Кіріспе

Жұлдыздар флотының ойдан шығарылған ережесі – «Жұлдыздар жолы» ойдан шығарылған ғаламдағы басшылық принцип.

«Жұлдыздар жолы» ойдан шығарылған ғаламда Бас директива (сондай-ақ «Жұлдыздар флотының 1-ші жалпы бұйрығы» және «араласпау директивасы» деп те аталады) – Жұлдыздар флотының мүшелеріне басқа планеталардың өркениеттерінің табиғи дамуына кедергі келтіруге тыйым салатын басшылық принциптің бірі болып табылады. Бұл директива «Жұлдыздар жолы» сериалының алғашқы маусымында енгізілгеннен бері көптеген эпизодтарда жаңа әлемдермен дипломатиялық қарым-қатынас орнатудың ең дұрыс жолы туралы моральдық мәселенің талқысына арналған.

Жаратылыс және эволюция

Негізгі директиваны жасау әдетте түпнұсқа серияның продюсері Джин Л. Кунға есептеледі. Кейінгі жазушылар бұл директива Вьетнам соғысының ықпалымен немесе отаршылдықтан асып түскен өркениетті көрсету мақсатымен жасалғанын айтады. Бұл Кун мен Родденберридің саяси көзқарастарымен үйлесетін болса да, ғылыми фантастикадағы алғашқы байланыс және оның салдары туралы идея 1966 жылға дейін ондаған жылдар бойы дамыған болатын.

Бастапқы сериясы

Бірінші директиваға алғашқы сілтеме бірінші маусымдағы TOS эпизоды "Архонттардың оралуы" (1966) болып табылады, Spock бүкіл өркениетті басқаратын компьютерді жоюды ұсынған кезде, Spock Enterprise ғарыш кемесінің капитаны Киркті ескерте бастайды. Кирк оны "Капитан, біздің араласпау директивамыз" деген сөзінен кейін үзеді, оған "Бұл тірі, дамитын мәдениетке қатысты" дейді. Кейін Кирк компьютерді өзін-өзі жоюға итермелейді және қоғамды "адамдық" формаға қайтаруға көмектесетін әлеуметтанушылар тобын қалдырады. Екінші маусымның "The Apple" эпизодында Спок Кирктің Ваалды жою жоспасы туралы былай дейді: "Егер біз қажет деп санайтын нәрсені жасасақ, менің ойымша, бұл араласпау директивасын тікелей бұзу болады". Екінші маусымның "Акцияның бір бөлігі" эпизодында, Кирк Спок пен МакКойға Федерация кемесі, Горизонт арқылы 100 жыл бұрын мүмкін болатын араласу туралы ақпарат бергенде, Кирк "Бұл контакт араласпау директивасынан бұрын болды" деп нақты айтады. Екінші маусымның "Жеке кішкентай соғыс" эпизодында планетаның екі түрлі тобы бір-бірімен соғысып жатқанда, клингондар бір топқа озық қару-жарақтар беріп жатқаны анықталды. Керк екінші топқа да осындай қару-жарақтар беріп жауап берді. Бұл әлемдегі қару-жарақ жарысына әкелді, бұл сол кездегі суық соғыс қару-жарақтарының жарысына ұқсас, онда АҚШ көбінесе даудың бір жағын қаруландырып, Кеңес Одағы екінші жағын қаруландыратын. TNG-де "Түбімен қысқа маусым" деген ұқсас сюжетте Жұлдызды флоттың адмиралы Бас директиваны планетаның екі түрлі фракциясын бірдей қаруландыру деп түсіндіргенін мойындайды, бұл тұраққа жетуді көздеді, бірақ 40 жыл соғысқа соқты. Екінші маусымның "Құлық үлгілері" эпизодында Федерация мәдени бақылаушысы және тарихшы Джон Гилл фашистік диктатураның жоғары тиімділігін, бірақ игі философиямен біріктіретін қоғам құру үшін примитивті планетада нацистік Германияға негізделген режим құрды. Осылайша ол планета мәдениетінің қалыпты және салауатты дамуына зиян келтірді, оның салдары апатты болды; режим түпнұсқадағыдай нәсілдік үстемдік пен геноцидтік идеологияларды қабылдады. Ақырында, бұл Жұлдызды флоттың тергеуші офицерлеріне Гиллдің араласуының зиянын азайту үшін үкіметті құлатуды ұйымдастырудан басқа амал қалмады. Екінші маусымның "Омега даңқы" эпизодында, капитан Трейсидің Бас директиваны бұзғаны мүмкін екенін білгеннен кейін, капитан Кирк былай дейді: "Жұлдызды кеме капитанының ең салтанатты серті - ол Бас директиваны бұзғаннан гөрі, өз өмірін, тіпті бүкіл экипажын беруге дайын". Екінші маусымның "Бред и Цирк" эпизодында экипаж "Өзін-өзі немесе миссияны анықтамау. Аталған планетаның әлеуметтік дамуына кедергі келтірмеу. Ғарышқа, басқа әлемдерге, одан да дамыған өркениеттерге қатысты ешқандай мәлімет бермеу" дейді.

