Кіріспе
Екінші Австралиялық Императорлық күш (2-ші АИФ немесе Екінші АИФ) – Екінші дүниежүзілік соғыстағы Австралия армиясының ерікті экспедициялық күштері. Ол нацистік Германияға соғыс жарияланғаннан кейін, бір жаяу әскер дивизиясы мен оған байланысты қосымша бөлімдерден құрылды. Бұл күштердің едәуір кеңейтілуінен кейін үш дивизия Таяу Шығыс және Солтүстік Африкаға, ал 8-дивизия Британдық Малайя мен Сингапурға жіберілді. 1903 жылғы Қорғаныс заңына сәйкес, жартылай штатты милиция да, толық штатты Тұрақты әскери күш (PMF) та Австралиядан немесе оның аумақтарынан тыс жерде өз еркімен қызмет етпесе, қызмет ете алмайтын еді. Екінші АИФ нацистік Германия, Италия, Виши Франциясы және Жапонияға қарсы күресті. Соғыстан кейін Австралияның соғыс кезеңіндегі әскери құрылымдары демобилизацияланды және 2-ші АИФ таратылды, бірақ оның шағын бөлігі 1947 жылы құрылған Уақытша армияға қосылды, ал одан 1948 жылы Австралияның Тұрақты армиясы құрылды.
The Second Australian Imperial Force (2nd AIF, or Second AIF) was the volunteer expeditionary force of the Australian Army in the Second World War. It was formed following the declaration of war on Nazi Germany, with an initial strength of one infantry division and related auxiliary components. After considerable expansion of this force, three divisions were sent to the Middle East and North Africa, while the 8th Division was sent to garrison British Malaya and Singapore. Under the Defence Act 1903, neither the part time Militia nor the full time Permanent Military Force (PMF) could serve outside Australia or its territories unless they volunteered to do so. The Second AIF fought against Nazi Germany, Italy, Vichy France and Japan. After the war, Australia's wartime military structures were demobilised and the 2nd AIF was disbanded, although a small cadre of its personnel became part of the Interim Army that was established in 1947, and from which the Australian Regular Army was formed in 1948.
Құрылу
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Австралияның Еуропадағы Германиямен күресу үшін теңізден тысқары әскер немесе Жапониямен күресу үшін елді қорғау әскерін құруға басымдық беруі керек пе деген мәселеде пікір қақтығысы болды. Премьер-министр Роберт Мензис екеуін де жасауға шешім қабылдады, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың тәжірибесі Австралияның екеуін де жасауға жеткілікті ресурсы болмағанын көрсетті.
Әскерге шақыру
1939 жылдың 15 қыркүйегінде Мензиес 20 000 адамнан тұратын, бір жаяу әскер дивизиясы мен Австралия армиясының құрамына сыятын қосымша бөлімшелерден құралған екінші АИФ-тің құрылуын жариялады. 1939 жылдың 15 қарашасында Мензиес 1940 жылдың 1 қаңтарынан бастап ішкі қорғанысқа міндетті әскери қызметке қайта оралу туралы жариялады. 1940 жылдың 30 маусымына дейін 21 жасқа толатын, үйленбеген азаматтар милицияға шақырылатын болды. Осы себепті, АИФ еңбек орындарында қажетті мамандықтар бойынша жұмыс істейтін адамдарды қабылдамады.
Қоғамдық пікір және Австралиялық милиция
АИФ-тың жетіспейтін кадрлар мен жабдықтарға қатысты милициядан басымдыққа ие болғанымен, көптеген милиция командирлері оларды АИФ-қа беруге кедергі келтірді. Үкімет жаңа әскердің жартысы милициядан тартылатынын үміттене білгенімен, бұл орындалмауы көп ұзамай анық болды. Халық Германия мен Жапония тарапынан туындаған қауіптерге байланысты екіге жарылды. Бастапқы құлшыннан кейін, жазылу көрсеткіштері төмендеді. Осы себептерге байланысты, Екінші АИФ шамамен бір жыл бойына тек бір дивизияға, яғни 6-шы дивизияға ғана ие болды.
