Кіріспе

8-ші (Патша) жаяу полкі, қысқаша 8th Foot және King's деп аталатын, 1685 жылы құрылған және 1 шілдеде 1881 жылы Король (Ливерпуль) полкі деп қайта аталған Ұлыбритания армиясының жаяу әскер полкі. Сызықтық жаяу әскер ретінде 8-ші (Патша) полкінің бейбіт уақыттағы міндеттеріне Британдық Солтүстік Америка, Иония аралдары, Үндістан және Британдық Батыс Үндістандағы гарнизондарда шетелде қызмет ету кірді. Мұндай тағайындамалардың ұзақтығы әртүрлі болды, кейде он жылдан асып кетті; Солтүстік Америкаға жасаған алғашқы сапары 1768 жылы басталып, 1785 жылы аяқталды. Полк өмір сүрген кезеңде көптеген қақтығыстарда болды, ең бастысы – 18 және 19 ғасырлардағы Франциямен соғыстар, Америка революциясы, 1812 жылғы соғыс және 1857 жылғы Үндістан көтерілісі (Ұлыбританияда тарихи түрде "Үндістан бүлігі" деп аталды). Чайлдерс реформаларының нәтижесінде 8-ші полк Король (Ливерпуль) полкіне айналды. Бұл қаламен бұрыннан бар байланыс 1873 жылдан бері Ливерпульде орналасқан полк қоймасының болуына байланысты, бұл Кардуэлл реформаларының нәтижесі болды.

Тарих

Полк 1685 жылы Монмут герцогының король Джеймс II-ге қарсы көтерілісі кезінде Данияның ханшайымы Аннаның жаяу әскер полкі ретінде құрылды. Джеймс «Даңқты революция» кезінде Вильгельм III және Мэри II-ді монархтар ретінде орнатқаннан кейін, полк командирі Бервик герцогы әкесінің елден кетуіне шешім қабылдады. Оның орнына полковник Джон Бомонт тағайындалды, ол бұрын католиктерді қабылдаудан бас тартқандықтан алты офицермен бірге қызметтен босатылған еді. Ал келесі жылы Бойн шайқасында ол қатысты. Джон Черчилльдің (кейін Марлбороның 1-ші герцогы) басшылығымен сол жылы Лимерик, Корк және Кинсейл қалалары қоршауға алынды, полк осы шараларға қатысты. 1702 жылы ханшайым Анна таққа отырғаннан кейін полк Королеваның жаяу әскер полкіне айналды, бірақ ол полковникінің атымен белгілі бір бөлімше ретінде танылатын әскери дәстүрге сәйкес Вебб полкі деп аталды. Испания мұрагерлігі үшін соғыс 1702 жылдың сәуір айында Төмен елдерге жетті. Голландия маршалы принц Вальрад бастама көтеріп, Кайзерсвертті қоршауға алды, ал француз маршалы герцог де Буфлер Вальрадтың әріптесі Атлон графының Голландия Республикасының ішінде тереңірек шегінуіне мәжбүр етті. Атлон армиясын қолдап, Королева полкі Нимвегеннің жанында Маас және Рейн өзендері арасында голланд армиясының шегінуі кезінде артқы күзетте шайқасты. Сол жылы полк Хюй және Лимбургті басып алуға көмектесті. Австрияның Габсбургтарына көмек көрсету және одақты сақтау үшін Марлборо 1704 жылы Францияның одақтасы Баварияға басып кіріп, күштерін принц Евгениймен біріктіру арқылы француздармен шешуші шайқасқа түсуге тырысты. 2 шілдеде армия Баварияға басып кірді және королеваның контингенті бар қирату шабуылынан кейін Шелленбергті тез басып алды. 13 тамызда одақтастар герцог де Талардтың басшылығымен француз-бавариялық армиямен кездесті, Бленхейм шайқасы басталды. Королева полкі, подполковник Ричард Саттон басқарып, генерал лорд Каттстың сол қанатын қолдады, француз бақылауындағы Бленхеймге қарсы тұрды. Бленхейм француз әскерімен тығырыққа тірелді, көшелері өлгендер мен жараланғандарға толы болды. Жыл соңына дейін Баварияның француз одақтасы ретінде құлдырауы және оның ең маңызды бекіністерінің басып алынуы Бленхеймге ілесіп келді. Маусым айында француз маршалы Виллеруа Хюйді басып алып, Льежді қоршады, Марлбороға одақтастардың жеткілікті қолдауы болмаған науқанды тоқтатуға мәжбүр етті. Полк Марлборо армиясынан бөлініп, Хюйді қайта басып алуға көмектесті, содан кейін Брабант сызықтарына шабуылға қатысты. 