Кіріспе
Порт-Харкорт (Pidgin: Po ta kot немесе Pi ta kwa) – Нигериядағы Риверс штатының астанасы және ең ірі қаласы. Нигериядағы Лагос, Кано, Ибадан және Бенин қалаларынан кейін халық саны бойынша бесінші орында тұр. Қала Бонни өзенінің жағасында, мұнайға бай Нигер дельтасында орналасқан. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Порт-Харкорттың қалалық халқы 3,480,000 адамды құрайды. Порт-Харкорт агломерациясының халқы 2015 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының бағалауынша, қалалық халқынан шамамен екі есе көп, яғни 2,344,000 адамды құрайды. 1950 жылы Порт-Харкортта 59,752 адам тұрған. 2015 жылдан бері Порт-Харкорттың халқы 150,844 адамға өсті, бұл жылына 4,99% өсімді көрсетеді. 1912 жылы Порт-Харкорт болған аумақ бұрын Ребиси (Икверре) халқының егістік жері болған. Нигерияның отарлық әкімшілігі Энугу көмір шахталарынан (Порт-Харкорттан 243 км солтүстікке қарай) көмір экспорттау үшін портты құрды. Порт, британдықтар салған Шығыс темір жолы арқылы қаламен байланысты болды. 1958 жылы Нигерияның алғашқы шикі мұнайы осы қала арқылы экспортталғаннан бастап Порт-Харкорт экономикасы мұнайға ауысты. Нигерияның мұнай өнеркәсібінің арқасында Порт-Харкорт одан әрі дамыды, қала эстакадалар, құрылыс блоктары және биік ғимараттар сияқты жаңаруларға ие болды. Порт-Харкортта көптеген мемлекеттік және жекеменшік жоғары білім беру мекемелері бар. Олардың ішінде Риверс мемлекеттік университеті, Порт-Харкорт университеті, Кен Саро Вива политехникалық институты, Капитан Элечи Амади политехникалық институты, Игнатиус Аджуру университеті, Риверс мемлекеттік денсаулық сақтау ғылымдары және технология колледжі, Мадонна университеті, ПАМО медицина ғылымдары университеті және Нигерияның ұлттық ашық университеті бар. Қазіргі мэр – Виктор Ихунуо. Порт-Харкорттың басты әуежайы – қала сыртында орналасқан Порт-Харкорт халықаралық әуежайы. NAF базасында тағы бір әуежай бар, оны Aero Contractors және Air Nigeria сияқты коммерциялық әуекомпаниялар ішкі рейстерге пайдаланады.
the city
Port Harcourt (Pidgin: Po ta kot or Pi ta kwa) is the capital and largest city of Rivers State in Nigeria. It is the fifth most populous city in Nigeria after Lagos, Kano, Ibadan and Benin. It lies along the Bonny River and is located in the oil rich Niger Delta. As of 2023, Port Harcourt's urban population is estimated at 3,480,000. The population of the metropolitan area of Port Harcourt is almost twice its urban area population with a 2015 United Nations estimate of 2,344,000. In 1950, the population of Port Harcourt was 59,752. Port Harcourt has grown by 150,844 since 2015, which represents a 4.99% annual change. The area that became Port Harcourt in 1912 was before that of a farmland of people of Rebisi (Ikwerre). The colonial administration of Nigeria created the port to export coal from the collieries of Enugu located 151 mile (243 km) north of Port Harcourt, to which it was linked by a railway called the Eastern Line, also built by the British. Port Harcourt's economy turned to petroleum when the first shipment of Nigerian crude oil was exported through the city in 1958. Through the benefits of the Nigerian petroleum industry, Port Harcourt was further developed, with aspects of modernization such as overpasses, city blocks, and taller and more substantial buildings. There are a number of public and private tertiary institutions in Port Harcourt. These institutions include Rivers State University, University of Port Harcourt, Ken Saro Wiwa Polytechnic, Captain Elechi Amadi Polytechnic, Ignatius Ajuru University, Rivers State College of Health Science and Technology, Madonna University, PAMO University of Medical Sciences, National Open University of Nigeria. The current mayor is Victor Ihunwo. Port Harcourt's primary airport is Port Harcourt International Airport, located on the outskirts of the city; the NAF base is the location of the only other airport and is used by commercial airlines Aero Contractors and Air Nigeria for domestic flights.
Этимология
Порт 1912 жылы салынған, бірақ 1913 жылдың тамызына дейін атауы берілмеген. Ол кезде Нигерияның губернаторы Фредерик Лугард оны колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы Льюис Харкорттың құрметіне "Порт-Харкорт" деп атады. Окрика тілінде қала Хакоти Кири немесе Паракот деп аталады. Ал Облум тайпасының қалаға берген жергілікті аты – Обмоту.