Келесі ұрпақ

"Жұлдызды жол: Келесі ұрпақ" (TNG) бірінші маусымның "Симбиоз" эпизодында Enterprise D ғарыш кемесінің капитаны Жан-Люк Пикард былай дейді: "Басты директива – бұл жай ғана ережелер жиынтығы емес; ол философия және өте дұрыс философия. Тарих мың рет дәлелдегендей, адамзат аз дамыған өркениеттерге араласса, ниеттері қаншалықты жақсы болса да, нәтижесі әрқашан апатты болады". Үшінші маусымның "Кім күзетшілерді күзетіп тұр?" эпизодында "Энтерпрайз" экипажы Минтака III планетасындағы уарпқа дейінгі өркениетті Федерация технологиясымен таныстырады. Есін жоғалту әрекетіне қарамастан, Минтакандықтар Пикардты есінде сақтап, оны құдай ретінде қастерлейді. Пикард Басты директиваны қасақана бұзып, Минтакандықтардың біреуін "Энтерпрайз" бортына шақырып, олардың жұлдыз кемесінде екенін, құдайлар емес екенін түсіндіреді, оларға өз әлемін ғарыштан көрсетеді және оларды шындықты басқаларға жеткізуге шақырады. Соңында, ол өзінің өлшеулі екенін көрсету үшін садақпен атылуға рұқсат береді. Төртінші маусымның "Драмхед" эпизодында "Энтерпрайз" капитаны зейнеткер адмирал Нора Сатидің тексеруінен өтеді, ол Басты директиваның "Жұлдыздық флоттың бірінші бас нұсқауы" екенін айтады. Ол Пикардтың "Энтерпрайзді басқаруды қолға алғаннан бері Басты директиваны тоғыз рет бұзғанын" мәлімдейді. (Оған жауап ретінде ол: "Жұлдыздық флотқа берген есептерімде осы оқиғалардың барлығына қатысты мәліметтер бар" дейді.) Төртінші маусымның "Бірінші байланыс" эпизодында командир Райкер дипломатиялық қарым-қатынас орнатуға дайындалып, варп технологиясын ашуға азық қалған варпқа дейінгі өркениетті жасырын түрде зерттейді. Ол тұтқындалған кезде капитан Пикард пен Диана Трой ерте байланыс жасайды, бірақ Пикард Басты директиваға сәйкес олармен Федерация технологиясын бөлісуден бас тартады. Қоғамдық дүрбелеңге қаулы болғаннан кейін, варп саяхатын дамытып жатқан шетелдік ғалымдар өз қоғамының сыртқы өмір туралы білімге дайын емес екеніне сенеді және олар "Энтерпрайзден" өздерінің бар екенін жарияламай кетіп, варп технологиясын дамытуды олардың мәдениеті дайын болғанға дейін кейінге қалдыруға келіседі. Жетінші маусымның "Отанға қарай" эпизодында Жұлдыздық флоттың 60 түрлі нәсілдің тағдырына араласпай, олардың жойылуына жол бергені айтылады. Алайда, "Отанға қарай" және "Жақын достар" эпизодтарында экипаж Басты директива және өркениеттерді құтқару туралы пікірталас жүргізеді.

