Кіріспе

Джон Кларк (1609 жылғы қазан – 20 сәуір, 1676 жыл) – американдық саясаткер және дәрігер, баптист дінінің пасторы, Род-Айленд және Провиденс плантацияларының негізін қалаушылардың бірі, оның ықпалды жарғысының авторы және Америкадағы діни еркіндіктің жетекші жақтаушысы. Кларк Англияның Суффолк графтығындағы Уэстхорп қаласында дүниеге келген. Ол жан-жақты білім алды, Англияда магистр дәрежесін алып, содан кейін Голландияның Лейден қаласында медициналық білім алды. 1637 жылы Антиномиан дау-дамай кезінде Массачусетс шығанағы колониясына келді және көптеген қуғынға ұшырағандармен бірге Аквиднек аралына баруды шешті. Ол Портсмут пен Ньюпорт (Род-Айленд) қалаларын негіздеуге қатысты және Ньюпортта Американың екінші баптист шіркеуін құрды. Баптистер еретиктер саналды және Массачусетске кірулеріне тыйым салынды, бірақ Кларк сол жерге енуге тырысты және Линн қаласына (Массачусетс) миссионерлік сапардан кейін Бостон түрмесінде уақыт өткізді. Түрмедегі жағдайдан кейін Англияға барып, Массачусетстегі баптистердің қуғынға ұшырауы және өзінің діни сенімдері туралы кітап жазды. Жаңа құрылған Род-Айленд колониясына Англияда өкіл қажет болды, сондықтан ол он жылдан астам уақыт колонияның мүддесін қорғау үшін сол жерде қалды. Жаңа Англияның басқа колониялары Род-Айлендке жаулық қатысты, ал Массачусетс шығанағы мен Коннектикут колониясы Род-Айленд аумағына еніп кірді. 1660 жылы Англияда монархия қайта орнатылғаннан кейін, Род-Айленд өзінің аумақтық тұтастығын қорғау үшін патшалық жарғы алуы қажет болды. Кларк осындай құжатты алуды өз міндеті деп санады және бұл оған бұрын-соңды конституциялық жарғыда көрілмеген діни бостандықтарды енгізу мүмкіндігін берді. Ол король Чарльз II-ге он өтініш пен хат жазды және Коннектикутпен аумақтық шекаралар бойынша айлар бойы келіссөздер жүргізді. Соңында ол Род-Айленд патшалық жарғысын жазып, патшаға ұсынды, ол 1663 жылғы 8 шілдеде патшаның мөрімен бекітілді. Бұл жарғы Род-Айленд тұрғындарына беспрецеденттік еркіндік пен діни бостандық берді және 180 жыл бойы қолданыста болды, бұл тарихтағы ең ұзақ сақталған конституциялық жарғы болды. Кларк жарғыны алудағы табысынан кейін Род-Айлендке оралды; ол азаматтық істерге белсенді қатысты және 1676 жылы қайтыс болғанға дейін Ньюпорттағы шіркеуін басқарды. Ол Америкадағы алғашқы білім беру трастын құрған кең өсиет қалдырды. Ол Род-Айленд жарғысына, кейіннен АҚШ Конституциясына енгізілген жан бостандығы идеясының жақтаушысы болды.

Ерте өмір

Джон Кларк Англияның Суффолк графтығындағы Вестхорп ауылында дүниеге келді және 1609 жылғы 8 қазанда сол жерде крещениеден өтті. Ол Томас Кларк пен Роза Керричтің (немесе Керридж) жеті баласының бірі болды, олардың алтауы Англиядан шығып, Жаңа Англияға қоныс аударды. Англиядағы өміріне қатысты оның және оның бауырларының крещение жазбаларынан басқа нақты мәлімет табылмады. Кларк, 28 жасында Нью-Англияға дәрігер және баптист пасторы ретінде келгендігіне қарағанда, жоғары білімді болғанға ұқсайды. Оның көп жылдық оқуы 1652 жылы жазылған және жарияланған кітабы арқылы, сондай-ақ 1663 жылғы Род-Айленд Корольдік жарғысын шеберлікпен жазу арқылы көрінеді; әрі оның өсиетінен еврей және грек тіліндегі кітаптары, сондай-ақ өзі жазған конкорданс және сөздік туралы ақпарат табылады. Кларк өмірін Англияда іздеудің қиындығы көбінесе оның өте кең таралған атына байланысты. Род-Айленд тарихшысы Джордж Эндрюс Мориарти, кіші, бұл сол Джон Кларк болуы мүмкін дейді, ол Кембридждегі Сент-Катрин колледжінде оқыған, бірақ ол 1628 жылы Оксфордтағы Брассеноз колледжінен бакалавр, ал 1632 жылы магистр дәрежесін алған болуы мүмкін. Оның білімі туралы тағы бір мәлімет сол кездегі Еуропаның маңызды медицина орталықтарының бірі болған Голландиядағы Лейден университетінің студенттер тізімінен алынған. Университет түлектерінің тізілімінде латын тілінде "Johannes Clarcq, Anglus, 17 July 1635 273" (Джон Кларк, Англия) деп жазылған. Кларк өзі жазған конкорданстан магистр дәрежесін алғанын көрсетеді, онда авторлық "Джон Кларк, өнер магистрі" деп көрсетілген.