Франция құлдырауы
Францияның құлауы үкіметті де, халықты да әрекетке итермеледі. 1940 жылдың маусым айындағы әскери тіркелудің күрт өсуі – 48 496 адам – жаңадан құрылған 7-дивизияны ғана емес, сонымен қатар 8-ші және 9-шы дивизияларды да толықтыруға жеткілікті болды. Үкімет оны қорғауға көмектесу үшін Ұлыбританияға әскер бөлімдерін жіберді.
Командалық
Генерал-лейтенант Томас Блэймиге 1939 жылғы 13 қазанда Екінші АИФ-тің (Australian Imperial Force) басқаруы тапсырылды және ол соғыс аяқталғанға дейін осы лауазымды сақтап қалды. Осыған байланысты ол әскери кеңеске емес, тікелей қорғаныс министріне жауапты болды. Оған 1914 жылы генерал-майор Уильям Тросби Бриджеске берілген сияқты жарғы негізінде міндеттемелер берілді. Оның жарғысының бір бөлігі Екінші АИФ-тің бірлігін сақтауды талап етті, бірақ бірқатар саяси және әскери дағдарыстар дивизиялардың сирек бірігіп шайқасуына әкелді, ал жеке дивизиялар, бригадалар және тіпті батальондар әртүрлі секторларда немесе тіпті әртүрлі майдандарда орналастырылды. Бұл британдық қолбасшылармен, әсіресе Таяу Шығыстағы Бас қолбасшы, генерал сэр Клод Очинлекпен, әсіресе Тобруктық жеңілдік туралы мәселеде қақтығыстарға себеп болды. 1942 жылғы қаңтарда 6-шы және 7-ші дивизиялар алыс Шығысқа аттанды, ал 1943 жылғы ақпанда 9-шы дивизия соңынан ерді. АИФ-тің соңғы бөлімшелері, үш орман шаруашылығы компаниясы, 1943 жылдың соңында АҚШ арқылы елге оралды. Осыдан кейін Екінші АИФ-тің барлық бөлімшелері Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты майданына орналастырылды, бірақ кейбір офицерлер алмасу немесе байланыс міндеттерімен басқа майдандарда қалды, мысалы, Вернон Стюрд 1942 жылдан 1944 жылға дейін Вашингтондағы Австралия әскери миссиясының басшысы болды. Мензи үкіметінің дау тудырған шешімі – Блэймидің 6-шы дивизиясындағы жоғары лауазымдар милиция офицерлеріне ғана берілді. Бұл көптеген тұрақты әскери офицерлерді (Permanent Military Forces) наразылыққа толтырды. Алайда, 1940 жылғы мамырда 7-ші дивизия құрылғанда, генерал-лейтенант Джон Лаварак тұрақты офицер ретінде оған басшылық етуге тағайындалды. Блэйми 8-ші және 9-шы дивизияларға генерал-майорлар Вернон Стюрд пен Генри Винтерді басшылық етуге тағайындады, бірақ Винтер ауырып қалды және 1940 жылғы Канберрадағы әуе апатынан кейін генерал сэр Бруденелл Уайттың қазасына байланысты Стюрд Бас штабтың бастығы болып тағайындалды. Содан кейін басқару құқығы екі резервтік әскер офицеріне (Citizen Military Forces), генерал-майорлар Гордон Беннетт пен Лесли Морсхедке берілді.