Терең кеңістік тоғыз

Star Trek: Deep Space Nine (DS9) бірінші маусымның "Қылмыскерлерді іздеу" эпизодында Командир Сиско Гама квадрантынан аң аулауға арналған түрде өсірілген саналы түрдің бір мүшесіне қатысты аң аулауға араласпау себебі ретінде Бас директиваны келтіреді. Соңында Сиско О'Брайенге аң аулаушылардан қашып, аң аулауды жалғастыруға көмектесуге рұқсат береді. "Шеңбер" эпизодында Бейджор планетасының үкіметі ішкі, азаматтық соғысқа ұқсас қақтығысқа тап болады. Жұлдыздық Флот командирі Бенджамин Сисконың жоғары лауазымды офицері оған барлық Жұлдыздық Флот қызметкерлерін станциядан эвакуациялауды бұйырады, сонымен қатар: "Кардассиандар басқалардың азаматтық соғыстарына араласуы мүмкін, бірақ біз жоқ." "Айдың сәулесінде" эпизодында Сиско мен Гарак Ромулалықтарды Жұлдыздық Флот басшылығының толық білімімен және келісімімен, жалған сылтаумен Доминион соғысына қатысуға мәжбүрлеу үшін дәлелдерді жасайды, бұл Бас директиваның басқа мәдениеттер мен өркениеттерге араласпау ережесін бұзу болып табылады. Ромулалықтардың соғысқа қатысуы Ромулалық қоғамында зор әскери және азаматтық шығындарға алып келді.

" Вояджер "

"Жұлдызды жол: Вояджер" эпизодындағы "Омега директивасы" Басты директиваға ерекшелік енгізді. Жұлдыздық флоттың Омега директивасы капитанға Омега бөлшектерін жою үшін кез келген және барлық қажетті шараларды қолдануға, оларды жасайтын кез келген қоғамға араласуды қоса алғанда, рұқсат береді. "Шексіз регресс" эпизодында Наоми Уайлдман Жетінің Тоғызына өзінің Басты директивамен, оның ішіндегі 47-ші қосымша ереженің бәрімен таныс екенін айтады. "Соңғы ойын" эпизодында Болашақ адмирал Джейнвей қазіргі капитан Джейнвейді "Басты директиваға" тым беріліп қалмауға ескертеді, себебі Болашақ Джейнвей уақытқа кері оралып, тарихты өзгертуге тырысады, "Вояджер" кемесін 23 жылдың орнына 7 жылдың ішінде Жерге қайтаруға шама келтіреді.

Кәсіпорын

2001 және 2005 жылдар аралығында түсірілген «Жұлдыздар жолы: Enterprise» (ENT) сериалы – «Жұлдыздар жолы: Бастапқы серия» (TOS) сериалына арналған преквел, ол Басты директива енгізілгенге дейін оқиғасы өрбуді. Бірінші маусымның «Қымбат доктор» атты эпизодында кеме дәрігері Флокстың, өлімге әкелетін ауруға шалдыккан пре-варп цивилизациясына ем берудің этикалық мәселесімен күресіп жатырғанын көреміз. Капитан Джонатан Арчер адамзат жаңа мүмкіндіктерін меңгергенде, «бізге не істеуге рұқсат, не істеуге болмайды, не істеуіміз керек және нені істеуден аулақ болуымыз керек екенін айтатын қағиданы» әзірлеуіміз керек екенін атап өтеді. Сонымен қатар, «Күрес немесе қашу» және «Цивилизация» эпизодтары вулкандықтардың араласпау саясатына сілтеме жасайды, бұл Жұлдыздық Флоттың Басты директивасының мүмкін үлгісі болып табылады.