Род-Айленд

Кларк 1637 жылдың қараша айында Бостонға келді, осы кезде колония Антиномиялық дау деп аталатын үлкен теологиялық және саяси дағдарыстың ортасында еді. Бостон шіркеуінде Джон Коттон басқаратын "имен келісімі" теологиясын қолдаушылар мен Джон Уилсон және басқалар басқаратын "істер келісімі" теологиясын қолдаушылар арасында үлкен бөлініс болды. Осы даудың нәтижесінде көптеген адамдар Массачусетс шығанағы колониясынан ерікті түрде немесе жер аударылып кетті. Кейбіреулері 1637 жылдың қараша айында Нью-Гэмпшир штатындағы Эксетер қаласын құру үшін солтүстікке барып, ал үлкен тобы қайда бару керектігін білмеді. Олар Роджер Уильямспен байланысқа шығып, оның Провиденс плантацияларының жанындағы Наррагансет шығанағындағы Наррагансет халқынан жер сатып алуын ұсынды. Джон Кларк өзінің кітабында жазғандарына сәйкес, екі топқа да қатысты: "[1637] жылғы жаздың қатты ыстығынан кейін салқындау үшін солтүстікке бардым, бірақ келесі жылы [1637–38] қыс тым суық болды, сондықтан көктемде оңтүстікке қарай жылжуға мәжбүр болдық". Кларк 1638 жылдың 7 наурызында Бостондағы Уильям Коддингтонның үйіндегі адамдар тобына қосылды және олар Портсмут келісімін жасады. Кейбір тарихшылар Кларк діни сезімге негізделіп, осы құжатты жазған деп санайды. 23 адам христиандық принциптерге негізделген "саяси бірлік" құруға арналған құжатқа қол қойды, ал Коддингтон топтың жетекшісі болып сайланды. Роджер Уильямс жер аударылғандарға Наррагансет шығанағында қоныстануға екі орынды ұсынды: Соуамс (кейіннен Род-Айленд штатындағы Баррингтон және Уоррен) және Аквиднек аралы (сол кезде Род-Айленд деп аталған). Уильямс ағылшынның осы жерлерге деген құқығына күмәнданып, Кларк үш адамнан тұратын делегацияны Плимут колониясына бастап барды, онда Соуамс олардың билігінде екені, бірақ Аквиднек аралы емес екені анықталды. Бұл Кларкқа ұнады, ол жер аударылғандардың "барлығынан арылып, өздеріміз болайық" деген ниетін білдірді. Аквиднек Наррагансет халқының жерінде болды, ал Уильямс отаршыларға оларға құрал-жарақ, пальто және уампуммен жер төлеуді ұсынды. 1638 жылдың 24 наурызында Уильямс Аквиднек аралын қоныстанушыларға беру туралы келісім жасады, оған Уильямс пен Рэндалл Холден куәлік еткен сақшылар Каноник және Миантономи қол қойды (вероятно, Провиденс). Көптеген қоныстанушылардың есімдері келісімге енгізілген; Коддингтонның есімі бірінші болып келді, өйткені ол сыйлыққа жауапты болды. Кларк Уильям мен Энн Хатчинсон және басқалармен бірге Аквиднек аралында Покасеттің жаңа қонысын құруға қосылды. Бірақ бір жыл ішінде басшылар арасында келіспеушіліктер туды, сондықтан Кларк Коддингтон және басқалармен бірге аралдың оңтүстік жағына көшіп, Ньюпорт қаласын құрды. 1639 жылдың 2 қаңтарында Кларк пен тағы үш адам Ньюпорт маңындағы жаңа жерлерді зерттеуге тағайындалды және 5 маусымда олар осы жерлерді тұрғындар арасында бөлуге тағайындалды. 1640 жылы Портсмут және Ньюпорт қалалары бірігіп, Коддингтон олардың губернаторы болып сайланды. Роджер Уильямс осы қоныстардың патшалық мойындауын және Массачусетс, Плимут және Коннектикут көршілерінен қорғалуын қалады. 1643 жылы ол Англияға барып, төрт қаланы (Ньюпорт, Портсмут, Провиденс және Уорвик) бір үкіметке біріктіретін патент алды. Коддингтон патентке қарсы болды, өйткені екі арал қаласы Провиденс және Уорвик сияқты материктегі қалалардан гөрі көп өсті және дамыды. Ол 1647 жылға дейін арал қалаларын бөлек ұстауға тырысты, содан кейін төрт қала патентті қабылдады және Род-Айленд пен Провиденс плантациялары колониясы құрылды. Кларк заң саласында білім алған, ал тарихшы Альберт Генри Ньюман 1647 жылы жаңа құрылған колонияда қабылданған алғашқы толық заңдар жинағының басты авторы оның екенін айтты. Род-Айленд тарихшысы және вице-губернаторы Сэмюэл Г. Арнольд осы кодекстің артықшылықтарын жоғары бағалап, оны заң шығарудың үлгісі деп атады.

Ньюпорт шіркеуінің құрылуы

1638 жылы Роджер Уильямс Провиденс қаласында шіркеу құрды, ол қазір Америкадағы бірінші баптист шіркеуі деп белгілі. Келесі баптист қауымын Джон Кларк Род-Айлендте құрды және ол 1638 жылы аралға келген кезде пайда болған болуы мүмкін. Массачусетс губернаторы Джон Уинтроп 1640-1641 жылдары аралда "өздерін анабаптисттер деп жариялағандар" болғанын жазды. Бостондық заңгер Томас Лечфорд 1640 жылы аралда Кларк ақсақал немесе пастор болған шіркеу болғанын, бірақ ол таратылғанын хабарлады. Дегенмен, Кларк 1644 жылға дейін, яғни Ньюпортта шіркеу құрылғанға дейін Ньюпортта ашық түрде құлшылық өткізді. Шіркеу Реформаланған баптист шіркеуі ретінде әрекет етуде және оның негізін қалаушының құрметіне Біріккен баптист шіркеуі, Джон Кларк ескерткіші деп аталады.

