Кіріспе

Биохимиялық техника

Биохимияда иммунотақылау – үлгідегі белгілі бір белокты анықтау үшін антиденеге негізделген кез келген әдіс. "Иммунотақылау" термині бастапқыда 1941 жылы Альберт Кунс алғаш сипаттаған тіндік кесімдердің иммуногистохимиялық боялуын білдірген. Дегенмен, иммунотақылау қазір гистология, жасуша биологиясы және молекулалық биология салаларында қолданылатын, антиденеге негізделген бояу әдістерін пайдаланатын кең ауқымды техникаларды қамтиды.

Иммуногистохимиялық

Иммуногистохимия немесе тіндік кесінділерді IHC бояу (немесе иммуноцитохимия, яғни жасушаларды бояу) – иммунобойаудың ең көп қолданылатын әдісі болып табылады. IHC бояудың алғашқы жағдайларында флуоресцентті бояулар қолданылса (иммунофлуоресценцияны қараңыз), қазір пероксидаза (иммунопероксидаза бояуды қараңыз) және сілтілік фосфатаза сияқты ферменттерді пайдаланатын флуоресцентті емес әдістер қолданылады. Бұл ферменттер реакцияларды катализдейді, нәтижесінде жарық микроскопиясымен оңай анықталатын түсті өнім пайда болады. Балама ретінде, радиоактивті элементтерді маркер ретінде қолдануға болады, ал иммунореакцияны авторадиография арқылы визуализациялауға болады. Жасуша морфологиясы мен тіндердің құрылымын сақтау үшін тінді дайындау немесе бекіту маңызды. Тиісті емес немесе ұзаққа созылған бекіту антиденелердің байланысу қабілетін айтарлықтай төмендетуі мүмкін. Формалинмен бекітілген парафинге сіңген тіндік кесінділерде көптеген антигендерді сәтті көрсетуге болады. Дегенмен, кейбір антигендер альдегидтің тіпті орташа мөлшерде бекітілуінен де зардап шегеді. Мұндай жағдайларда тіндерді сұйық азотта жылдам мұздатып, криостатпен кесу керек. Мұздатылған кесінділердің кемшіліктеріне нашар морфология, жоғары ұлғаюда нашар ажыратымдылық, парафинмен кесудің қиындығы және мұздатылған сақтау қажеттілігі жатады. Балама ретінде, вибратомдық кесінділерге тінді органикалық еріткіштермен немесе жоғары температурамен өңдеу қажет болмайды, бұл антигендікті жоюға немесе мұздату-еріту кезінде бұзуға әкелуі мүмкін. Вибратомдық кесінділердің кемшілігі – кесу процесі жұмсақ және нашар бекітілген тіндерде баяу және қиын, сондай-ақ кесінділерде жиі шабық белгілері немесе вибратомдық сызықтар байқалады. Көптеген антигендерді анықтауды антигенді қайтару әдістері арқылы айтарлықтай жақсартуға болады, олар бекіту кезінде пайда болатын белоктық байланыстардың бір бөлігін бұзу арқылы жасырын антигендік ошақтарды ашады. Бұл әртүрлі уақыт аралығында қыздыру арқылы (жылумен шақырылған эпитоптық алу немесе HIER) немесе ферменттік қорытуды қолдану арқылы (протеолитикалық шақырылған эпитоптық алу немесе PIER) жүзеге асырылуы мүмкін. IHC бояуымен күресудің негізгі қиындықтарының бірі – нақты емес немесе жалпы фонды жеңу. Бекіту әдістері мен уақытын оңтайландыру, блокадалық заттармен алдын ала өңдеу, антиденелерді жоғары концентрациялы тұзбен инкубациялау және антиденелерді жуғаннан кейінгі буферлерді және жуу уақытын оңтайландыру – жоғары сапалы иммунобойау алу үшін маңызды. Сонымен қатар, бояудың нақтылығын анықтау үшін оң және теріс бақылаулардың болуы қажет.

Ағын цитометриясы

Бір немесе бірнеше белгілі бір белоктарды өндіретін жасушаларды тікелей талдау үшін ағын цитометрін қолдануға болады. Жасушалар иммунофлюоресценцияда қолданылатын әдістерге ұқсас әдістермен ерітіндіде иммунобелгіленеді, содан кейін ағын цитометриясымен талданады. Ағын цитометриясының IHC-ге қарағанда бірнеше артықшылықтары бар: жасушалардың мөлшері мен құрылымы бойынша нақты жасуша популяцияларын анықтау мүмкіндігі; өлген жасушаларды сүзу мүмкіндігі; жоғары сезімталдық; және бірнеше антигенді бір уақытта өлшеуге мүмкіндік беретін көп түсті талдау. Дегенмен, ағын цитометриясы өте сирек кездесетін жасуша популяцияларын анықтауда тиімділігі төмен болуы мүмкін, сондай-ақ тіндік кесімнің болмауынан архитектуралық байланыстар жоғалады. Ағын цитометрын сатып алумен байланысты жоғары бастапқы шығындар да бар.