Қару-жарақ пен жабдық
1914 жылғы жағдайдан өзгеше, Австралияда соғыс басталғанда заманауи қару-жарақ пен жабдықтардың қоры болмады. 1914 жылғыдай, Британ армиясы да бастапқы кезеңдерде көп көмектесе алмады, өйткені өз жұмылдыруымен айналысып жатқан еді. Қаржы департаменті көптеген ерлер мен әйелдерді өнеркәсіптен алып қоюға, өнеркәсіптерді қару-жарақ өндірісіне көшіруге және қорғанысқа үлкен қаражат жұмсауға қарсылық танытты. Армияның қарсылығын жеңуге уақыт кетті, ал 25 фунттық қару сияқты заманауи қарулар Австралиядағы конвейерден жаппай шыға бастады. Осы аралықта АИФ, милиция сияқты, Бірінші АИФ Ұлы соғыстан әкелген қару-жарақпен қамтамасыз етілді.
Қару-жарақ
1-ші бронетанкті дивизия 1941 жылы Пуккапуняльде құрылды, неміс блицкригінің қазіргі заманғы соғыста бронетехниканың маңыздылығын көрсеткенінен кейін.
Қызметкерлер
Жасқа қатысты талаптар бойынша, әскерге шақырылатындардың жасы 20-дан 35-ке дейін болуы тиіс еді, бірақ осы талапты бұзудың көптеген жағдайлары болды. Көптеген жандар 20 жасында әскерге келді, сондай-ақ Бірінші АИФ-тің бұрынғы көптеген мүшелері қатарына қосылды, мұндайды кейбір бөлім командирлері ынталандырды, олар тәжірибелі жауынгерлерді қасында ұнатып, бағалайтын.
Төлем
Ерікті әскерилерге күніне 8 шиллинг төленсе де, Австралиядағы AIF-дегі үйленбеген сарбаз күніне 5 шиллинг алды, теңізге шыққаннан кейін күніне қосымша 2 шиллинг қосылды. Бұл күндік 8 шиллинг 6 пенни жәрдемақысынан және орташа негізгі жалақысы 2 фунт 16 шиллингтен кем болды.
Тізбекті нөмірлері
Екінші АИФ-тың барлық мүшелеріне реттік нөмір берілді. Бірінші әріп тіркелу штатын көрсетті: N – Жаңа Оңтүстік Уэльс; V – Виктория; Q – Квинсленд; S – Оңтүстік Австралия; W – Батыс Австралия; T – Тасмания; D ("Дарвин") – Солтүстік территория; P – Папуа – Жаңа Гвинея. Әйел сарбаздардың реттік нөмірлері осыдан кейін F әрпімен жалғасты. АИФ реттік нөмірлеріне X әрпі қосылды. Санның төмен болуы ерте тіркелгенін білдіреді. Генерал Блэйми VX1 нөмірімен тіркелген. Орталық резервтен келген сарбаздар көбінесе бұрынғы нөмірін сақтап, оған 100 000 қосты, ал ОЖҚ офицерлеріне 20 000 қосылды.
АХА-дағы әйелдер
Алғашқы кезден бастап әйелдер Австралия армиясының медбикелік қызметінде қызмет етті. Австралия армиясының медициналық әйелдер қызметі 1942 жылы құрылды, ал Австралия әйелдер армиясы қызметі – 1941 жылғы 13 тамызда. Соңғысының құрамында 24 000 адам болды. Армияда барлығы 35 000-ға жуық әйел қызмет етті, бұл күштің шамамен 5% құрайды.
Иық жапсырмалары
Бірліктер Бірінші АИФ-тың сәйкес бірлігінің иық белгісін тақты, осы белгіні тағып жүрген милиция бірлігінен ажырату үшін сұр жиекпен. Сұр түстің пішіні дивизияны көрсетті, кейде ол түсті бөлігінен өзгеше болатын. Кейіннен милиция бірліктеріндегі АИФ қызметкерлеріне сұр жиек тағуға рұқсат берілді, нәтижесінде кейбір бірліктер бірдей белгілерді тақты. 9-дивизия барлық белгілерін "Т" пішіндес жаңа типке ауыстырды. Екінші АИФ-та Бірінші АИФ-қа қарағанда бірліктер көп болғандықтан, көптеген бірліктер жаңа үлгідегі белгілерді тақты.