1706 жылдың мамыр айында король Людовик XIV Францияның бұрынғы жеңілістерін өтеу үшін Виллеруаға қысым жасады. Виллеруа Дилль өзенін кесіп өтіп, Төмен елдерде шабуыл жасады. 23 мамырда Марлборо Рамильиге жақын жерде Виллеруа армиясымен шайқасты. 1708 жылы Шотландияда француздық қолдау алған якобит көтерілісі қаупі туды және Королева полкі Ұлыбританияға қайтарылған полктердің бірі болды. Кейінірек француздар Фландрияға шабуыл жасап, 1706 жылы жоғалған аумақты басып алды. 11 шілдеде Марлборо Оуденарде шайқасында король Людовик XIV-нің немересі Бургундияға және маршал Вендомның 100 000 адамнан тұратын армиясына қарсы одақтас армияны басқарды. Королева полкі лорд Кадоган басқаратын алдыңғы жасаққа қосылды, ол Оуденарде маңында құрастырылған понтондық көпірлер арқылы Схельдт өзенін кесіп өтті, негізгі армияның келуіне дайындық ретінде. Бас тартуды білдіру үшін Королева полкінің командирі олардың бір бөлігін алды. Полк көп ұзамай Герлегем ауылының жанында шайқасқа қатысты, қараңғыға дейін шұңқырлардың арасымен шайқасты. Кадоганның қиын жағдайы Аргилл герцогының күштері келгеннен кейін ғана жеңілдеді. Королева полкі Гент, Брюгге және Лилльде бірнеше қоршауларға қатысты. 1709 жылы полк Турнайды ұзақ қоршауға алуға көмектесті, ол қыркүйекте капитуляциялады. 11-ші күні полк соғыстың ең қанды шайқасында - Малплакетте шайқасты. Ұрыстың соңғы кезеңінде резервтен жіберілгеннен кейін полк қатты оқтың астында алға жылжиды және тығыз орман арқылы шайқасты, подполковник Луи де Рамзи қаза тапты. 1710 жылы полк Дуай, Бетюн, Эйр және Сент-Венан қалаларын қоршауға қатысты.

Якобиттер мен қайтадан басталған Еуропалық қақтығыс (17151768)

1715 жылы Джеймс Стюарттың, «Ескі талапкердің» қолдаушылары – Якобиттер Ганновер королі I Георгқа қарсы көтеріліс бастады. Ұлыбританиядағы тәртіпсіздік күшейген кезде, Королева полкі Шотландияға келді және Аргилл герцогының басқаруындағы үкіметтік армияға қосылды. Якобит әскері сандар бойынша басым болғанымен, көшбасшысы Мар графының сақтығынан қаңтарға дейін оңтүстікке қарай жылжуға бармады. Аргилл герцогы Стирлингтен солтүстікке жылжып, 12 қарашада күштерін Данблейн маңында орналастырды. Уэтамның әскері орналасуын түзетуге тырысқанда, жоталықтардың көпшілігі жылдам шабуылға көшті. Корольдің полкі 1717 жылға дейін Шотландияда қалды, осы кезде Якобит көтерілісі басылды. Полк 1717 жылдың мамырынан 1721 жылдың мамырына дейін, сондай-ақ 1722 жылдың қысынан 1727 жылдың көктеміне дейін Ирландияда дислокацияланды. 1742 жылдың қысында полк Австрия мұрагерлік соғысына қатысу үшін Фландрияға аттанды. 1743 жылдың маусымында Деттинген шайқасында француздар сандар бойынша басым болғанына қарамастан, Ұлыбритания және оның одақтастары Ноайль герцогының басқаруымен әскерді жеңді. Полк 1745 жылдың мамырында Фонтеной шайқасына да қатысты: Корольдің полкі Камберленд герцогының әскерінің алдыңғы қатарында орналасты, бірақ кейіннен кері шегінуге бұйрық берілді. 1745 жылы Чарльз Эдуард принці (әдетте Бонни Принц Чарли деп аталады) Стюарттарды британ тағына қайтару мақсатымен Шотландияға қонды. Полк 1746 жылдың қаңтарында Фолкирк шайқасына дейін шайқасқа қатыспады. Полк армияның алдыңғы қатарының сол жақ қанатының бөлігі болды, оның қолбасшысы генерал-лейтенант Генри Хоули болды. Хоули әскерінің драгундары сәтсіз шабуылдан кейін, Чарльз принціне адал жоталықтар үкіметтік күштерге шабуыл жасап, оң жақ қанатты ұстап тұрғанда, армияның сол жақ қанатын кері шегінуге мәжбүр