Баптистік белсенділік

1649 жылы Кларк баптистер шіркеуін ұйымдастыруға көмектесу үшін Сиконкке (ол кезде Плимут колониясы, кейін Рехобот, Массачусетс) барды. Роджер Уильямс губернатор Уинтропқа жазған хатында осыны растады: "Сиконкте көптеген адамдар Джон Кларк мырзамен және біздің Провиденс адамдарымен жаңа шомылдыру рәсімінің мәні мен суға батырып алу тәсілі туралы келісті; және Джон Кларк мырза сонда болды, және Лукар мырза, және оларды суға батырып алды. Менің ойымша, олардың іс-әрекеті басқа діндердегі іс-әрекеттерге қарағанда, біздің ұлы Құрылтайшымыз Иса Мәсіхтің алғашқы іс-әрекетіне жақынырақ келеді". Сиконк шіркеуінің бірнеше мүшелері өздерінің пасторы Сэмюэл Ньюменмен дауласып, негізінен нәрестелерді шомылдыру мәселесі бойынша негізгі шіркеуден бөлініп кетті. Бұл туралы естіген Кларк пен Лукар диссиденттерді қарсы алып, суға батырып шомылдыру рәсімін өткізді. Сиконк ерлерінің бірі Обадия Холмс болды, ол Кларктың биографы Сидни Джеймс "тартысқа бейім адам [және] ызалы кінәшіл" деп сипаттайды. Массачусетс дін қызметкерлері мен судьялары Сиконктегі шомылдыру туралы білгенде ашуланды. Олардың пікірінше, бұл шіркеу мүшелерінің бала кезінде өткен бұрынғы шомылдыруларын және оны өткізген пасторларды күшін жойды. Судьялар Плимут әріптестеріне хат жазып, олардың бұл мәселеге араласпағанын сынады. Содан кейін Сиконк шіркеуі Холмсты қауымнан шығарып, ол 1650 немесе 1651 жылы тағы бірнеше диссидентпен бірге оған қарсы сот ісі салғаннан кейін Ньюпортқа көшуге мәжбүр болды. Кейін ол Ньюпорт шіркеуінің ақсақалы болды.

Түрмеге қамау

1651 жылдың шілдесінде Уильям Уиттер Линн қаласында (Массачусетс штаты) баптист сенімдері бар, соқыр қарт кісі еді. Ол баптист дінімен байланыс құруды қалаған, бірақ Ньюпортқа саяхаттауға мүмкіндігі болмады, өйткені денсаулығы нашар еді. Сондықтан Кларк, Обадая Холмс және Джон Крандалл оны үйінде барып көріп, 19 шілдеде келді және келесі күні діни қызмет өткізді. Қатысушылардың арасында отбасы мүшелері, қонақтар және күтпеген жерден келген "төрт-бес адам" болды. Қызмет кезінде екі констебль жергілікті судья Роберт Бриджтің қол қойған қамау ордерімен келіп, Кларк пен оның екі серігін қамауға шақырды. Шомылдыру рәсімі өткізілмеген, бірақ ордердегі мәтін осының олардың қамау себебі екенін көрсетеді. Олар шіркеуде бас киімдерін шешуден бас тартып, пуритан діни қызметіне қатынуға мәжбүр болды. Кларк қызмет соңында жиналған қауымға бас киімдерін шешпеу себебін түсіндірді. Олар сол күні кешке ұсталды, ал ертесіне жергілікті судьялардың алдына әкелінді. Бостонға жіберілгенге дейін сотталудан кейін Виттерге қайтуға рұқсат берілді. Кларк діни қызмет өткізді, ал Холмс үш адамды шомылдырды. Тұтқындар 22 шілдеде Бостонға жеткізіліп, 31 шілдеде сот басталғанға дейін қамауда ұсталды. Олар губернатор Джон Эндикотттың алдына әкелініп, сұраққа тартылды және анабаптисттер деп айыпталды. Кларк өзінің анабаптист, педобаптист (балаларды шомылдыруды қолдайтын) немесе катабаптист (балаларды шомылдыруға қарсы шығатын) емес екенін мәлімдеді. Губернатор олардың "өлімге лайық" екенін және оның билігіне мұндай "қоқымды" кіргізбейтінін айтты. Сотта губернатор Эндикотт, вице-губернатор Томас Дадли және судьялар Ричард Беллингхэм, Уильям Хиббинс және Инкрийс Ноуэлл қатысты. Пастор Джон Коттон тұтқындарды айыптады, ал пастор Джон Уилсон Холмсты соттың қорғауында болғанда ұрды. Оларға қойылған айыптар: (1) рұқсатсыз діни жиналыс өткізу; (2) рұқсатты жиналысты бұзу (бас киімдерін кию арқылы); (3) діни рәсімдерді заңсыз түрде орындау; (4) Массачусетс шіркеулерінің нағыз шіркеулер емес деп мәлімдеу; (5) нәрестелерді шомылдырудың жалған шомылдыру екенін айту. Оларға қарсы айыптаушы немесе куәгердің бірі де сөз сөйлемеді. Соттың шешімі бойынша Холмс 30 фунт стерлинг, Кларк 20 фунт стерлинг, ал Крандалл 5 фунт стерлинг айыппұл төледі. Холмсқа Секонкте қауымнан шығарылғаны және Линнде шомылдыру рәсімін өткізгені үшін ең көп айыппұл салынды. Кларк үлкен айыппұлдарға наразылық білдірді, ал губернатор Эндикотт Кларк "жазалауға лайық" екенін айтты. Сотта Эндикотт Кларкқа оның сенімдері пуритан дін қызметкерлерінің сенімдеріне төтеп бере алмайтынын айтты. Кларк келесі күні түрмеден сотқа хат жазып, пуритан дін қызметкерлерімен діни сенімдер мен тәжірибелер туралы пікірсайысқа түсуге дайын екенін білдірді. Бұл шақыру бастапқыда қабылданды, бірақ Кларктың айыппұлын оның білмеуімен бірнеше достары төледі және ол түрмеден босатылды. Ол аймақтан кетіп, пуритан ақсақалдары оның шақыруға жауап бермегенін айыптады. Ол пуритан дін қызметкерлерімен пікірсайысқа тағы екі рет тырысты, бірақ сот істі тоқтатты және пікірсайыс өтпеді. Кларк өзінің сенімдері мен ұстанымын егжей-тегжейлі баяндаған төрт талқылау тақырыбын дайындады. Достар Кларк пен Крандаллдың айыппұлын төлеу үшін ақша жинады, бірақ олардың келісімінсіз және олардың қалауларына қайшы. Холмс не болып жатқанын білгеннен кейін, өзінің айыппұлын төлеуге тыйым салды, бірақ достары оған да төлеуге тырысты. Нәтижесінде Холмс 5 қыркүйекте қалалық қамшылау орнына әкелініп, үш сымды қамшымен 30 қамшы соқты. Ол судьяларға: "Мені гүлдермен соққыға түсірдіңіздер", - деді және оқиға кезінде ешқандай ауырсыну сезінбегенін мәлімдеді; алайда ол көп күн бойы тізелері мен шынтақтарына отырып ұйықтады. Кейінірек Род-Айленд губернаторы Джозеф Дженкес былай деп жазды: "Холмс мырзаның арқасындағы жарақаттарды көргендер (қарт кісі оларды Иса Мәсіхтің белгілері деп атаған), оның тірі қалуына таң қалды".