Тарих
Порт-Харкорт қаласы 1912 жылы Солтүстік Нигерия протектораты мен Оңтүстік Нигерия протекторатының губернаторы Фредерик Лугард құрған. Оның мақсаты 1909 жылы Энугуда геолог Альберт Эрнест Китсон тапқан көмірді экспорттау болды. Колониялық үкімет Диобу халқынан жерлерін алуға мәжбүрлік жасады, ал 1912 жылы порт қалашығының құрылысы басталды. Кейін қала құрамына Ороворукво, Оромеруэзимгбу, Нкпогу және Румуомаси сияқты ауылдар қосылды. Алғашқы порттың оңтүстігіндегі сағаларда Вакирике Ижау тайпасының балық аулау лагерлері мен жерлері орналасқан еді. 1956 жылы Олоибириде жасық мұнайдың табылуынан кейін, Порт-Харкорт 1958 жылы Нигериядан алғашқы кемемен мұнай экспорттады. Порт-Харкорт Нигерияның мұнай экономикасының орталығына айналды және мұнай өнеркәсібімен байланысы арқасында модернизация мен урбанизацияға қол жеткізіп, оның артықшылықтарын пайдаланды.
География
Порт-Харкорттың басты қаласы – Порт-Харкорт жергілікті басқару аймағындағы Порт-Харкорт қаласы, ол бұрынғы еуропалық аудандардан тұрады, қазір Ескі GRA және Жаңа Layout аймақтары деп аталады. Ал қалалық аймақ (Порт-Харкорт қаласы) жергілікті басқару аймағының өзінен және Обио Акпор мен Элеме аймақтарының бір бөлігінен құралған. Порт-Харкорт, қазіргі Риверс штатының астанасы, штаттың жалғыз ірі қаласы болғандықтан, тығыз қоныстанған. 2009 жылы Риверс штатының Әкімшілік жиналысы және губернатор Амаечи басшылығымен Порт-Харкорт қаласын жеңілдету мақсатында дамуды айналағы елді мекендерге тарату туралы заң қабылданды. Үлкен Порт-Харкорт аймағына сегіз жергілікті басқару аймағы кіреді: Порт-Харкорт, Окрика, Обио Акпор, Икверре, Ойгбо, Огу-Болу, Этче және Элеме. 2009 жылғы мәліметтер бойынша, оның жалпы халқы 2,000,000 адамды құрады, бұл оны Нигериядағы ең ірі қалалардың біріне айналдырды. Бірақ соңғы зерттеулерге сәйкес, бұл көрсеткіш айтарлықтай өсті.
Климат
Порт-Харкорт тропикалық муссондық климатқа (Köppen: Am) ие, онда ұзақ және ауыр жаңбырлы маусымдар мен өте қысқа құрғақ маусымдар болады. Қаланың құрғақ маусым айлары деп тек желтоқсан мен ақпан айларын ғана қарастыруға болады. Батыс Африканың көптеген қалаларының климатына әсер ететін гарматтан Порт-Харкортта оқшаулау байқалады. Порт-Харкорттағы ең көп жауын-шашын қыркүйек айында жауады. Желтоқсан айы жылдың ең құрғақ айы болып есептеледі. Қаладағы жылдық температура тұрақты болып келеді, жыл бойында айтарлықтай өзгермейді. Орташа температура қалада әдетте біршама тұрақты болады.