Операциялар
6-дивизия генерал-майор Ивен Маккей басшылығымен Батыс Шөлдегі кампанияда Бардия, Тобрук және Бенгазиде шайқасты. Грек кампаниясында көптеген жарақат алды, онда 3000 австралиялық әскер тұтқынға түсті. Сирияда жаңадан жабдықталғаннан кейін, 6-дивизия 1942 жылдың ақпанында Тынық мұхитындағы соғысқа қатысу үшін Австралияға қайта шақырылды. Оның 16-шы және 17-ші жаяу әскер бригадалары уақытша Цейлон гарнизонына жіберілді. 19-шы жаяу әскер бригадасы Дарвинге жіберілді, ал оның 2/11-ші жаяу әскер батальоны Батыс Австралияға жіберілді. 6-дивизияның қалған бөлігі елге оралғаннан кейін, Жаңа Гвинеядағы шайқастарға жіберілді. 16-шы жаяу әскер бригадасы Кокода жолында және Бунадағы шайқастарға қатысты. 17-ші жаяу әскер бригадасы Вау шайқасында және Саламауа жорығында шайқасты. Генерал-майор Артур Алленнің және басқа австралиялық бөлімшелердің басшылығымен 7-ші дивизия 1941 жылы Ливан мен Сирияға қарсы одақтас шабуылға қатысты. Дивизияның 18-ші жаяу әскер бригадасы Тобрукта шайқасты. Тынық мұхитындағы соғыс басталғаннан кейін 7-ші дивизияның бөлімдері Голланд Шығыс Индиясына жіберілді, 8-ші дивизияның бірнеше бөлімін нығайтты. 7-ші дивизияның басым бөлігі Жаңа Гвинеядағы Кокода жолындағы арттық күштерге қолдау көрсету үшін отаршыл батальондарымен бірге орналастырылды. 1-ші бронедивизия мен 6-дивизияның бөлімдерімен және отаршылдармен бірге ол Жаңа Гвинеядағы Буна-Гона шайқасында жапондық маңызды плацдармды жойған одақтас күштердің үлкен бөлігін құрады. 8-ші дивизияның көп бөлігі Малайяға Жапониямен соғысқа дейін гарнизонды нығайту үшін жіберілді, ал қалған батальондар Голланд Шығыс Индиясы мен Жаңа Гвинеяға жіберілді. Нәтижесінде дивизияның көп бөлігі 1942 жылдың ақпанында Сингапурдың құлауында жоғалды, онда дивизия 1789 адам қаза тапты, 1306 адам жараланды; тағы 15 395 адам тұтқынға алынды. Дивизия командирі генерал-майор Генри Гордон Беннеттің қашуы дау тудырды. Миссия 204 деп аталатын шағын, жақсы белгілі емес күш Малайядағы бөлімдерден құрылды, оның ішінде 8-ші дивизияның қырық адамы болды. 1942 жылдың қазан айында әскерден шығарылғанға дейін Қытайда қызмет етті. 23-ші жаяу әскер бригадасы батальондарсыз қалды, өйткені олар Амбон, Рабаул және Тимор құлаған кезде жоғалған еді. Ол отаршыл батальондарымен толықтырылды және ол 8-ші дивизияның қалған бөлімдерімен бірге Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы кампанияларға қатысты. 