Салдары

Ерлер тұтқындалып, зәбір-зеңге ұшырағаннан кейін, сэр Ричард Солтонсталл Англиядан Бостон шіркеуінің пасторлары Коттон мен Уилсонға былай деп жазды: "Осы қатал әрекеттеріңіз сендерді сенушілердің көздерінде өте төмендетіп қойды". Осы оқиғадан кейін көп ұзамай Роджер Уильямс губернатор Эндикоттқа ар-ұждан және дін мәселелерінде төзімділік жасауды сұрап хат жазды, бірақ өтініші қабылданбады. Дегенмен, Уильямс бұл мәселені тоқтатпады және Кларк пен Холмстың басынан өткендерін өзінің "Қанды заң, тіпті одан да қанды" (1652) кітабының тақырыбы ретінде пайдаланды. Уильямс осы кітаптың бір данасын Кларкқа сыйлап, алғы бетіне: "Құрметті және жақын Джон Кларк мырзаға, Иса Мәсіхтің қудалаудың қанды доктринасына қарсы тұратын көрнекті куәсіне" деп жазды.

Осы ерлердің басынан өткен қиындықтардың оң нәтижесінің бірі – кейбір куәгерлердің дінге өтуі және крещениеден өтуі болды. Мұндай куәгерлердің бірі Гарвард колледжінің бірінші президенті Генри Данстер еді. Данстердің дінге өтуі 1654 жылы президенттік лауазымынан алынуына әкелді, бірақ Бостонның Бірінші баптист шіркеуінің құрылуына түрткіс болды. Кейбір ғалымдар Кларктың миссионерлік сапары Род-Айленд ісін Англияда қолдау үшін Массачусетс шенеуніктерін ашуға жоспарланған деп санайды. Кларк Англияға келгеннен кейін көп ұзамай "Жаңа Англиядан жаман хабарлар" атты кітабын жариялап, Массачусетс билігінің қолындағы қиындықтарды баяндады. Бұл кітап патшаға діни төзімділік туралы өтінішпен бірге болды және ол қоғамдық пікірді қалыптастыруға және Род-Айленд колониясы үшін жарлық алуға көмектесті.

Англиядағы уақыт

Уильям Коддингтон 1643 жылы Роджер Уильямс алған отарлық патентке наразы болды және төрт елді мекенді Род-Айленд және Провиденс плантацияларының бірыңғай колониясына біріктіруге қарсы тұрды, бұл патент нәтижесінде 1647 жылы іске асты. Ол Ньюпорт және Портсмут аралдарындағы екі қаланың отаршылдық тәуелсіздігін қалап, өз мәселесін Лондондағы отаршылдық комиссарларына ұсыну үшін Англияға баруға шешім қабылдады. 1651 жылдың 3 сәуірінде Англияның Мемлекеттік кеңесі Коддингтонға Аквиднек аралы және кіші көршілес Конаникут (кейін Джеймстаун, Род-Айленд) аралы үшін жеке үкімет құру өкілеттігін берді, оны өмір бойына губернатор етіп тағайындады.

Коддингтон комиссиясының күшін жою

Коддингтон өзінің тапсырмасымен Род-Айлендке оралғаннан кейін сынға ұшырады. 1651 жылдың қыркүйегінде Уильям Арнольд Провиденс қонысының көптеген тұрғындарының сезімін былай түйіндеді: "Коддингтон мырза Роуд-Айленд және Конимакьюк аралдарының жарғысын өзіне алғандықтан, ол Провиденс атымен белгіленген олардың жарғысының күшін жойды, себебі ол осы колонияның басым бөлігін алып кетті". Кларк Коддингтонның аралды басқаруына қарсылық білдірді және 15 қазан 1651 жылы Англияға аралдың өкілі ретінде жіберілді. Келесі айда ол Уильям Дайермен бірге Коддингтонның тапсырмасын жою үшін Англияға аттанды. Сонымен қатар, материктегі Провиденс және Уорвик қалалары Роджер Уильямсты ұқсас міндетпен жіберді, ал үш ер адам 1651 жылдың қараша айында Англияға жол тартты, бұл Кларк түрмеден босатылғаннан кейін бірнеше ай өткен соң болды. Ағылшындар мен голландтар арасындағы соңғы қақтығыстардың салдарынан олар Жаңа Англиядағы Мемлекеттік кеңесімен 1652 жылдың сәуір айына дейін кездеспеді. Коддингтонның аралдық үкіметке берілген тапсырмасы Генри Вэйннің көмегімен 1652 жылдың қазан айында күшін жойды. Уильям Дайер келесі ақпанда Род-Айлендке оралды, 1643 жылғы Уильямс патентіне колонияның қайта оралуы туралы жаңалықты әкелді, бірақ Кларк әйелімен бірге Англияда қалды.

Жаңа Англиядан келген Іл Ньюс

Англияға келгеннен кейін көп ұзамай Кларк «Ill Newes from New England: or a Narrative of New England's Persecution» (1652) атты еңбегін жариялады. Кітап Англия Парламенті мен Мемлекеттік Кеңесіне жолданған, ар-ождан бостандығы және діни төзімділік туралы шын ниетпен жасалған өтінішпен басталады. Одан кейін Массачусетс штатындағы пуритан көшбасшыларына арналған тағы бір хат келеді. Кітаптың басым бөлігі Кларк шіркеуді басқару туралы сенімдеріне және Массачусетс шіркеулерінің қате бағытта қозғалып жатыр деп ойлаған себептеріне арналған. Кітаптың жартысынан да азы Кларк пен оның серіктерінің Массачусетс билігінен көрген қуғын-сүргінін сипаттайды. Ол былай деп жазды: «Адамның екінші адамның ар-ожданына билік етуі – Раббының қалауы емес. Ар-ождан – нұрдың және рухтың Әкесінен шыққан жарқын сәуле, оған билік ете алмайсыз, бұйрық бере алмайсыз немесе оны күшпен мәжбүрлей алмайсыз, тіпті адамдар, шайтандар немесе періштелердің өзі де». Кітап күтілген нәтижені берді. «Ill Newes» еңбегінің мазмұны Массачусетс билігін қатты алаңдатты, сол себепті Линн шіркеуінің пасторы Томас Коббет «Дін мәселелерінде азаматтық биліктің құқығы туралы қарапайым пікірталас» (1653) атты жауап хат жазды. Бұл кітап Массачусетс колониясындағы «дұрыс» шіркеуді сақтау үшін күш қолдануды қорғады. Бұл жауап жақсы жазылған, бірақ ол Массачусетс позициясын қорғаудан гөрі Кларк пен оның жақтастарының қуғын-сүргінін растады. Нәтижесінде, бұл кітап Род-Айленд штатының маңызды діни бостандықтарын қамтамасыз етуге көмектесті, соның салдарынан бір баптист тарихшысы Кларкты «17 ғасырдағы Америкадағы бостандық үшін күрескен баптисттердің жетекшісі» деп сипаттады.