Ауаның ластануы
Қала тұрғындары 2016 жылдың соңғы тоқсанынан бері бөлшектік (көмір шаң) ластануды бастан кешіріп келеді. Тұрғындар киімдерінің және сырттағы барлық заттардың қара күйемен жабылып қалғанын айтады. Мемлекеттік экологиялық комиссар Розелин Коньяның ресми мәліметтері бойынша, 2016 жылғы сынамалар нәтижесінде қаладағы ауаның ластану деңгейі бір куб метрге 270 микрограммды құрады. АҚШ-тың Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің (EPA) ауа сапасы индексінде (AQI) 0-50 көрсеткіш жақсы, ал Порт-Харкортқа жататын 200-300 аралығындағы көрсеткіштер барлығына зиянды деп есептеледі. EPA мұндай аймақтардың тұрғындарына ауыр және ұзақ физикалық еңбекten аулақ болуға және ішкі кеңістікте жұмыс істеуге кеңес береді. "2018 жылдың маусымына дейін 15 ай ішінде ауа сапасы 240 күн бойы зиянды деңгейде болды, оның 85 күні өте зиянды, ал 13 күні қауіпті деп танылды". Қаланың көп бөлігін көкшіл тұман жауып, PM2.5, топырақ және судың шөгіндісінен көру қабілеті нашарлады, сондай-ақ экожүйелердің әртүрлілігіне зиян келді. Бұл қала тұрғындарын көбірек уақытын үй ішінде өткізуге мәжбүр етті. Обио/Акпор кеңесіндегі Румоси және Румуодуманя қалаларының тұрғындары қауіпсіз қалаларға көшіп кеткенінен кәсіпкерлік белсенділігі төмендеді. Қоршаған орта министрлігі қаланың әртүрлі аймақтарынан ауа сынамаларын алып, талдау нәтижесінде PM2.5 және PM10 деңгейі Дүниежүзілік денсаулық ұйымының (ДДҰ) нормасынан 11 есе жоғары екенін анықтады. Бұл бұзушылық Алуу қауымдастығында орналасқан Қытай үкіметтік компаниясы (CGC), H&H Engineering Company және AUC Asphalt Company компанияларын жабу арқылы жойылды, олар қоршаған ортаға зиянды эмиссияны көп көлемде шығарып, экологиялық ережелерді бұзды. Заңсыз мұнай өңдеу зауыттары, шиналарды өртеу, газды жағу, сұйытылған табиғи газ (СЖГ) операциялары, мұнай-химиялық компаниялар және мұнай өңдеу зауыттары да көмір шаңның күдікті көздері болды. Риверс штаты Нигериядағы мұнай өнеркәсібінен түсетін жалпы ішкі өнім және валюталық түсімдер бойынша ең бай штаттардың бірі болып табылады, ал шикі мұнай оның негізгі экспорттық тауары болып табылады. Порт-Харкорттың кейбір аудандарында микропәтерлер архитектурасы кең таралған. Риверс штатының хатшылығының Пойнт блогы қаланың символы болып саналады. 18 қабаттан тұратын бұл ғимарат Оңтүстік-Шығыс және Оңтүстік-Оңтүстік геосаяси аймақтарындағы ең биік ғимарат.
Этностық топтар
Порт-Харкорт негізінен жағалау Икверре, Иджо, Обулом және Огони халықтарынан құралған.
Дін
Елдің оңтүстігіндегі басқа қалалардағыдай, Порт-Харкорттың басым діні – христиандық. Христиан халқының маңызды бөлігін рим-католиктер құрайды. Порт-Харкорт католик епархиясында көптеген шіркеулер, приходтар мен дін қызметкерлері бар. Орталық шіркеу – Д желісіндегі Корпус Кристи кафедральді приходы. Қалада англикан, методист, баптист, пресвитериан, Ехоба куәгерлері және евангелистік және пентикост шіркеулерінің мүшелері сияқты басқа да христиан дін өкілдері де бар. Тұрғындардың өте аз бөлігі ислам дінін ұстанады.
Түнгі өмір
Мұнай астанасы болумен қатар, Порт-Харкорт жанды кешкі ойын-сауық және көңіл көтеру орталығымен де әйгілі. Қаланың әр жерінде көптеген қоғамдық орындар, лаунждар, клубтар, би-барлар және мейрамханалар орналасқан. Кешқұмарлар мен ойын-сауық іздеушілер түндерін көбінесе New GRA-да өткізеді, онда көптеген барлар мен элиталық түнгі клубтар жиналған. Түнде қаланың кез келген жерінен қарқынды және клубтық музыканы естуге болады. Стриптиз клубтары мен жезөкшелік үйлері сияқты жыныстық қызметке бағытталған кәсіпорындардың саны да артқан.
Кинодағы рөлдері
"Қан мен мұнай" фильмі екі британдық әйелдің Нигер дельтасының шет аймағына жасаған ерекше саяқатын баяндайды. Басты кейіпкер Элис Омука Порт-Харкортқа сапар шегеді, онда ол шетелдік мұнай қызметкерлерін ұрлау туралы хабар алады. Порт-Харкорт – Блессинг Удуефтің "Жасыл көз" фильмінің түсірілген жері. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі де осы қалада болды. Порт-Харкортта түсірілген "Girls Hostel" нолливуд фильмі актрисалар Мэри Уранта мен Императрица Нжаманы танымал есімдерге айналдыруға көмектесті.