8-ші дивизия соғыс аяқталғаннан кейін жапон тұтқындарын өңдеу үшін қайта құрылды. Австралиялық әскери тұтқындар, жапондықтардың басқа одақтас тұтқындары сияқты, көбінесе Чанги түрмесінде немесе Жапонияда адамгершіліксіз жағдайда ұсталды. Кейбіреулері мәжбүрлі еңбекке, соның ішінде Бирма темір жолына немесе Сандакан сияқты ұзақ қашықтыққа мәжбүрлі жүріп кетуге ұшырады. АИФ тәуелсіз компаниялары Шығыс Тиморда 1943 жылдың қаңтарында эвакуацияланғанға дейін бірнеше ай бойы партизандық операцияларды жалғастырды. Тәуелсіз компаниялар Жаңа Гвинеяны қорғауда маңызды рөл атқарды, бастапқыда Тынық мұхиты соғысы басталғанға дейінгі айларда ерте ескерту қабілетін қамтамасыз ету үшін Австралияның солтүстігіндегі бірнеше жерді басып алды, содан кейін ұрыстар басталғаннан кейін Тимор, Жаңа Гвинея және Жаңа Британияда бірнеше кешіктіру кампанияларын өткізді. Соғыстың соңында бұл бөлімшелер "коммандос" бөлімшелеріне айналдырылды, кейіннен Жаңа Гвинея, Бугенвиль және Борнеода бірнеше кампанияларда күресті. 9-шы дивизия генерал-майор Лесли Морсхед басшылығымен Солтүстік Африка кампаниясында шайқасты және Тобрук шайқасында өзін ерекшелендірді, онда ол неміс блицкриг тактикасына қарсы тұрған алғашқы одақтас бөлім болды. Солтүстік Африкадағы Осіс күштерінің басшысы генерал-лейтенант Эрвин Роммель Тобруктағы 9-шы дивизияны "көптеген ірі және күшті адамдар, олар Британ империясының элиталық құрамын білдіргені сөзсіз, бұл факт шайқаста да айқын болды" деп сипаттады. 9-шы дивизия, сондай-ақ Эль-Аламейннің бірінші және екінші шайқастарында ерекше көзге түсті. 1943 жылдың басында "Pamphlet" операциясы деп аталатын конвой операциясы кезінде Австралияға оралды. 1943 жылы 6-шы, 7-ші және 9-шы дивизиялар Атертон таулы алқапта қайта біріктірілді. Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағындағы одақтас күштердің Жоғарғы қолбасшысы генерал Дуглас Макартур 1942 және 1943 жылдары өзінің құрлықтағы күштерінің жетекшісі ретінде АИФ-ке тәуелді болды. 7-ші дивизия, қазір генерал-майор Джордж Вейси басшылығымен, Надзабта және Финистерр таулы аймағындағы кампанияда шайқасты. Ал 9-шы дивизия, қазір генерал-майор Джордж Вуттен басшылығымен, Ред Бичте және Хуон түбегіндегі кампанияда шайқасты. Макартур 1944–45 жылдары АИФ дивизияларын екінші дәрежелі тапсырмаларға жұмылдырды, онда олар көптеген адамдардың мағынасыз шайқастар деп санайтын шайқастарға қатысты. Бірінші операциялық бөлімдердің және кейіннен логистикалық бөлімдердің жетіспеуіне байланысты 6-шы дивизия, қазір генерал-майор Джек Стивенс басшылығымен, Макартурдың күш-жігеріне қарамастан, Айтапе-Вевак кампаниясына жіберілді. Ол 7-ші және 9-шы дивизияларды 1945 жылғы Борнео кампаниясында қолданды. 1946 жылы Жапонияның Honshū аралына жоспарланған шабуыл, "Coronet" операциясы, үш қолданыстағы дивизиядан алынған тәжірибелі кадрлардан құралған "Австралиялық 10-шы дивизияны" қамтитыны сөзсіз. Алайда, жапондар шабуылдан бұрын капитуляциялады.
Таратылуы
Екінші АИФ-тың көп бөлігі 1946 жылдың соңына дейін демобилизацияланды. Екінші АИФ 1947 жылдың 30 маусымында таратылды. 1947 жылдың 1 шілдесінде толық жұмыспен қамтылған барлық Екінші АИФ қызметкерлері Уақытша армияға жіберілді; осы күш 1948 жылы Австралияның тұрақты армиясын құру үшін негіз болды.