Кіріспе
Құс түрлері
Үнді питтасы (Pitta brachyura) – Үнді субконтинентіне тән, қысқа қанатты торғайлар отрядына жататын құс. Ол бұталы ормандарда, жапырақты және тығыз мәңгі жасыл ормандарда мекендейді. Гималай тауларының ормандарында, Үндістанның орталық және батыс аймақтарындағы төбелерде көбейеді және қыс айларында жарты аралдың басқа бөліктеріне қоныс аударады. Көзге жарасымды әсем түстерге ие болса да, көбінесе ұялшақ, орманның астында жасырынып, орман төңірегіндегі жәндіктермен қоректенеді. Оның таң мен кешке естілетін ерекше екі ноталы сыбызғымен үн тартатын дауысы бар. Бұл құсты 1760 жылы Матурин Жак Бриссон, ал 1764 жылы Джордж Эдвардс сипаттап, суреттеген. Бриссон ұсынған латынша атаулары екі атаулы номенклатураға сәйкес келмейді және Халықаралық зоологиялық номенклатура комиссиясы тарапынан мойындалмайды. 1766 жылы Карл Линней үнді питтасын "Система Натурае" еңбегіне енгізіп, бұрынғы жарияланымдарға сілтеме жасап, ғылыми атауын Corvus brachyura деп атады. Линней оның таралған жерін "Молукис" және "Зейлона" деп көрсеткен. Бірақ Малуку аралдарында бұл құс кездеспейді, бұл қателік. Питта деген туыс атауын 1816 жылы Луи Пьер Вийот қысқа құйрықты, тік, сүйір мүңкілі бар және ұзын қанатты құстарға берген. Бұл – монотиптік түр.
Этимология
"Питта" сөзі телугу тілінен алынған, "кішкентай құс" деген мағынаны білдіреді. Brachyura атауы классикалық грек сөздерінің бірі βραχυς (brakhus) – "қысқа" және ουρος (ouros) – "құйрықты" сөздерінің комбинациясы. Үндістандағы жергілікті атаулар түсіне, мінез-құлқына, соның ішінде шақыру уақытына негізделеді. Мысалы, хинди тілінде – Наоранг, панджаби тілінде – Науранга (= Тоғыз түс), бенгал тілінде – Шумча, Качар тілінде – Дао буи егаши, гужарати тілінде – Наваранга немесе Харио; тамил тілінде – Каачул, Ару мани куруви (= Сағат 6 құсы), Кателачи, Тотта каллан; телугу тілінде – Поланки питта, Понанги питта; малаялам тілінде – Кави; каннада тілінде – Наваранга және сингала тілінде – Авиччия. Сингала тілінде оның дауысы былай түсіндіріледі: құс тоқалдың киімін ұрлағанына шағымданып бақты. Evith giya, evith giya, ayith kiyannam, methe budun buduwana vita ayith kiyannam, яғни: "Келді, кетті! Келіп, кетіп қалды! Келесі Будда келгенше мен шағымдана беремін! Мен әлі де шағымдана беремін!"
Сипаттама
Үнді питтасы – кішкентай, жалпақ құйрықты құс. Көбінесе орман еденінде немесе тығыз өсімдіктердің арасында кездеседі, жапырақтар арасындағы жәндіктермен қоректенеді. Оның ұзын, күшті аяқтары, өте қысқа құйрығы және мықты мүсілі бар, басында сары түсті жолақ, қара бас жолақтары, қалың қара көз жолақтары, ал мойны мен тамағы ақ. Жоғарғы жағы жасыл, көк құйрығымен, төменгі жағы қоңыр, құрсағының төменгі бөлігі мен клоакасы қызыл. Құс қоректену үшін жерде секіріп жүреді және кішкентай сүтқоректілерге қойылған жер тұзақтарына түсіп қалуы мүмкін. Бас жолағының ені әр жыныста әртүрлі болуы мүмкін деген пікір бар. Оны көруге қарағанда естігені жиі, және ерекше, екі ноталы дауысы бар: «уиит тиу» немесе «уиит пью», кейде үш ноталы «хх уит уию». Сонымен қатар, олардың жалғыз ноталы, мысықтай маусылдаған дауысы да бар. Дауыс шығарғанда, басы артына иіліп, мүсілі жоғары көтеріледі. Питталар – Ескі әлемнің сирек кездесетін жартылай-әуе құстарының бірі. Үнді питтасы – Шығыс түрлерінің көпшілігін қамтитын ерекше кладтың бастапқы мүшесі. Ол әулие питтасы (P. nympha), мангр питтасы (P. megarhyncha) және көк қанатты питта (P. moluccensis) құрамындағы супертүрді құрайды.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Үндістандық питта негізінен Гималайдың етегінде, солтүстік Пәкістанның Маргалла төбелерінен Непалға дейін, және мүмкін шығыста Сиккимге дейін, сондай-ақ Орталық Үндістанның төбелерінде және Батыс Гаттарда, оңтүстікке қарай Карнатакаға дейін көбейеді. Қыс айларында ол Үндістан түбегінің және Шри-Ланканың барлық аймақтарына көшіп барады. Шамасы келмей қалған құстар кейде адамдар тұратын елді мекендерде пайда болады.
Экология және мінез-құлық
Үнді питталары ағаштарда қыстайды. Олар көбінесе жерден немесе жапырақ сынықтарынан теріп алатын жәндіктермен және басқа да ұсақ омыртқасыз жануарлармен қоректенеді. Сонымен қатар, олар жерден ас үй қалдықтарын жегендері де байқалған. Олар маусымнан тамызға дейінгі оңтүстік-батыс муссон маусымында көбейеді, Орталық Үндістанда маусым айында, ал Солтүстік Үндістанда шілде айында көбейіп шаңырақта болады. Ұясы жерде немесе төменгі бұтақтарда салынған, бір жағынан дөңгелек тесігі бар шар тәрізді құрылыс. Ол құрғақ жапырақтар мен шөптерден жасалған. Бір жұмыртқаға 4-5 жұмыртқа салады, олар өте жылтыр, ақ түсті, шар тәрізді және терең қоңыр немесе күлгін түсті дақтар мен ұсақ нүктелермен өрнектелген. Эктопаразиттерді зерттеу кезінде 13 құстың бесеуінде Haemaphysalis spinigera кенесі табылды. Олардың жаңбырмен байланысты маусымдық қозғалыстары жетік зерттелмеген.
Басқа дереккөздер
Ингалхаликар, С. (1977). "Тұтқындықтағы үнді питтасы". Құс бақылаушылардың бюлетені. 17 (7): 8–9.