Колледждер мен университеттер
Порт-Харкорттағы бірнеше жоғары білім беру мекемелері кәсіби аккредиттеуден өткен бағдарламалар мен біліктіліктердің кең ауқымын ұсынады. Бұл мекемелердің көпшілігі мемлекеттік қаржыландыруда, ал қалғандары жекеменшік нысандарда жұмыс істейді. 2015 жылы Times Higher Education бағалауынша, Порт-Харкорт университеті Африкада алтыншы, ал Нигерияда бірінші орынға ие болды. Федералдық үкіметке қарасты университеттың бас кампусы Чоба ауданында орналасқан. Риверс штатының үкіметі басқаратын университеттер мен колледждер де қалада бар. Оларға Риверс мемлекеттік университеті, Кенеуле Бисор Саро Вива политехникалық институты (бұрынғы Риверс мемлекеттік политехникалық институты, Бори), Капитан Элечи Амади политехникалық институты, Игнатиус Аджуру білім беру университеті және Риверс мемлекеттік денсаулық сақтау ғылымдары мен технологиялар колледжі кіреді. Ең танымал жекеменшік мекемелер – Батыс Африка католик институты және Шығыс политехникалық институты. Соңғысы штат ішінде құрылған алғашқы және жалғыз жеке политехникалық институт.
Медиа
Порт-Харкорттағы бұқаралық ақпарат құралдары негізінен баспа, онлайн блогтар, әлеуметтік желілер және хабар таратудан тұрады. Ақпарат көбінесе радио, теледидар, газеттер, журналдар және интернет арқылы халыққа таратылады. Үкімет қазіргі коммуникация құралдарының бір бөлігіне ие, бірақ жеке меншік БАҚ-қа да рұқсат беріледі. РИВЕРС штатының Ақпарат және коммуникация министрлігі реттеуші орган ретінде бүкіл хабар тарату жүйесін бақылаумен, сондай-ақ бәсекелестікті дамытумен және қала бойынша сапалы қызметтердің ұсынылуын қамтамасыз етумен жауапты. Ағылшын тілі елдегі қалалық аймақтарда кең таралғандықтан, басылымдар, жаңалықтар, радио және теледидар бағдарламалары сияқты ақпарат құралдарының мазмұны көбінесе ағылшын тілінде қол жетімді.
Газеттер
Баспада, Порт-Харкортта ең көп таралымы бар күнделікті газет – The Tide. Ол мемлекеттік қолдаумен шығарылады және онлайн нұсқасы бар. Тағы бір танымал газет – жергілікті саясаткер Джерри Нидэмге тиесілі National Network апталық таблоиды. Бұған қоса, Nativity Communications Company баспасынан шыққан The Neighbourhood және Writers House баспасынан шыққан The Newswriter газеттері де нарық үлесі үшін бәсекелесіп, екеуінің де кеңсесі мегаполисте орналасқан.
Радио
Радио осы аймақтарда маңызды бұқаралық ақпарат құралы болып табылады. Ол жаңалықтар мен ойын-сауық көзі ғана емес, сонымен қатар кең таралған және көпшілікке жетудің арзан жолы болып табылады. Порт-Харкорт қаласының көптеген радиостанциялары жекеменшік иелігінде, ал қалғандары мемлекеттік меншікте. 1981 жылы құрылған "Риверс" радиосы ағылшын тілінде және түрлі жергілікті тілдерде бағдарламалар ұсынады. Оның операторы – Риверс мемлекеттік телерадиокорпорациясы (RSBC). 2013 жылдың желтоқсанына дейін Silverbird Group, South Atlantic Media, Globe Broadcasting and Communications және The Multimesh Company сияқты медиа конгломераттарына тиесілі болған 5-тен астам жергілікті FM станциясы коммерциялық лицензия алған.
Теледидар
Rivers State Television – мемлекеттік телеарна, UHF 22 арнасында. 1985 жылы құрылған.
Көлік
Қала шетінде Порт-Харкорт халықаралық әуежайы орналасқан. Нигерия әуе күштерінің (NAF) базасы ішкі рейстерді жүзеге асырау үшін Aero Contractors, Caverton Helicopters және Bristow Helicopters сияқты коммерциялық әуе компаниялары пайдаланатын жалғыз басқа әуежай болып табылады. Сонымен қатар, екі теңіз порты бар (FOT Onne, Port Harcourt Wharf).
Спорт
Қалада үш стадион бар: Акулалар стадионы, Елекахияда орналасқан Якубу Говон стадионы және Омагавада орналасқан Адокие Амиесимака стадионы. Порт-Харкорт Нигерия мен Африкадағы ең жақсы футбол командаларының бірі – «Риверс Юнайтед» клубының үйі. Қазіргі Риверс штатының губернаторы Якубу Говон стадионының жанында «Реал Мадрид» футбол академиясын ашты. Бұл Нигериядағы алғашқы академия.