Род-Айленд агенті

Кларк Род-Айлендтің Англиядағы ресми өкілі болды, бірақ ол жұмысы үшін аз ғана сыйақы алды. Дегенмен, ол діни сенімін сақтап, Уильям Киффин басшылық еткен Арнайы Баптист шіркеуіне қосылды. Ол осы шіркеуде уағыз айту арқылы өмірлік күнкөрісін қамтамасыз етті, бұл жерді өзінің "кіріс пен артықшылықтың басты орны" деп атады, мүмкін, себебі осы келісім оған тұруға және тамақтануға мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ Лондон қаласында заң қызметтерін ұсынды және медицинамен айналысты. Кларк Англияда өткізген уақытының көп бөлігі Парламент пен Лорд-протектор Оливер Кромвелл билікте болған кезеңге сәйкес келді. Кларктің басты мақсаты Род-Айленд және Провиденс плантациялары үшін, колонияның негізінде тұрған діни бостандықтарын қамтамасыз ететін, нығайтылған жарғыны алу болды, ал Кромвель Род-Айлендтің 1643 жылғы патентының күші жоқ еместігін растады. Кларк 1656 жылы колонияға төрт бөшке ұнтақ және сегіз бөшке оқ-дәрі жіберіп, көмектесті, ал 1657 жылы Уильям Харриске қарсы сот ісі бойынша көмек сұраған колониядан хат алды. Кларктың Лондондағы маңызды танысы Ричард Бейли болды, ол оған заң саласында кеңес берді, патшаға петициялар дайындауға көмектесті және тіпті Род-Айленд жарғысын жазуға қатысқан болуы мүмкін. Кларк ақырында Ньюпортқа оралғанда, Бейли онымен бірге қайтып, кейіннен қосымша заңгерлік кеңес берді және Кларктің кең өсиетнамасын жазды.

Жарғыны келіссөздер жүргізу

1660 жылы Карл II Англия тағына отырды, екі жыл ішінде Англия шіркеуінің орталығында бірыңғай діни рәсімдерді талап ететін Бірыңғайлық заңы қабылданды. Жаңа король пресвитериандарға, тәуелсіздерге және баптистерге деген көзқарасы жағымсыз болды, бұл Кларкқа діни бостандықтарды қамтитын жарғы жасауды қиындатты. Кларк 18 қазан 1660 жылы Род-Айлендтің өкілі ретінде қайта тағайындалды және 1661 мен 1662 жылдар аралығында корольге кем дегенде он өтініш және хат жолдады. Ол корольге Род-Айленд колониясының толық адалдығын ұсынды, содан кейін дін танудағы еркіндікті қамтамасыз ету үшін корольдің жанашырлығы мен қолдауын сұрады. Кларк 5 ақпан 1661 жылы корольге жеткізілген өтініште ерекше шеберлікпен жазылған ұсыныс жасады. Оның шын ниеті: «Діни мәселелерде толық еркіндікпен ең гүлденген азаматтық мемлекет құрылып, жақсы сақталуы мүмкін». Бұл сөздер Род-Айлендтің діни бостандық үшін күресінің символына айналды және жақын арада жарғыға енгізілді, ал кейіннен Род-Айленд штатының үйінің фризіне қашалып салынды. Кейінгі өтініштердің бірі Род-Айленд және Коннектикут колониялары арасындағы шекара мәселесіне қатысты. Кларк түрлі өтініштерге жауап алу үшін шамамен бір жыл күтті. 1662 жылдың көктемінде күтпеген жағдай орын алды: Коннектикут колониясының губернаторы Джон Уинтроп кіші Кларктан бұрын корольмен кездесіп, өз колониясы үшін жаңа жарғы алды. Уинтроп көптеген Род-Айленд тұрғындарымен жақсы қарым-қатынаста болғанмен, ол Род-Айлендтің аумағын талап еткен Наррагансет шығанағының батысындағы Наррагансет халқынан үлкен жерлерді сатып алып, Род-Айлендтің егемендігін әлсіреткен Атертон компаниясының мүшесі болды. Кларк Уинтроптың әрекетін опасыздық деп есептеді, ал Уинтроп Англияда Кларктен қашып жүрді; ол 1662 жылдың мамырында жарғысын бекітті. Кларендон графы Коннектикут пен Род-Айленд арасындағы қайшылықты мойындады. Ол 1662 жылдың шілдесінде Уинтроп пен Кларкты шақырып, екі колония арасындағы шекаралық дауды шешу ниетімен корольдің өкілі ретінде келіссөздер жүргізді. Екі колония да Паукатук өзені мен Наррагансет шығанағы арасындағы аумаққа таластасты. Бірнеше айлық келіссөздерден кейін, екі жақтағы заңгерлер мен төрешілердің қатысуымен екі колония арасындағы шекара сызығы Паукатук өзені деп белгіленді. Атертон компаниясының жерлеріне қоныстанғандар Коннектикут немесе Род-Айлендтің басқаруын таңдауға құқылы болды. Келісімге қол жеткеннен кейін Уинтроп Жаңа Англияға оралды, ал Кларк Род-Айленд жарғысын бекітуге соңғы күшін жұмсады. Жер шекараларына байланысты даулардан кейін, ұсынылған жарғының басқа ережелері ешқандай пікірталас тудырмады. Род-Айленд жарғысының көптеген ережелері Коннектикут жарғысымен ұқсас болды, бірақ Коннектикут Массачусетс сияқты үкімет құруды қаласа, Род-Айленд 1643 жылғы патентте бұрын берілген еркін азаматтардың өзін-өзі басқаруын қалады. Алайда Род-Айленд жарғысы діни бостандықты қамтамасыз етуде одан да кең мүмкіндіктер берді.

