Кіріспе

Адамава штатының астанасы, Нигерия.

Йола (Fulfulde: Ƴola), «Ұлы жазық» немесе «Кең жазық даласы» деген мағына береді, Нигерияның Адамава штатының ірі қаласы, астанасы және әкімшілік орталығы. Ол Бенуе өзенінің жағасында орналасқан, халқы 336 648 адамнан асады (2010 жылғы мәлімет бойынша). Йола екі бөлікке бөлінген. Ламидо орналасқан Йоланың ескі қаласы – дәстүрлі қала, ал Джимета қаласы (шамамен солтүстік-батысқа қарай) – әкімшілік және коммерциялық орталық. Олар көбінесе Йола деп аталады. Солтүстікке қарай Мандара таулары, оңтүстікке қарай Шабши таулары және Димланг тауы (Вогель шыңы) орналасқан. Йола Нигериядағы ең ірі ұлттық парктерінің бірі – Гашака Гумпти табиғи қорығына, Нгель Ньяки тау орман қорығына, Мамбилла платосына, Африкадағы алғашқы мәдени ландшафт ретінде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енген Сукурға, Ядин шарлауына, Гонгола өзеніндегі Кири бөгетіне, жақын орналасқан Камерунның Бенуе ұлттық паркіне, Ваза ұлттық паркіне және Камерунның Гаруа қаласына (Бенуе өзенінің ар жағында) қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Тарих

1841 жылы құрылған Йола – Нигерияның солтүстік-шығыс аймағындағы төбеге жайылған муниципалитет. 1901 жылға дейін ол Фулани мемлекетінің астанасы болды, содан кейін британдықтар басып алды. Бүгінде Йола – 1991 жылы Гонгола штатының бір бөлігінен құрылған Адамава штатының астанасы. Жергілікті Фулани басшысы Модиббо Адама 1841 жылы Йоланы негіздеді. 19 ғасырдың басында Шеху Усман Дан Фодио басқарған ислам қозғалысы кезінде Модибо Адама Жоғарғы Бени аймағындағы халықты жетектей алатын мұсылман ғалымы ретінде танылды. Йола қаласы құрылғаннан кейін көп ұзамай, 1851 жылы аймаққа алғаш рет Генрих Барт келді. Ол Сахара жолымен, сол кезде Борно империясының астанасы болған Чад көліне жақын Кукава арқылы сапарлады. Йола халықаралық әуежайы Нигериядағы алғашқы әуежайлардың бірі және электр қуатымен қамтамасыз етілген алғашқы қалалардың бірі болды. 2015 жылдың 17 қарашасындағы жанкешті шабуылда 30-дан астам адам қаза тапты.

Климат

Йола тропикалық саванналық климатқа ие, ол ыстық жартылай құрғақ климатпен шектеседі (Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Aw BSh-мен шектеседі) құрғақ маусыммен және ылғалды маусыммен. Температура жыл бойы жылы, тамыз және қыркүйек айларындағы орташа ең жоғары температура 31,3 °C (88 °F), ал желтоқсан айындағы орташа ең төменгі температура 16,9 °C (62 °F) болады. Наурыз айындағы орташа ең жоғары температура 42,8 °C (109 °F), ал сәуір айындағы орташа ең жоғары температура 27,0 °C (81 °F) құрайды. Ең жоғары температура наурыз және сәуір айларында, жауын-шашын маусымы басталар алдында байқалады. Йолаға жыл сайын орташа есеппен жауын-шашын түседі. Мамырдан қазанға дейін ылғалды маусым, ал жылдың қалған уақыты құрғақ мезгіл болып табылады. Құрғақ мезгілде, әсіресе ақпаннан сәуірге дейін, күндізгі температура жоғарылайды және түнгі температура төмендеуі мүмкін. Сондай-ақ, құрғақ мезгілде күндізгі температураның өзгеруі жоғары болады. Тамыз айы ең ылғалды ай, орташа есеппен 16 жауын-шашын күнінде жауады. Желтоқсаннан ақпанға дейін жауын-шашын байқаылмайды. Құрғақ мезгілде ауаның ылғалдылығы төмендеп, ақпан айында 13,5%-ға дейін жетеді, бірақ ылғалды маусымда, әсіресе шілде мен қыркүйек аралығында ылғалдылық артады. Йолаға жыл сайын 2845,5 сағат күн сәулесі түседі, ол жыл бойы тең бөлінеді, қараша айында күн сәулесі ең көп, ал тамыз айында ең аз болады.