Ашылу

"Жазғы жол: Ашық жерлер" сериалының 2019 жылы көрсетілген екінші маусымындағы "Жаңа Едем" эпизодында, сапарға шығатын топтар іріктеліп, олардың дамуына кедергі келтірмеу үшін, соғысқа дейінгі Жердегі адамдармен байланыстарында сақтану қағидалары түсіндіріледі. Бұл ереже 1-жалпы ереже деп белгіленеді. Кейін капитан Кристофер Пайк, үшінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне жататын шлем камерасын алу үшін, жергілікті тұрғынға шындықты айту арқылы Бас директиваны бұзады, бірақ ол адам өз халқына бұл туралы ештеңе айтпауға уәде береді. Майкл Бернхам Пайкке, шлемдегі камера мен оның құпияны ашуға көмектесетін ақпараты, Бас директивадан маңыздырақ екенін, және олардың біреуін сақтау үшін екіншісінен бас тартуға тура келетінін, ал мұндай шешімді тек капитан ғана қабылдай алатынын жеткізеді. Бесінші маусымдағы "Сыбырлау" эпизодында "Дискавери" кемесі Халем'ниттермен кездеседі. Бұл – денобулалық ауа райы мұнарасымен қорғалған, планетаның жалғыз өмір сүруге жарамды бөлігін құмды дауылдардан қорғайтын және жаңбыр жаудыратын, соғысқа дейінгі, индустриялық емес қоғам. Денобулалықтар Бас директиваны бұзбау үшін, жасырын түрде ауа райы мұнарасын және осыған ұқсас тағы төрт мұнараны орнатып, оларды таулар етіп жасырған. Бірақ, қалған төртеуі істен шығып, соңғысы да бұзылуға жақын, нәтижесінде Халем'ниттер олардың айналасында дін құрады. Капитан Майкл Бернхам мен лейтенант Сильвия Тилли бастапқыда жергілікті тұрғындардың арасына сылтаусыз кіріп, Бернхамға мұнараны жасырын жөндеуге мүмкіндік береді. Алайда, Тиллидің өміріне қауіп туады, себебі Халем'ниттер оны жаңбыр шақыру үшін өткізілетін рәсімнің бір бөлігі ретінде құрбан етуге дайындалады. Бернхам досын құтқару үшін Бас директиваны бұзуға бел буады, Тилли мен Равах есімді жергілікті тұрғынның бекер өліміне ұшырауы тиіс емес екенін, ал мұнараны дұрыс күту жолын білмей, Халем'ниттердің құрып кетуі мүмкін екенін айтады.

Ұлан-ғайыр

Бірінші маусымның жауыз кейіпкері – "Көзқарас" болашақтан келді. Оның бастапқы уақыт жолында Вау Н'Акат планетасына Федерация кемесінің келгенін көрді. Бұл олардың қоғамын Федерацияға қосылуды қалағандар мен қарсылық білдіргендерге бөлді, ал одан кейін болған азаматтық соғыс оларды құртты. Федерация азаматтық соғысқа араласудан бас тартты. "Көзқарас" мұны сыталап жасалған шабуыл деп есептеді және өзінің халқымен алғашқы байланыс жасамас бұрын Федерацияны жою үшін өткенге, яғни сериалдың қазіргі уақытына секіріп өтті. "Бірінші байланыс" эпизодында Кэтрин Джейнвейдің голограммалық түрі USS Protostar экипажына алғашқы байланыс миссиясын бастамас бұрын Бас Директива туралы хабарлайды. Бірақ капитан Дал Р'Эл ескі Ференги ұстазы Даймон Нандидің алдауына ілігіп, нәтижесінде сәтсіз алғашқы байланыс болады. Экипаж Нанди ұрлаған нәрсені қайтарғанмен, Джейнвей оларды қатты сөксе, Бас Директива бұзылғаны ғана емес, оқиғаның барысы олар кездескен халықтың болашақта сыртқы тұлғалармен қарым-қатынасына кері әсер етеді. "Әлем – сахна" эпизодында Protostar экипажы жүз жыл бұрын USS Enterprise кемесінің келуінен мәдени ластануға ұшыраған Эндерпризиандармен кездеседі. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, Enterprise Эндерпризиандарға қауіптің бар екенін анықтаған, содан кейін лейтенант Дэвид Гарровик Бас Директиваны бұзбай, оны жеке өзі шешуге ерікті болады. Бірақ Гарровик апатқа ұшырап, жергілікті тұрғындар оны құтқарып алады, оның қатысуы, технологиясы және әңгімелері олардың мәдениетін Жұлдыздық Флот және Enterprise айналасына құруға әкеледі. Жергілікті тұрғындардың бірі, доктор Бунс (Леонард МакКойдың "Бонс" лақап атымен аталған) Гарровик адамдарға Бас Директива туралы айтқан, олар Федерацияға немесе оның технологиясына дайын емес екенін, бірақ Эндерпризиандар Федерацияны және оның идеалдарын сенуге лайық нәрсе деп қарастырғанын айтады. Protostar-дың Эндерпризиандармен кездесуі Бас Директиваны бұзу емес, екінші байланыс ретінде қарастырылады. Маусымның финалында Эндерпризиан Жұлдыздық Флот курсанттарының арасында көрінеді, бұл олардың соңында Жұлдыздық Флотпен ресми байланыс орнатқанын көрсетеді.

