Кіріспе

Химияда реактивтілік – химиялық заттың өзі немесе басқа материалдармен бірге энергия бөліп, химиялық реакцияға түсуге бейімділігі. Реактивтілік мыналарды қамтиды:
бір заттың химиялық реакциялары,
бір-бірімен әрекеттесетін екі немесе одан көп заттың химиялық реакциялары,
осы екі түрдегі реакциялар жиынтығын жүйелі зерттеу,
барлық түрдегі химиялық заттардың реактивтілігін зерттеуге қолданылатын әдістеме,
осы процестерді байқауға арналған тәжірибелік әдістер және
осы процестерді болжау мен түсіндіруге арналған теориялар. Бір заттың (реактивтің) химиялық реактивтілігі оның мынадай мінез-құлқымен сипатталады:
ыдырау,
басқа реактивтің немесе реактивтердің атомдарын қосу арқылы жаңа заттардың түзілуі, және
екі немесе одан көп өнім алу үшін екі немесе одан көп реактивпен өзара әрекеттесу. Заттың химиялық реактивтілігі температура, қысым, катализаторлардың болуы сияқты түрлі жағдайларда реакцияға түсу қабілетін, сондай-ақ мыналарды көрсетеді:
онымен реакцияға түсетін заттардың әртүрлілігі,
реакцияның тепе-теңдік нүктесі (яғни, заттың қаншалықты толық реакцияға түсетіні) және
реакция жылдамдығы. Реактивтілік термині химиялық тұрақтылық және химиялық үйлесімділік тұжырымдарымен байланысты.

Басқа көзқарас

Реактивтілік химияда шамалы тұманды ұғым. Ол термодинамикалық және кинетикалық факторларды қамтиды (яғни, заттың реакцияға түсуі немесе түспеуі, және оның қаншалықты жылдам реакцияға түсуі). Екі фактор да өзгеше, және екеуі де температураға тәуелді. Мысалы, сілті металдарының (Na, K және т.б.) реактивтілігі периодтық жүйеде топ бойынша төмен қарай ұлғаяды делінеді, немесе сутегінің реактивтілігі оның оттегімен реакцияласуынан көрінеді. Шындығында, сілті металдарының реакция жылдамдығы (мысалы, олардың сумен реакцияласуынан көрінеді) топ ішіндегі орнына ғана емес, сонымен қатар бөлшек мөлшеріне де байланысты. Сутек, тікелей отпен қоздырылмаса, оттегімен реакцияға түспейді, бұл жарылысқа алып келеді. Терминді реакция жылдамдықтарымен шектеу тұрақты көзқарасқа жетелейді. Реактивтілік – химиялық заттың белгілі бір уақыт ішінде химиялық реакцияға түсуге бейімділігінің жылдамдығы. Таза қосылыстарда реактивтілік үлгінің физикалық қасиеттерімен реттеледі. Мысалы, үлгіні жоғары нақты беттік ауданына дейін ұнтақтау оның реактивтілігін арттырады. Лас қосылыстарда реактивтілікке қосымша ластаушы заттардың болуы да әсер етеді. Кристалдық қосылыстарда кристалдық форма да реактивтілікке әсер ете алады. Дегенмен, барлық жағдайларда реактивтілік негізінен қосылыстың атомдық қасиеттерімен байланысты. "Х заты реактивті" деген мәлімдеме жасау жиі кездессе де, әр зат өзінің реагенттері жиынтығымен реакцияға түседі. Мысалы, "натрий металлы реактивті" деген мәлімдеме натрийдің бөлме температурасында немесе Бунзен горелкасын қолданғанда көптеген таралған реагенттермен (таза оттегі, хлор, тұз қышқылы және су) реакцияға түседі дегенді білдіреді. Тұрақтылық ұғымын реактивтілікпен шатастыруға болмайды. Мысалы, оттегі молекуласының электронды түрде қозу күйіндегі оқшауланған молекуласы, статистикалық анықталған уақыт өткеннен кейін өздігінен жарық шығарады. Мұндай түрдің жартылай ыдырау периоды оның тұрақтылығының тағы бір көрінісі, бірақ оның реактивтілігін тек басқа түрлермен реакция арқылы анықтауға болады.