Род-Айлендтің патша жарғысы

Род-Айленд пен Коннектикут арасындағы шекаралық мәселе шешілген соң, Кларк жазған, көптен күткен жарғыға 8 шілде 1663 жылы патша мөрі қойылды. Бұл құжат ерекше болды, себебі ол көптеген ағылшын бюрократтарының сараң деп санайтын корпоративтік биліктерді ғана емес, сонымен қатар бұрын-соңды көрілмеген діни еркіндікті де ұсынды. Осы жарғының ережелері соншалықты кең ауқымды болды, Род-Айленд автономды бірлік ретінде қана емес, сонымен қатар құжат 180 жыл бойы қолданыста болады. Бұл жарғыда отар шекаралары белгіленді, әскери және соғыс жүргізу шаралары қабылданды, балық аулау құқықтары қамтамасыз етілді және Англияға шағымдану жолдары егжей-тегжейлі сипатталды. Жарғы Род-Айленд тұрғындарына басқа отарларда еркін жүріп-қонып жүру құқығын кепілдеді, бұл құқықтар бұрын діни себептермен шектелген еді. Жаңа жарғы сондай-ақ басқа Жаңа Англия отарларына Род-Айлендтің рұқсатынсыз үндістерге қарсы соғыс жүргізуге тыйым салды және басқа отарлармен туындаған даулар тәжге шағымдануға берілуі керек екенін бұйырды. Ол сонымен қатар отарлық өкілдікке қатысты ережелерді де атап өтті, отарлық губернатор, губернатордың орынбасары және он көмекші (сот функцияларын атқарғандықтан магистраттар деп аталды) тағайындалды. Сонымен қатар, әрбір қалаға бөлінген депутаттардың саны нақтыланды. Кларк үшін жарғыдағы дін бостандығының нақты кепілдігі ең маңыздысы болды. Ол Род-Айленд тұрғындарын Англикан шіркеуіне сәйкес келуден босатты, себебі «кейбір адамдар жеке пікірлерінде діннің қоғамдық рәсімдерін орындай алмайды». Ол сондай-ақ Бреда декларациясынан кейбір тілдерді алды:

аталған отардағы ешбір адам, ендігі уақытта ешқандай жағдайда, ешқандай пікір айырмашылығы үшін, діни мәселелерде, егер ол осы отарымыздың азаматтық бейбітшілігін бұзбаса, ешқандай жазаға тартылмауы, мазаланбауы, сұраққа тартылмауы керек; бірақ барлық адамдар, әр уақытта, діни мәселелерде өздерінің ойлары мен ар-ұждандарына толыққанды ие болып, осыдан кейін аталған жерде бейбіт және тыныш өмір сүре алады.

Кларк қалың құжатты қолға алғаннан кейін, оны Род-Айлендке жеткізу өте маңызды болды. Алайда ол дипломатиялық күш-жігері үшін өте аз сыйақы алды және Жаңа Англияға бірден қайтуға жеткілікті қаражаты болмады. Сондықтан ол жарғыны капитан Джордж Бакстерге сеніп тапсырды, ол оны Род-Айлендке жеткізді. 1663 жылдың 24 қарашасында Род-Айленд комиссарлардың бас соты 1643 жылғы парламенттік патент бойынша соңғы рет Ньюпорт қаласында жиналды. Тұрғындар мен заң шығарушылар Кларктың он жылдық еңбегінің нәтижесін күтіп жиналды. Оқиғаның маңыздылығы мен салтанаттылығы отарлық жазбаларда былай деп тіркелді:

1663 жылдың 24 қарашасында, Жаңа Англиядағы Род-Айленд штатындағы Ньюпорт қаласында, Провиденс плантациясының колониясының ерікті азаматтарының үлкен жиналысы мен кеңесі. Аталған Ассамблея заңмен шақырылды және оларға Ұлылықтарының салтанатты хаты жіберілді, сондай-ақ Ассамблеяның төрағасы Бенедикт Арнольд таңдалды. Дауыс берілді: Патшаның салтанатты хаттары салынған қорап ашылып, хаттар мөрмен қоса капитан Джордж Бакстер оқысын, барлық халықтың көзінде оқылып шықты, осылай болды, және оның Мажестісінің Корольдық мөрімен, мөрмен, лайықты салмақпен жоғары көтеріліп, халықтың назарына ұсынылды, содан кейін қорапқа қайтарылып, губернатормен жабылып, сақтау үшін бекітілді. Келесі күні Патшаға және Кларендон графына алғыс айту сөздері жеткізілді, сондай-ақ Кларкқа 100 фунт стерлинг сыйлық берілді. Жарғы уақыт сынағынан өтті, және 1843 жылға дейін, жасалғаннан 180 жыл өткен соң, Род-Айленд конституциясымен ауыстырылды, себебі қалалардың өкілдерін бөлу «ендігіде әділетті болып көрінбейді және тек органикалық заңды өзгерту арқылы түзетілуі мүмкін». Құжат ақырында зейнеткерлікке шыққанда, ол әлемдегі ең ұзақ сақталған конституциялық жарғы болды. Ол соншалықты кең ауқымды болды, тіпті Америка революциялық соғысы да оның позициясын өзгертпеді, себебі революция да, жарғы да бірдей негізде - өзін-өзі басқару құқығында тұрды.

