Metroid Prime" ойындарының қосымша сериясындағы алып Левиафандар – бұл Фазе планетасынан басқа планеталарды Фазон сәулелендіру арқылы жұқтырып, оларды Фазе клондарына айналдыратын жүйелі түрде жіберілетін зондтар, онда өзін-өзі көбейту процесі жалғаса береді. Дэвид Бриннің "Уақыт өзені" (1986) әңгімелер жинағындағы "Лунгфиш" әңгімесінде фон Нейман зондтары маңызды орын алады. Ол зондтардың өзінің тұжырымдамасын ғана зерттемейді, сонымен қатар зондтардың әртүрлі конструкциялары арасындағы бәсекелестік, мұндай бәсекелестікке қарсы фон Нейман зондтарының эволюциясы және фон Нейман зондтары арасындағы экологиялық қатынастарды да зерттейді. Аталған аппараттардың бірі анық түрде Seeder (тұқым себуші) типіне жатады. Артур Кларктың "Алыстағы Жердің әндері" кітабында болашақта жойылу қаупіне тап болған адамзат алыс, мекен етуге жарамды әлемдерге бағытталған, қолданылғаннан кейін ұмытылатын, өмір сүруге арналған автоматтандырылған тұқымдық кемелер құрайды. Қонғаннан кейін кеме сақталған генетикалық ақпараттан жаңа адамдарды жаратуды бастайды, ал кемедегі компьютерлік жүйе жаңа тұрғындардың алғашқы буындарын тәрбиелеп, оқытады. Содан кейін үлкен кемелер бөлшектеледі және олардың "балалары" оларды құрылыс материалы ретінде пайдаланады. "Жұлдыздар қақпасы Атлантидасы" эпизодының "Қалдықтар" бөлімінде Атлантида тобы ежелгі зондты табады, оны кейіннен жойылған, технологиялық жағынан дамыған нәсіл жаңа әлемдерді тұқымға айналдыру және олардың кремнийге негізделген түрлерін қайта көбейту үшін жібергенін біледі. Зонд Атлантида тұрғындарымен галлюцинациялар арқылы байланыс жасайды. "Жұлдыздар қақпасы SG-1" эпизодының "Шойылған Жер" бөлімінде жаңадан қоныстанған гуманоидтар түрі жасанды интеллектпен басқарылатын автоматтандырылған терраформациялық колониялық тұқым себуші кеме арқылы жойылу қаупіне тап болады. "Жұлдыздар қақпасы Ғаләмшарында" адам оқиғашылдары "Тағдыр" атты кемеде өмір сүреді. Оның миссиясы – планеталарда орналасқан, өмірді қолдай алатын жұлдыздар қақпаларының желісін байланыстыру, олардың арасында жылдам саяхаттауға мүмкіндік беру. Дон Лоуренстің "Дауыл" комикс-сериясын аяқтаған альбомдар трилогиясы ("Пандарвтың хроникасы 11: Фон Нейман машинасы") Жердегі апат жағдайында бүкіл ғаламдағы адамзат қоғамын қайта құру үшін қолданылатын барлық адам білімінің жиынтығын қамтитын саналы машиналарға негізделген. Зондтардың жұмысы бұзылып, жаңа зондтар жасалса да, олар аналық зондтан бөлінбейді, нәтижесінде бүтін айларды сіңіре алатын жұмыс істемейтін зондтардың ірі кластері пайда болады. "Ксено" сериясында "Deus" деп аталатын бүлікші тұқым себуші кеме (техникалық тұрғыдан берсеркер) адамзатты жаратқан.