етті. Көтерілісшілер де, үкімет әскерлері де түнде шайқас алаңынан шықты. Полк 1746 жылдың сәуірінде Куллоден шайқасында және 1747 жылдың шілдесінде Лауффельд шайқасында да соғысты. Соңғысында Корольдің полкі және тағы үш полк Валь даңғылдары арқылы ұзаққа созылған күреске түсті. Даңғылдың бақылауы соғыс барысында өзгеріп тұрды, одақтастар басым күшке ұшырағанға дейін. Британ армиясы 1751 жылы полк құрылған күніне қарай оның үстемелігін көрсету үшін нөмірлеу жүйесін енгізді, Корольдің полкі 8-ші (Корольдік) жаяу әскер полкі болды. Екі батальон да 1757 жылы Францияның батыс жағалауындағы Иль-д’Экс аралын басып алған экспедицияның бір бөлігі болды. 1758 жылы 2-батальон 63-ші жаяу әскер полкіне айналды. 1760 жылы полк Ганновер армиясын толықтырғанда, 8-ші Корольдің полкінің гранадерлік ротасы Варбург пен Клостер Кампен шайқастарына қатысты. Толық полк ретінде 8-ші полк Кирх-Денкернде, Падерборнда, Вильгельмштальда және Кассельді басып алуда дислокацияланды. Полктің орналасуы аяқталуға жақын болғандықтан, Шығыс колониялардағы наразылықтар күшейе бастады, өзін-өзі анықтау және өкілсіз салық салу туралы алаңдаушылықтан 1775 жылы Ұлыбританияға қарсы көтеріліске дейін дамыды. Орындалу кезінде 8-ші полк Ұлы көлдердегі тайпалармен қарым-қатынас орнатуға дағдыланған бірқатар офицерлерге ие болды, олардың арасында капитан Арент ДеПейстер және лейтенант Джон Колдуэлл болды. Кейіннен Ферман графтығының Калдвелл қамалының 5-ші бароны болған Колдуэлл британдықтар мен оджибвалар арасындағы түсіністікті арттыруға күш салды, руының мүшесімен некеге тұрып, «Жүгіруші» деген атпен бас иеге айналды. Батыста капитан ДеПейстердің келіссөздері британдықтар мен мохок және оджибва сияқты тайпалар арасындағы бейбітшілікті сақтауда маңызды рөл атқарды. Голландиялық шыққан Нью-Йорк қаласының танымал отбасында туған ДеПейстер Мичилимакинац форты бойынша билік жүргізді. 1778 жылы ол 19 000 фунт стерлингтік тауарды пайдаланып, Монреаль мен Оттавада қызмет етуге бірнеше тайпалардан 550-ден астам жауынгерді дайындады. 1775 жылдың ортасында америкалық генералдар Ричард Монтгомери мен Бенедикт Арнольд Канадаға шабуыл жасады. Қарашаның аяғында америкалықтар Сент-Жан, Монреаль және Шамбли форттарын басып алды және Квебек қаласын қоршап алды. Желтоқсанда оны шабуылдау әрекеті Монтгомеридің өліміне әкелді. Еуропадан келген күшейтулер 1776 жылдың мамыр айында қоршауды көтерді және аштықтан қаза тапқан және шаршаған американдықтарды аймақтан қуып шығарды. Қоршауды жойғаннан кейін 8-ші полк полкті соғыстағы алғашқы маңызды шайқасқа жеткізді. Форт Освигачиден полктің жеңіл ротасының капитаны Джордж Форстер 40 регменттік әскер және шамамен 200 жауынгерден тұратын күштің басында Сент-Лоуренс өзенінен өтіп, Тимоти Бедел басқарған 400 американдық әскер ұстап тұрған Форт Седарсқа шабуыл жасады. Форстер Монреальмен жасырын байланыс ұстады. 18 мамырда фортқа келген британдықтар қысқаша атысты, содан кейін Форстер Беделдің ізбасары, майор Исаак Баттерфилдпен капитуляцияласуға келісіп, егер үнді жауынгерлері шайқасқа тартылса, оның салдарынан ескертіп берді. Баттерфилдтың әскері бұрын үнді соғыс әндерін естігеннен кейін алаңдағандықтан, олар қаруларымен зейнетке шегілуге рұқсат етілсе, капитуляциялауға дайын екенін білдірді, бірақ Форстер бұл талапты қабылдамады. Жеңіліс командирі майор Шербурн капитуляциялады, бірақ бұл оқиға үнді контингентін ашуландырды, өйткені одақтастардың жалғыз қазасы – Сенека соғыс басшысы болды. Екі жеңіске ие болған британдықтар Монреаль аралындағы Пуант-Клерге қонды, бірақ Форстер Бенедикт Арнольд генералының күшін анықтағаннан кейін кері шегінді. 