Кейінгі өмірі

Жаңа Англияға сапарға дайын болған патша жарғысымен, Кларк өзін де қайтару үшін қаражат жинауды бастады. Патша жарғыға мөр басып бергеннен кейін бір апта өткен соң, Кларк Лондондық Ричард Динемен келісімшарт жасасып, ақша жинау үшін Ньюпорттағы мүлкін ипотекаға берді. Тіпті бұл оның Англиядан бірден кетуін қамтамасыз етпеді, және келесі көктемде ғана ол Род-Айлендке оралуға мүмкіндік алды. Ол әйелімен бірге «Лондонның әйел бауырлары» атты кемеде сапарлап, колонияға қажетті жарақтары мен қару-жарағын алып келді. Род-Айленд жарғысының кеңжомарт ережелеріне қарамастан, ол жарты ғасырдан астам уақытқа созылатын Коннектикутпен жер дауларын толығымен шешпеді. Сондай-ақ ол Род-Айлендтің «Наррагансет елінде» екі үлкен жер учаскесін иеленіп отырған Атертон компаниясымен де мәселені шешпеді. Бірақ 1664 жылы Род-Айленд колониясына патшалық комиссарлардың тобы келді. Сэмюэл Гортон корольге 1644 жылы Наррагансетт халқы Англия патшасына бағынғанын хабарлаған еді. Жаңадан келген комиссарлар бұл ақпаратты тексергеннен кейін, бүкіл Наррагансетт аумағын (қазіргі Вашингтон округі және Кент округінің бір бөлігі, Род-Айленд, Атертон учаскелері де оның ішінде) Кингс провинциясы деп жариялады. Комиссарлардың бірі – Сэмюэл Маверик, Род-Айлендтің соңғы губернаторы Уильям Брентонның жақын досы, ол Атертон компаниясын жек көретін. Кларк жер даулары бойынша Род-Айлендтің пікірін білдіруге рұқсат алған үш адамның бірі болды, және комиссарлар ақырында Род-Айлендтің пайдасына қатаң позиция алды. Нәтижесінде Атертон компаниясы Наррагансетттегі меншігінен айырылды, ал Кингс провинциясы Род-Айленд колониясының бір бөлігіне айналды.

Азаматтық рөлдер

Англиядағы үлкен пайдалылығынан кейін Кларк қайтып оралғаннан кейін Род-Айленд колониясының істеріне одан әрі араласты. Ол 1664 жылдан 1671 жылға дейін алты жыл бойы Ньюпорттан Бас Ассамблеяда депутат болып қызмет етті, содан кейін 1669 және 1672 жылдар арасындағы үш жылдың екеуінде губернатор Бенедикт Арнольдтың басшылығымен орынбасар губернатор болып қызмет етті. Заңгерлік білімі болғандықтан, ол 1666 жылдың қазан айында Род-Айленд заңдарын жинақтап құрастыру үшін тағайындалды. 1670 жылдың маусым айында және 1672 жылдың наурыз айында ол колония атынан Англияға қайта оралу үшін агент ретінде таңдалды. 1672 жылы Коннектикут колониясы Род-Айленд аумағына жасаған шабуылдарына байланысты патшаға шағымдану үшін оны жіберу жоспарланған, бірақ бұл жоспардан бас тартылды. 1675-1676 жылдары Род-Айленд Король Филипп соғысына қатысты, ол «Жаңа Англияны ең қатты қиратқан апатты қақтығыс» деп есептеледі және колонияның материктегі қалаларын қиратып жіберді. Көптеген жергілікті халықтар мен ағылшын отарлаушылары арасындағы бұл қақтығысқа Вампаноагтар басшысы Метакометтің құрметіне, ағылшындардың «Король Филипп» деген есімі берілді. Род-Айленд басқа колонияларға қарағанда үндістермен жақсы қарым-қатынаста болғанымен, географиялық орнына байланысты, соғыстың салдарына ең көп ұшырады, Уорвик және Паутухет елді мекендері толығымен қиратылды, ал Провиденстің көп бөлігі бұзылды. Кларк колонияда үлкен құрметке ие болғандықтан, 1676 жылдың 4 сәуірінде Бас Ассамблея қабылдаған қарар бойынша кеңесі сұралған 16 колониялық көшбасшының бірі болды. Екі аптадан кейін, соғыс әлі жалғасып жатқанда, Кларк қайтыс болды.

Діннің бөлінуі

Англиядан оралғаннан кейін Кларк колонияның істеріне өте белсенді араласты, сонымен қатар Ньюпорт шіркеуіндегі басшылық рөлін қайтадан иеленді. Ол Англияда болғанда және оралғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң шіркеуде үлкен жарылыс болды. Алғашқысы "қол қою" рәсіміне қатысты. Бұл рәсім, Еврейлерге 6:2-де айтылғандай, Мәсіхтің алты қағидасының бірі саналды және Ньюпорт баптистік шіркеуінде құлшына қарсы алынды. Алайда, шіркеудің кейбір мүшелері осы рәсім міндетті болсын деді, ал басқалары қауым мүшелеріне қосымша шектеулер қойылуына қарсы болды. Осы келіспеушілік салдарынан Уильям Вон 1656 жылы шіркеуден бөлініп, Ньюпортта өзінің "Алты принципті" баптистік шіркеуін құрды, ол кейде Ньюпорттың Екінші Баптистік шіркеуі деп аталды. Шіркеудегі екінші үлкен бөліну ғибадат күніне байланысты болды, себебі қауым ішіндегі сенбі күнін сақтаушылар сенбі күні ғибадат етуді қалады. Бұл практика көбіне төзілді, кейбір шіркеушілер бір қызметке, кейбіреулері екіншісіне, ал кейбіреулері екеуіне де қатысты. Алайда, аға Обадия Холмс бұл практикаға қарсы болды және 1667 жылы Кларк оны сенбі күнін сақтаушыларға деген қаталдығы үшін айыптады. Содан кейін Холмс Ньюпорт шіркеуінде уағыздаудан бас тартты, бірақ 1671 жылы пасторлық қызметін қайта бастады. Ол сенбі күнін сақтаушыларды әрдайым сынап тұрғандықтан, олар 1671 жылдың желтоқсан айында өз шіркеуін құру үшін кетіп қалды. Шіркеуде Джайлс Слокум отбасына байланысты қосымша келіспеушіліктер туды. Слоккумның әйелі Жоан Мәсіхтің тірі екенін мойындамағандықтан, 1673 жылы қауымнан қуылды. Осыдан кейін оның күйеуі, балалары және балаларының жұбайлары шіркеуден шығып, квакерлерге айналды.