Денсаулық сақтау
Порт-Харкорт – Риверс штатындағы медициналық қызметтердің жетекші орталығы. Порт-Харкортта көптеген денсаулық сақтау мекемелері, оның ішінде ауруханалар мен ғылыми-зерттеу орталықтары орналасқан. Қаладағы маңызды жоғары деңгейлі медициналық мекеме – Порт-Харкорт университетінің оқу-әдістемелік ауруханасы (UPTH) Шығыс-Батыс тас жолында орналасқан. Мемлекеттік ауруханалар кеңінен танымал және көптеген науқастарды қабылдайды. Олардың ең көнесі – Брейтуайт есімді Мамандар ауруханасы. 1925 жылы құрылған, 375 төсектік бұл мекеме жалпы және мамандандырылған медициналық және хирургиялық қызметтермен қатар, диагностикалық және қосымша қызметтердің кең спектрін ұсынады. 2009 және 2013 жылдар аралығында Риверс штатының үкіметі тағы екі аурухананы ашты. Олар – Келси Харрисон ауруханасы және Риверс штатының тіс және жақ-бет аймағы ауруханасы. Қаладағы тағы бір белгілі ауруханалар – жекеменшік "Меридиан" ауруханасы және "Рехобот" Мамандар ауруханасы.
Сумен жабдықтау және санитарлық тазалық
Порт-Харкорт сумен жабдықтау және санитарлық тазалық жобасы Порт-Харкорт және Обио-Акпор жергілікті басқару аймақтарының халқына тұрақты сумен қамтамасыз етуді мақсат етеді. Бұл жоба ескі Порт-Харкорт сумен жабдықтау жүйесін қайта жаңғыртудың және оны қаланың жаңа аудандарына кеңейтудің бірінші кезеңі болып табылады. Жоба Румуола станциясын қайта жаңғырту және жаңартуды, оның күндізгі қуатын арттыруды қамтиды. Риверс штатында су шаруашылығы және коммуналдық қызметтер реформасы 2009 жылы басталды, оның ішінде 2012 жылғы Риверс штатының су және санитарлық саясаты және 2012 жылғы Риверс штатының су секторын дамыту туралы №7 заңы қабылданды. Саясат және заңда қызмет көрсету үшін арнайы институттар құру қарастырылған. Негізгі агенттіктерге ауылдық сумен жабдықтау және санитарлық агенттігі (RWSSA), шағын қалаларды сумен жабдықтау және санитарлық (STWSSA), Порт-Харкорт су корпорациясы (PHWC) және Риверс штатының су қызметтерін реттеу комиссиясы кіреді. Порт-Харкорт су корпорациясы (PHWC) 2012 жылғы №7 су секторын дамыту заңына сәйкес, бұрынғы Риверс штатының су басқармасын алмастыру және ішуге жарамды сумен қамтамасыз ету және сарқынды суды тазарту қызметтерін жүзеге асыру үшін құрылды. Корпорация 2014 жылдың қыркүйегінде пионер-директор Кеннет Анганы жұмысқа қабылдау арқылы ресми түрде жұмысын бастады, оған өзін-өзі қаржылай қамтамасыз ететін мемлекеттік корпорацияға айналу міндеті жүктелді.
Үлкен Порт-Харкорт қаласы
Бұрынғы губернатор Чибуике Амаэчидің басшылығымен «Үлкен Порт-Харкорт қаласы» деп аталатын жаңа қала құру жоспары жарияланды. Жаңа қала Порт-Харкорттың шетінде, Порт-Харкорт халықаралық әуежайына жақын орналасқан. «Үлкен Порт-Харкорт қаласын» дамытудың жалпы аумағы Риверс штатының сегіз ауданын қамтиды, оның ішінде Огу-Боло, Элеме, Икверре, Этче, Обио-Акпор, Окрика. 2009 жылдың сәуірінде заңмен құрылған GPHCDA-ның міндеті – «Үлкен Порт-Харкорт» бас жоспарын іске асыруды жеңілдету және жаңа қаланы салу. Органды әкімші Алеручи Куки Гам басқарады, оған органның хатшысы және басқармасынан құралған бастамашыл басқару тобы – Сильва Опусунжу, қаржы директоры Аарон Обелли, әкімшілік директоры (тұрақты хатшы) МИ Телла, қоғамдық байланыс директоры Кеннет Анга, құқық мәселелері директоры Нвобике, жобалар директоры Эдмунд Алтрайд, дамуды бақылау директоры сэр Нгози Воргу көмектеседі. «Үлкен Порт-Харкорт» қаласы «Бақша қаласы ойындары» деп аталған 17-ші ұлттық спорт фестивалінің бірнеше іс-шараларын қабылдады.