27-сі күні Форстер Арнольдқа британдықтарға қолайлы тұтқындарды алмастыру шарттарына келісілгенін хабарлау үшін Шербурнды бейбітшілік туымен жіберді. Арнольд шарттарды қабылдады, американдықтар басқа жерде қызмет етуіне тыйым салынғаннан басқа. Арнольд пен Форстер шайқас кезінде өзара қарым-қатынас жасады, Форстердің үнді одақтастары тарапынан тұтқындарды өлтіру және Арнольдтың әскері тарапынан үнді ауылдарын жою қаупімен қорқытты. Әскер 1777 жылдың тамызында Орискани шайқасында американдық әскерге шабуыл жасады: бірақ бірнеше аптадан кейін одақтас үнділердің ықыласының жоғалуымен қоршау күйреп кетті. Полк 1779 жылы Винсеннс және Ньютаун (Элмира, Нью-Йорк) шайқастарында, сондай-ақ 1780 жылы Мохок аңғарында және 1782 жылы Кентуккиде қатысты. 8-ші полктің капитаны Генри Берд 1779 жылы Форт Лоренсқа британдық және үнді шабуылын басқарды. 1780 жылы ол Кентуккиге шабуыл жасады. Полк 1785 жылдың қыркүйегінде Англияға оралды.

Француз революциялық соғысы

1793 жылы революциялық Франция Ұлыбританияға соғыс жариялады. Король әскері принц Фредерик, Йорк герцогының басшылығымен Нидерландыға жіберілген экспедициялық күштерге тағайындалды. 1799 жылы корольдік әскері өткен жылы Испаниядан басып алынған Менорка аралында орналасты. 1801 жылы полк генерал Ральф Аберкромбидің басшылығымен француз шапқыншылығына қарсы тұру үшін жіберілген экспедициямен бірге Мысырдың Абукир шығанағына қонды. Король әскері Александриядан батысқа қарай 65 миль қашықтықта орналасқан Розетта қаласын және Романидегі бекіністі басып алуға қатысты. Британдықтар қыркүйекке дейін Мысырды басып алды. 1805 жылдың қазан айында полк Ганновер экспедициясының құрамында Германиядағы Куксхавенге қонды, бірақ 1806 жылдың ақпан айында, 1807 жылдың тамызында Копенгаген шайқасына қатысудан бұрын кері қайтарылды. 1-ші батальон 1808 жылы Наполеон соғыстары Америкаға дейін кеңейген кезде Канадаға көшті. 8-ші полк сәуір айында Новая Шотландияға оралды, оның басқарушы офицері, майор Брайс Максвелл және тағы төрт адам ақпан айында Форт-Десэкске шабуыл жасау кезінде Сюрири биіктіктерінде француз әскерімен болған шайқаста қаза тапты. АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы шиеленіс 1812 жылғы соғысқа ұласты, 1-ші және 2-ші батальондар Квебек және Новая Шотландияда орналасты. Канаданың шығыс шекарасындағы шабуылдар бұрынғы полк офицері, подполковник "Қызыл" Джордж Макдоннеллге 1813 жылдың ақпан айында Нью-Йорк штатына басып кіруге және Огденсбургке шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Мақсатына жету үшін 8-ші полк және канадалық ополчендер мұздай Сент-Лоуренс өзенінен өтіп, қалың қардан өтуі керек болды. Фортты басып алғаннан кейін британдықтар негізгі казармаларды және үш кемені жойды. 1813 жылдың сәуірінде 8-ші полктің екі ротасы, канадалық ополчендердің бөлімдері және американдық одақтастары Йоркке (қазіргі Торонто) жасалған американдық шабуылды тойтаруға тырысты. Американдықтар жағалауға қонған кезде, гранадерлер ротасы оларды штыкпен шабуылдады, 46 адам қаза тапты, оның ішінде оның басқарушы офицері капитан Нил Макнил де болды. Американдықтар аймақты басып алды, бірақ кейіннен 250 адам қаза тапты, әсіресе генерал Зебулон Пайк, британдық әскерлер Форт-Йорктың Grand Magazine-ін жарылққанда. 1813 жылдың мамырында Форт Джорджды Ньюаркта (қазіргі Ниагара-он-те-Лейк) гарнизонда ұстап тұрған кезде, Гленгарри және Рунчидің түсті әскерлерімен бірге 8-ші полк американдықтардың қонуын бұзуға тырысты. Британдықтар саны жағынан кем болса да, шабуылды кешіктіріп, тәртіпсіздіксіз кері шегінді. 