Жаңа ғажайып әлемдер

"Жұлдызды жол: ғажайып жаңа әлемдер" сериасының бірінші маусымындағы "Странные новые миры" эпизодында капитан Пайк "Энтерпрайз" кемесін Ксаея маңындағы шайқасты көргеннен кейін, материя-антиматериялық реакторды қару ретінде өздігінен жасаған қоғамға таныстырады. Бірақ Федерация Кеңесі қарудың қалай жасалғанын анықтай алмады, себебі Ксаея маңындағы шайқас құпия саналғандықтан, олар Пайкты 1-ші бұйрықты бұзғаны үшін жауапқа тарта алмады. Федерация Кеңесі сондай-ақ 1-ші бұйрықты "Басты директива" деп атауды қарастырып жатыр, бірақ капитан Пайк бұл атаудың "ешқашан қабылданалмайтынын" айтады. "Лотос жеушілердің арасында" эпизодында Пайк Ригел VII планетасының бетінен радиоактивті астероидті жоюға бұйрық береді. Спок олардың Басты директиваны бұзатынын мәлімдейді, бірақ Пайк астероидтің әсері жергілікті цивилизацияның дамуын тежеп тұрғанын, ал олардың іс-әрекеті бұл жағдайды түзетуге бағытталғанын, араласу емес екенін түсіндіреді.

Пикард

"Vox" романында Джорди Ла Фордж, "Жұлдызды жол: Ұрпақтар" оқиғаларынан кейін Жұлдызды Флоттың Вердиан III планетасының бетінен "USS Enterprise D" кемесінің қираған бөлігін көтергенін айтты. Бұл, сол жұлдыз жүйесіндегі сопақшадан бұрынғы өркениеттің болуына байланысты Бас Директиваны бұзуды болдырмау мақсатында жасалды. Осының арқасында Ла Форджге кемені жиырма жыл бойы жасырын түрде қайта құруға мүмкіндік туды.

Фильмдер

"Жұлдыздар жолы: Көтеріліс" көркем фильмінде Пикард адмирал Бас директиваны бұзатынын сезгенде, планета халқының құқықтарын қорғау үшін бұйрыққа бағынбайды. "Жұлдыздар жолы: Қараңғылыққа" көркем фильмінде капитан Кирк жергілікті тұрғындарға қауіп төндіретін белсенді жанартауды тоқтатуға тырысып, Споктың өмірін құтқару арқылы, содан кейін "Энтерпрайзды" оларға көрсету арқылы Бас директиваны бұзады. Жаза ретінде Кирк "Энтерпрайз" командасын басқарудан шеттетіліп, бірінші офицер болып тағайындалады. Алғашқыда оның жазасы Жұлдыздық флот академиясына қайтару болған, бірақ адмирал Пайк Кирктің қорғанына тұрды. Хан Ноуниен Сингхтің одан кейінгі әрекеттері Кирктің қызметке қайта орналасуына әкелді.

Сын

Негізгі директива оның қолданылуындағы үйлесімсіздіктерге байланысты сынға ұшырады. TOS эпизодтарында – "Жұма күнінің баласы", "Дүние қуыс және мен аспанға қол тигіздім", "Бұлт сақшылары", "Алма", "Архонттардың қайтысы", "Ғарыштық тұқым" және "Армагеддонның дәмін сезіну" – "Энтерпрайз" экипажы шетелдік әлемдердің заңдары мен салтына араласады немесе Федерацияның мақсатына жету, экипаждың өмірін сақтау немесе тұрғындардың өмірін жақсарту үшін шетелдік планетаны жаулап алады. Сыртқы сын жоғарыдағы мәселелерге назар аударады; Негізгі директива – жазушылардың манипуляциясына ұшырайтын жай ғана сюжеттік құрал. Жанет Д. Стемведель Федерацияның отаршылдыққа қарсы ниеттері мен "бір ғаламды бөлісудің этикалық жобасы" арасындағы мүмкін қақтығысқа назар салады, ол "бір түрлі өзаралықты талап етеді – тіпті сіздің технологиялық жетістіктеріңіз мүлдем басқа болса да, сізге де бірдей моральдық құрмет көрсетілуі керек екенін мойындауды білдіреді". Стемведель былай деп жазады: "Егер сіздің мақсатыңыз шетелдік азаматтардың табиғи мінез-құлқы мен дамуын қандай да бір құнмен өзгерту болмаса, жаңа әлемдерді зерттеудің орнына үйде қалу дұрыс".