Кіріспе

Математикада қайталанатын функция жүйелері (IFS) — фракталдарды құру әдісі; нәтижесіндегі фракталдар көбінесе өзіне ұқсас болады. IFS фракталдары фракталдық геометрияға қарағанда жиын теориясымен байланысты. Олар 1981 жылы енгізілді. IFS фракталдары, қалыпты жағдайда, кез келген өлшемде болуы мүмкін, бірақ көбінесе 2D кеңістікте есептеліп, суреттеледі. Фрактал өзінің бірнеше көшірмелерінің бірігуінен тұрады, әр көшірме функция арқылы түрлендіріледі (сондықтан "функция жүйесі" деп аталады). Классикалық мысал — Серпинский үшбұрышы. Функциялар әдетте қысқартушы болады, яғни нүктелерді жақындатады және пішіндерді кішірейтеді. Осылайша, IFS фракталының пішіні бірнеше, мүмкін, бір-бірімен жабысып жатқан кішірек көшірмелерден тұрады, олардың әрқайсысы да өзінің көшірмелерінен тұрады, бұл процесс шексіз жалғасады. Осының нәтижесінде фракталдың өзіне ұқсас табиғаты пайда болады.

Анықтама

Формальды түрде, итерацияланған функциялар жүйесі – толық метрикалық кеңістіктегі қысқарту түрлендірулерінің шекті жиынтығы. Символдық түрде, егер әрбір толық метрикалық кеңістікте қысқарту болса, онда ол итерацияланған функциялар жүйесі болып табылады.

Құрылыстар

Кейде әрбір функция сызықтық немесе, жалпы алғанда, аффиндік түрлендіру болуы керек, сондықтан олар матрица арқылы көрсетіледі. Дегенмен, IFS-тер сызықтық емес функциялардан да құрылуы мүмкін, оның ішінде проекциялық түрлендірулер мен Мёбиус түрлендірулері де бар. Фракталды жалын – сызықтық емес функциялары бар IFS-тің мысалы. IFS фракталдарын есептеу үшін ең көп қолданылатын алгоритм "хаос ойыны" деп аталады. Ол жазықтықта кездейсоқ нүктені таңдап, содан кейін функциялар жүйесінен кездейсоқ таңдалған функцияны қайталап қолдану арқылы нүктені келесі нүктеге түрлендіреді. Балама алгоритм – функциялардың барлық мүмкін тізбектерін белгілі бір максималды ұзындыққа дейін жасау, содан кейін осы тізбектерді бастапқы нүктеге немесе пішінге қолдану нәтижелерін көрсету. Бұл алгоритмдердің әрқайсысы бүкіл фрактал бойынша таратылған нүктелерді жасайтын жаһандық құрылымды ұсынады. Егер фракталдың кішкентай бөлігі салынатын болса, осы нүктелердің көп бөлігі экран шегінен шығып кетеді. Бұл осылай салынған IFS құрылымын ұлғайтуды қиын жасайды. IFS теориясы әрбір функцияның жирыңдалуын талап етеді, бірақ іс жүзінде IFS-ті іске асыратын бағдарламалық құралдар жүйенің орташа жирыңдалуын талап етеді.

Кері проблема

IFS немесе PIFS параметрлерінің жиынтығынан сурет жасау үшін өте жылдам алгоритмдер бар. Суреттің әр пикселінің түсін сақтау және жіберуге қарағанда, оның қалай жасалғанының сипаттамасын сақтау, осы сипаттаманы мақсатты құрылғыға жіберу және мақсатты құрылғыда сол суретті қайта жасау әлдеқайда жылдам әрі аз орынды қажет етеді. Кері проблема одан қиын: кез келген сандық суретті, мысалы сандық фотосуретті берген кезде, итерация арқылы есептелгенде түпнұсқа суретке ұқсас сурет шығаратын IFS параметрлерінің жиынтығын табуға тырысу керек. 1989 жылы Арно Жаквин тек PIFS-ті пайдалана отырып, кері проблеманың шектеулі түріне шешім ұсынды; кері проблеманың жалпы түрі әлі де шешілмеген.