1813 жылдың маусым айында 8-ші және 49-шы полктер Стони-Криктегі американдық лагерьге шабуыл жасады. Екі британ полкінің бес ротасы 4000-нан астам американдықпен түнгі шайқасқа түсті. Американдықтар екі бригадирді тұтқынға алып, зардап шексе де, британдық командир, полковник Джон Харви қарсыластарының сандық артықшылығын ескермеуге болмайды деп есептеп, кері шегінді. 1814 жылдың шілдесінде полк Чиппауа шайқасында соғысты, онда британдық командир генерал Финес Риалл американдық әскерін ополчендер деп жаңылыстырып, кері шегінді. Айдың соңында полк Ландидің жолағы шайқасында шайқасты. Британдық, канадалық және жергілікті әскерлер генерал-лейтенант Гордон Драммондтың басшылығымен американдық күштермен соғысты. Бұл Канада аумағындағы ең қанды шайқастардың бірі болды. Келесі айда король Форт-Эри қоршауында Жылан төбедегі шайқасқа қатысты. 1814 жылдың қыркүйегінде американдықтар британдық бекіністеріне күшті шабуыл жасады және полк ауыр зардап шекті. 1815 жылдың жазында полк Англияға қайта оралды. Бенгал армиясының көп бөлігінің көтерілісіне әкелген себептердің күрделі жиынтығы 1857 жылы сиыр еті мен шошқа майының мылтық оқтарын майлау үшін қолданылатыны туралы қауесеттермен басталды. Алдымен Бенгалиядағы бірнеше полкпен шектелген бүлік кейбір аймақтарда британдық билікке қарсы көтеріліс ретінде көрінді. 10 мамырда Мереттегі алғашқы бүлік туралы хабарлар келіп түскеннен кейін, 8-ші полктің басқарушы офицері, подполковник Ричард Хартли, екі ротасын Жуллундур маңындағы Филлаур фортын қорғауға жіберді. Қала британдықтармен бақылауға алынғаннан кейін, 8-ші полктің подполковнигі Эдвард Гретхед өз орнынан кетіп, Каунпорға жіберілген колоннаның командирі болды. Майор Хинде басқаратын полк қатты кеміп қалды және оның және 75-ші полктің жалпы саны 450 адамды құрады. Полк қараша айында Лакхнауға жасалған екінші көмекке де қатысты, азаматтар эвакуацияланғаннан кейін 22-сі күні кері шегінгенге дейін көп шайқасқа қатысты. Британдықтардың жүйелі жазалау шараларының ортасында, 9-шы ланцерлердің капитаны Октавиус Ансон, 8-ші полктің әскерлерінің мүгедек ауыл тұрғындарының өлтірілуіне, соның ішінде жазалау актілерін көргенін еске алды. 1-ші батальон 1860 жылы Ұлыбританияға қайтарылды. 1865 жылы Дублин, Ирландияда батальон қалалық ирланд республикалық қозғалысына қарсы гарнизондық операцияларды қолдады. Содан кейін, Мальтада екі жыл өткізгеннен кейін, 1-ші корольдік полк 1868 жылы Үндістанға оралды. 1857 жылы қайта құрылған полктің 2-ші батальоны Мальтаға (1863 жылы) және Үндістанға (1877 жылы) жіберілді, және аралда және Бомбей президенттігіндегі Мундрада 1-ші корольдік полкімен кездесті. Литтонның талаптары Шер Алидің Мәскеу миссиясын мажбүрлі түрде қабылдауынан және британдық миссияның Әлі Маджидтегі Ауғанстанға кіруіне кедері келтіруінен кейін болды. Әлі бейімделіп, қызбаға ұшырауға бейім болса да, 2-ші корольдік полк генерал-майор Фредерик Робертс басқаратын Курам аймағының әскери күштеріне бөлінді. 2-ші корольдік полк 1878 жылдың қараша айында Пейвар Котал шайқасында соғысты. Полк 1870 жылдардағы Кардуэлл реформаларынан, ол 1873 жылдан бастап Уоррингтон қаласындағы Пенинсула казармасында орналасқан депо берген, немесе 1881 жылғы Чайлдерс реформаларынан, өйткені оның екі батальоны болды, басқа полкпен біріктіру қажеттілігі болмады. Реформалар бойынша полк 1 шілдеде 1881 жылы Король полкі (Ливерпуль) деп аталды.