Бұлттар

Йоланың бұлтты жағдайы жыл бойына күрт өзгереді; ашық күндері 4,6 айға созылады, ал жартылай бұлтты күндері 7,4 айға созылады. Ең ашық ай – қаңтар, онда аспанның 53% ашық немесе көбінесе ашық болады, ал 78% бұлтты немесе жабық болады. Мамыр айы ең бұлтты ай болып табылады.

Жаңбыр жауған

Йоланың айлық жауын-шашын мөлшері маусымға қарай күрт өзгереді, наурыздың 27-сінен қарашаның 7-сіне дейінгі 7,3 айлық жаңбырлы маусымда орташа жауын-шашын 0,5 дюймді құрайды. Ең көп жауын-шашын тамыз айында жауады, орташасы 6,5 дюйм. Құрғақ кездің ұзақтығы 4,6 ай, ал қаңтар айында ең аз орташа жауын-шашын мөлшері 0,0 дюймді көрсетеді.

Инфрақұрылым

Жақын жердегі Джимета қаласында базар, зообақ, Сауд Арабиясына тікелей рейстермен әуежай, NiPost және NiTel кеңселерi, сондай-ақ негізгі мешіт пен кафедралық собор бар. Штат астанасы болғандықтан, ол солтүстікке қарай Муби мен Майдугуриге, батысқа қарай Нуманға, Гомбеге, Джалинго мен Баучиге және оңтүстікке қарай Макурджи мен Кацина Алаға бағытталған автобустар мен таксилермен ірі көлік торабы болып табылады. Камерунға, Гаруаға таксилер бар. Абуджа мен Лагосқа үнемі рейстері бар әуежай да бар. Қалада түрлі білім беру мекемелері орналасқан, мысалы: Нигерияның Американдық университеті (AUN) (Африкадағы бірінші және жалғыз даму университеті), Адамуа штатының политехникалық институты, Модибо Адама университеті Йола (MAU), бұрынғы Федералды технологиялық университет, Йола, Мубиге баратын жолда қаланың солтүстігінде орналасқан, Федералдық қыздар колледжі, Йола, AUN академиясы (ABTI академиясы), Алию Мустафа академиясы, Чирома Ахмад академиясы, Ахмаду Рибаду колледжі, MAUTECH университетінің орта мектебі, Конкордия колледжі (Нигерия студенттерінің ұлттық қауымдастығы 2007 жылы оны ең үздік орта білім беру мекемеп деп таныды). Йола сондай-ақ Нигерия заң мектебінің алты кампусының біріне орналасқан, ол Нигерияның Американдық университетінің жанында және көптеген басқа да білім беру орындары бар. Адамуада Нигериядағы ең жақсы қоймалардың бірі орналасқан, ол Нуманға баратын жолда батысқа қарай орналасқан. Көрікті жерлерге: Сунг аудандық басқару аймағындағы Үш қарындас төбелері кіреді, олар әртүрлі биіктікте, ортаңғысы үлкен қарындасы ретінде қатар тұрған үш әдемі тау жыныстарынан тұрады. Бұрынғы Нюва көлі балық аулау фестивалі өткізілген жер қазір құрғап, тұрғын үйлерге айналдырылған. Ламидо сарайы және жыл сайынғы атпен жүріп өтетін дурбар, бастапқыда Фулбе елді мекені болған, қаланың көп бөлігін Фулбе халқы құрайды, сондай-ақ елдің басқа аймақтарынан және көршілес Камеруннан келген адамдар да тұрады.