Кіріспе

1939–1940 жылдары Кеңес Одағының Карелиядағы басып алынған аумақтағы қуыршақ мемлекеті

Фин Демократиялық Республикасы (немесе Suomen kansantasavalta, Demokratiska Republiken Finland, орысша: Финляндская Демократическая Республика), сондай-ақ Терийоки үкіметі деп те аталады, 1939 жылдың желтоқсанынан 1940 жылдың наурызына дейін Финляндияның басып алынған аумағындағы Кеңес Одағының қысқа мерзімді коммунистік қуыршақ мемлекеті болды. Фин Демократиялық Республикасы Иосиф Сталиннің Қысқы соғыс басталған кезде құрылып, Финляндияны Кеңес Одағының басып алуынан кейін басқару үшін Отто Вилле Куусинен басқарды. Фин Демократиялық Республикасын тек Кеңес Одағы мойындады және ол номиналды түрде Кеңес Одағының фин Карелиясының бас қаласы Терийокиден басқарылды. Кеңес Одағы бұл республиканы Финляндияның бейбітшілікті қалпына келтіре алатын ресми социалистік үкіметі ретінде көрсетті, бірақ Кеңес Одағы Финляндия үкіметімен жақындасуға ұмтылған кезде маңыздылығын жоғалтты. Фин Демократиялық Республикасы Мәскеу бейбіт шарты жасалғаннан кейін таратылып, Карело-Фин ССР-іне біріктірілді.

Жасау

Фин Демократиялық Республикасы 1939 жылғы 1 желтоқсанда Финляндия шекарасындағы Терийоки қаласында (қазіргі Зеленогорск, Санкт-Петербург, Ресей) Қысқы соғыс басталғаннан кейін бір күн өткен соң құрылды. Терийоки – Кеңес әскерінің басып алғаннан кейін Финляндиядағы Қызыл Армия басып алған алғашқы қаласы болды, ал жаңа үкімет де-факто астанасы ретінде сол жерде орналасты. Фин Демократиялық Республикасы режимі көбінесе «Терийоки үкіметі» (Terijokiregeringen) деп аталатын, бірақ ресми түрде «Фин Халық Үкіметі» (Finlands folkregering) деп аталды. Фин тарихнамасында бұл үкімет кейде «Куусинен үкіметі» (Kuusinenregeringen) деп те аталады. Отто Вилле Куусинен премьер-министр және үкімет басшысы болып тағайындалды. Куусинен кабинетіне Кеңес азаматтары және Финляндия Азамат соғысынан кейін Кеңес Ресейіне қашқан солшыл финдер кірді. Кеңес Сыртқы істер министрі Вячеслав Молотов 30 қарашада – Фин Демократиялық Республикасы жарияланғаннан бір күн бұрын – Германияның Кеңес Одағындағы елшісімен сөйлесіп, «Бұл үкімет Кеңес үкіметі болмайды, ол демократиялық республика болады. Ешкім онда кеңестер құрмайды, бірақ біз Ленинградтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөнінде келісімге келе алатын үкімет болады деп үміттенеміз» деді. Қысқы соғыстың бірінші күні Хельсинкиге тасталған Кеңес үнжазбаларында: «Фин жолдастары! Біз сіздерге жаулап алушылар ретінде емес, фин халқын капиталистер мен жер иелерінің езгісінен азат етушілер ретінде келдік» делінген.

Кеңес Одағымен қарым-қатынастар

Кеңес үкіметі Финляндия Демократиялық Республикасы құрылғаннан кейін дереу дипломатиялық қатынастар орнатты. Өзінің құрылған күні Куусинен режимі Ханко түбегін жалға беруге, Карелия тасқыншасындағы аумақтың бір бөлігін беруге, Фин шығанағындағы аралды, сондай-ақ Солтүстік Мұзды мұхит жанындағы Каластаясаарентоның бөліктерін Кеңес Одағына сатуға келісті. Бірақ, Жавахарлал Неру, Джордж Бернард Шоу, Мартин Андерсен Нексо және Джон Стейнбек сияқты көптеген белгілі солшыл белсенділер мен жазушылар осы үкіметті қолдады. Нацистік Германиядағы мемлекеттік газеттер Молотов-Риббентроп шартының арқасында Демократиялық Республиканы қолдады. Куусинен үкіметін Кеңес Одағы, Моңғолия Халық Республикасы және Тыва Халық Республикасы ресми түрде мойындады.

Тарату

Қысқы соғыс барысында Кеңес Одағы Финляндия үкіметімен жақындасуға көбірек ұмтыла бастады, ал Куусинен режимінен көңілі тоңды. Кеңес әскері Карелия тасжолының үштен екі бөлігін басып алғанымен, қаза тапқандардың саны өте көп болды және алдағы көктемгі еріген қар олардың шабуылына кедергі келтіруі мүмкін еді. Екі тарап та соғыстан шаршаған, бірақ Кеңес Одағы басымдыққа ие болып, финдерді кеңестік талаптар бойынша бейбіт келісімге келтіру үшін сәтті қысым жасады. 1940 жылдың 12 наурызында Финляндия мен Кеңес Одағы арасында Мәскеу бейбіт шартына қол қойылды, ол келесі күні таңертең жаулықты тоқтатты. Шарты бойынша Финляндия өзінің аумағының 9 пайызын Кеңес Одағына берді, бірақ Кеңес Одағының Финляндияны толық жаулап алу әрекеті сәтсіз аяқталды. Содан кейін Финляндия Демократиялық Республикасы қажетсіз болып, Карелия АССР-мен бірігіп, Кеңес Одағына берілген аумақтардан кейін РСФСР құрамындағы жаңа Карело-фин мемлекеттік республикасын құрды.

Терийоки үкіметі

Министр
Финляндия Халық үкіметінің төрағасы және Сыртқы істер министрі Ото Вилле Кусинен 1939 жылғы 2 ақпан – 1940 жылғы 12 желтоқсан
Финляндия Халық үкіметінің орынбасары және Қаржы министрі Мауриц Розенберг 1939 жылғы 2 ақпан – 1940 жылғы 12 желтоқсан
Қорғаныс министрі Аксели Антила 1939 жылғы 2 ақпан – 1940 жылғы 12 желтоқсан
Ішкі істер министрі Тууре Лехен 1939 жылғы 2 ақпан – 1940 жылғы 12 желтоқсан
Ауыл шаруашылығы министрі Армас Эйкиэ 1939 жылғы 2 ақпан – 1940 жылғы 12 желтоқсан
Білім министрі Инкери Лехтинен 1939 жылғы 2 ақпан – 1940 жылғы 12 желтоқсан
Карелия істері министрі Пааво Прокконен 1939 жылғы 2 ақпан – 1940 жылғы 12 желтоқсан