Өлім және мұра

Ричард Бейлидің көмегімен Кларк 1676 жылғы 20 сәуірде өсиетнамасын жазды, содан кейін сол күні Ньюпортта қайтыс болды. Ол өсиетнамасында көрсеткендей, Ньюпорттағы отбасылық жерге, өзінен бұрын қайтыс болған екі әйелі, Елизавета мен Джейннің қасына жерленді. Өсиетнамасында ол "уақыт өте келе кедейлерге көмектесу немесе балаларды білім алуға баулу" үшін пайдаланылатын траст құрды. Қазірге дейін қолданыстағы бұл траст, әдетте АҚШ-тағы ең көне білім беру трасты болып саналады. Айырықша жағдай, бұл траст Кларк қадір тұтқан принциптердің біріне, атап айтқанда, шіркеу мен мемлекеттің аражігін ажыратуға қайшы келді. Траст шіркеудің қызметін қолдау үшін пайдаланылса да, қалалық кеңес пен шіркеуді көптеген құқықтық мәселелерге араластырды. Соңында траст, кем дегенде жартылай, жалдамалы пастордың жалақысын төлеуге жұмсалды – Кларк мұны өте дұрыс емес деп санаған. Кларк діни және мемлекеттік биліктің бейбіт түрде қатар өмір сүруіне сенді және шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін іске асырудағы маңызды тұлға болды. Кларктың ең жақтас қолдаушыларының бірі, тарихшы Томас Бикнелл, Нью-Англияда пуритандық қоныстар орнаған кезде "жер бетінде және өркениетті адамдар арасында азаматтық және рухани бостандық болған емес. Оның әлемдегі алғашқы толық, ұйымдастырылған және тұрақты орнатылуын Род-Айленд колониясында, Аквиднек аралында, Нарагансет шығанағында, доктор Джон Кларктың басшылығымен және шабытты болуымен анық байқауға болады". Тарихшы Луис Ашер: "Доктор Кларк Род-Айленд арқылы демократияны Жаңа әлемге алғаш әкелген адам екеніне күмән келтіруге болмайды" деп жазды. Бикнелл сондай-ақ Кларк "Аквиднек плантацияларының танылған негізін қалаушысы және әкесі, Портсмут шартының авторы және арал қалаларының ұйымдастырылуы мен басқарылуындағы жетекші күш" екенін мәлімдеді. Тарихшы Эдвард Петерсон Кларк туралы былай деп жазды: "Оның моральдық қасиеттері ешқашан теңдессіз болған, ал оның дінге берілгендігіне ешқандай күмән келтірілмеген". Ашер Кларк туралы соңғы бағасын былай берді: "Кларк адам ретінде басқалар үшін өмір сүрді. Көптеген өткен адамдар сияқты, ол өзімшіл емес және шағымданбайтын болды. Оның діни көзқарастарына қарамастан, ол өз достарына алғаннан гөрі көбірек берді". Ньюпорттың бірінші баптист шіркеуі, грамматикалық мектеп және сауда кемесі "СС Джон Кларк" Кларк есімімен аталады. Род-Айленд колледжіндегі Табиғи ғылымдар ғимараты 1963 жылы оның құрметіне арналды. Ньюпорт тарихи қоғамының қабырғасындағы тақтада былай деп жазылған:

Ата-бабалары мен отбасы

Джон Кларк Томас пен Роза Кларктың жеті баласының бесіншісі болды, барлығы Англияның Суффолк графтығындағы Вестхорп ауылында туған немесе крещение алған. Маргарет ең үлкен бала, шамамен 1601 жылы туған, одан кейін 17 ақпан 1602/3 күні крещение алған Керу, сосын 31 наурыз 1605 күні крещение алған Томас келді. Келесі Мария болды, 26 шілде 1607 күні крещение алды, одан кейін Джон 8 қазан 1609 күні крещение алды, сосын 11 ақпан 1611 күні крещение алған Уильям, ол, мүмкін, жас кезінде қайтыс болды, ал ең кішісі, Джозеф, 16 желтоқсан 1618 күні крещение алды. Маргарет Николас Уайетке үйленді және Массачусетс штатының Кембридж қаласында тұрды. Мэри Джон Пекхэмге үйленді және күйеуі мен төрт інісі – Керу, Томас, Джон және Джозефпен бірге Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласына келді. Джон Кларк үш рет үйленді, оның алғашқы әйелі – Бедфордширдегі Реслингворт поместьесінің иесі болған Джон Харристің қызы Элизабет Харрис. Ол Англияда агент болған кезде онымен бірге болған әйелі, ол Кларктен бірнеше жыл бұрын Ньюпортта қайтыс болды. Ол 1671 жылдың 1 ақпанында Николас Флетчердің жесірі Джейнге үйленді, бірақ ол келесі жылы, 1672 жылдың 19 сәуірінде қайтыс болды. Кларктың Джейннен 1672 жылдың 14 ақпанында туған және 1673 жылдың 18 мамырында қайтыс болған қызы болды. Кларктың үшінші әйелі – Николас Дэвистің жесірі Сара, Кларк онымен ұзақ уақыт бойы таныс болған. Дэвис, Кларк сияқты, 1639 жылы Аквиднек аралының алғашқы қоныстанғандарының бірі болды, бірақ саудагер болып, Плимут колониясының Хайанис қаласына көшіп кетті. Дэвис Массачусетсте көптеген іскерлік байланыстар жасады, бірақ квакер болғаннан кейін, ол 1659 жылы тұтқындалып, сол жерден қуылды, кейін Ньюпортта тұрды. Ол квакерлердің негізін қалаушы Джордж Фоксты 1672 жылы Америка колонияларына сапары кезінде Лонг-Айлендтен Ньюпортқа жеткізді. Осыдан кейін Дэвис суға батып қайтыс болды, ал бір жарым жылдан соң оның жесірі Кларкке үйленді. Сара Кларктен аман қалды және шамамен 1692 жылы қайтыс болды. Оның Кларктың өсиетінен есімдері сақталған балалары болды.