Батыс блот

Вестерн блоттинг әдісі жасушалар немесе тіндерден алынған экстракттердегі белгілі бір белоктарды, кез келген тазалау кезеңдерінен бұрын немесе кейін анықтауға мүмкіндік береді. Белоктар әдетте құрғақ, жартылай құрғақ немесе ылғал блоттинг әдістері арқылы синтетикалық мембранаға көшірілгенге дейін гельдік электрофорез арқылы мөлшері бойынша бөлінеді. Мембрананы антиденелерді пайдаланып, иммуногистохимияға ұқсас әдістермен, бірақ бекіту қажеттілігі болмай, тексеруге болады. Анықтау әдетте пероксидазаға байланысты антиденелерді қолдану арқылы, химилюминесценттік реакцияны катализдеу үшін жүзеге асырылады. Вестерн блоттинг – экстракттер арасындағы белок деңгейін жартылай сандық түрде салыстыруға қолданылатын молекулалық биологияның стандартты әдісі. Блоттаудан бұрынғы мөлшерлік бөлу, белгілі молекулалық салмақ маркерлерімен салыстырғанда белоктың молекулалық салмағын анықтауға мүмкіндік береді.

Ферментпен байланысты иммуносорбентті талдау

Энзимдік иммуносорбенттік талдау немесе ELISA – қан плазмасы, сарысу немесе жасушалық/тіндік экстракттерден алынған белоктардың концентрациясын сандық немесе жартылай сандық түрде анықтауға арналған диагностикалық әдіс. Бұл әдіс көп ұңғымалы тақта форматында (әдетте бір тақтаға 96 ұңғыма) жүзеге асырылады. Ерітіндідегі белоктар ELISA тақташаларына адсорбцияланады. Зерттелетін белокқа специфичті антиденелер тақташаны тексеру үшін қолданылады. Блокалдау және жуу әдістерін оңтайландыру арқылы фондық сигнал азайтылады (IHC сияқты), ал позитивті және негативті бақылаулардың болуы арқылы нәтижелердің дұрыстығы қамтамасыз етіледі. Анықтау әдістері көбінесе колориметриялық немесе химилюминесценциялық принциптерге негізделген.

Иммуноэлектрондық микроскопия

Электрондық микроскопия немесе ЭМ тіндер мен жасушалардың егжей-тегжейлі микроархитектурасын зерттеу үшін қолданылуы мүмкін. Иммуно-ЭМ ультражіңішке тіндердегі нақты белсенділерді анықтауға мүмкіндік береді. Ауыр металл бөлшектерімен (мысалы, алтынмен) белгіленген антиденелерді беріліс электрондық микроскопиясы арқылы тікелей көруге болады. Иммуно-ЭМ белсендің жасуша ішіндегі орналасуын анықтауда қуатты болғанымен, техникалық тұрғыдан қиын, қымбатқа соғып, тіндерді бекіту және өңдеу әдістерін мұқият оңтайландыруды қажет етеді. Белсенділерді in vivo биотинилдеу, жасуша морфологиясын жақсы сақтайтын бекіту протоколдарымен антидене бояуының жиі үйлеспеуінен туындайтын мәселелерді жеңілдету үшін ұсынылды.

Әдістемелік шолу

Иммуноокраскалау әдістерінде белгілі бір белок эпитобын анықтау үшін антидене қолданылады. Бұл антиденелер моноклоналдық немесе поликлоналдық болуы мүмкін. Бұл бірінші немесе негізгі антиденені анықтау әртүрлі жолдармен жүзеге асырылуы мүмкін. Негізгі антидене фермент немесе флюорофор арқылы тікелей белгіленуі мүмкін. Бастапқы антидене ферментпен немесе флюороформен байланысатын жоғары туыстық байланыс серіктесімен өзара әрекеттесетін кішкентай молекула арқылы белгіленуі мүмкін. Биотин-стрептавидин – жиі қолданылатын жоғары туыстық өзара әрекеттесудің бір түрі. Бастапқы антиденені фермент немесе флюорофор арқылы белгіленген, кең түрге тән екіншілік антиденені қолдану арқылы анықтауға болады. Электрондық микроскопияда антиденелер ауыр металл бөлшегіне (әдетте 5-15 нм диаметрлі алтын нанобөлшектері) байланыстырылады. Бұрын айтылғандай, қарақұмық пероксидазасы немесе сілтілік фосфатаза сияқты ферменттер түсті немесе химилюминесценттік өнім беретін реакцияларды катализдеу үшін жиі қолданылады. Флуоресцентті молекулаларды флуоресценттік микроскопия немесе конфокалды микроскопия арқылы көруге болады.

Қолданбалар

Иммунотақылаудың қолданылу аясы кең, бірақ көбінесе клиникалық диагностикада және зертханалық зерттеулерде қолданылады. Клиникалық жағдайда, IHC гистопатологияда молекулалық маркерлерге сүйене отырып, нақты қатерлі ісіктерді диагностикалау үшін пайдаланылады. Зертханалық ғылымда иммунотақылауды әртүрлі мақсаттарда қолдануға болады, мысалы, ақуыздың болуын немесе болмауын, тіндердегі таралуын, жасуша ішіндегі орналасуын, сондай-ақ ақуыздың экспрессиясы немесе ыдырауындағы өзгерістерді зерттеу үшін.