Теңіз кемелеріндегі апаттар мен оларды жою жолдары
Sailing ship accidents
Теңіз кемелеріндегі апаттар: дауыл, соқтығысу, рульдің бұзылуы, кеме қағылуы, өрт. Рульсіз кеме басқару, шағын қайықтарда жадына жатқару туралы кеңестер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сапарлық кемелер жиі қиын жағдайларға тап болады, болсын ол дауыл болсын, болсын соғыс болсын, және экипаж көбінесе жазатайым оқиғалармен күресуге шақырылады, бір жалғыз арқанның үзілуінен бастап, толыққанды түйіндірмелердің қирауына дейін, және қарап жағаға отырудан бастап өртке дейін.
Sailing ships frequently encounter difficult conditions, whether by storm or combat, and the crew frequently called upon to cope with accidents, ranging from the parting of a single line to the whole destruction of the rigging, and from running aground to fire.
Басқару
Егер желкенді қайық басқару құралы жұмысын тоқтатса, судағы сайға немесе тасқа соғылу қаупі артады. Күшті толқындарда су рульге зор күш түсіреді. Егер кеме спиннакермен жүзіп, басқаруын жоғалтса, қайық көбінесе желге қарай бұрылып (басын желге бұрып), қатты ауа райында көлмеуі мүмкін. Кішкентай қайықтарды тек желкенді реттеу арқылы рульсіз де жүргізуге болады.
The sailboat is particularly vulnerable to capsizing or hitting a shoal or rock in the water when the steering fails. In heavy chop there is a lot of force on the rudder as it is pushed by the water. If the ship is flying a Spinnaker and it loses steering, the boat will most likely broach (head up into wind), which will, on most boats, cause a capsize in heavy weather. It is possible to sail smaller dinghies without a rudder using only sail adjustment.
Жәшік салу
Жүгіру арқандары жиі үзілуге ұшырайды, әсіресе ауа райы нашар болғанда немесе қатты желде тым көп желкен көтеруге тырысқанда. Мысалы, жел соққан жақтан тіреу арқандары үлкен күш түсіріледі, оның үзілуі бүкіл бағананың босап кетуіне әкеледі, бұл 30 метрге дейінгі мачта үшін өте жағымсыз жағдай. Жалпы, әр арқан үшін а) күштерді азайту, б) босаған заттарды бақылауға алу үшін басқа арқандарды пайдалану және в) жаңа арқан орнату процедурасы бар (қайта байлау әдетте мүмкін емес, себебі түйін блоктардан өтпейді). Ең маңызды арқандар кейде осы функцияны атқаратын "алдын алу" арқанымен қамтамасыз етіледі. Тұрақты арқандар – мачталарды ұстап тұратын құрылымдық элемент, ал тұрақты арқандардың үзілуі олардың сынуына (жарылуына) немесе тікелей сынғануына әкелуі мүмкін. Кеме жасау дәуірінің соңында көптеген бағаналарда алдын алу арқандары болды, ал соғыс кемелері "арқан тоқтағыштарын" немесе "жауынгерлік тоқтағыштарды" орнатты, олар арқандарға жылдам бекітіліп, тартылатын шағын арқандар еді. Ағаштан жасалған кемелерде мачталардың бұралуы үлкен мәселе болды, өйткені олардың құрылымдық беріктігі жоғалып, келесі жел соққысы оларды оңай құлатуы мүмкін еді. Жоғары мачталар әдетте осы мақсат үшін тасымалданатын қосалқылармен ауыстырылды. Төменгі мачта үшін әдетте жарылған жерге арнайы тіректерді байлап "балық аулау" әдісі қолданылды. Егер мачта мүлдем жоғалса, оны қолдағы бар тіректерден құрастырылған уақытша мачтамен ауыстыру қажет еді.
Running rigging is often subject to parting, especially during bad weather, or when attempting to carry too much sail in a strong wind. For instance, the brace on the weather side is under a considerable strain, and its parting would allow the entire yard to swing free, a rather ugly prospect for a spar up to 30 meters long. In general, for each line there is a procedure to a) reduce the forces at play, b) use other lines to bring loose items under control, and c) run a replacement line (retying is not usually an option, since the knot will not fit through the blocks). The most critical lines will sometimes have a backup in the form of a "preventer" line serving the same function. Standing rigging is a structural element that holds up the masts, and loss of standing rigging puts them at risk of being sprung (cracked) or simply snapped off. By the end of the age of sail, most stays had preventers, and warships equipped themselves with "rigging stoppers" or "fighting stoppers", small lengths of rope arranged so they could be attached to shrouds quickly and tightened. In the days of wooden construction, sprung masts were a serious problem, because their structural integrity was compromised, and the next gust of wind could easily bring them down. Upper masts were usually just replaced by spares carried for the purpose. The usual recourse for the lower mast was to "fish" it by lashing a special set of spars to the mast along the cracked area. If the mast was gone altogether, it had to be replaced with a jury rig assembled from whatever spars were available.
Жүк ауысуы
Кемеде жүк теңгерімді түрде орналастырылуы керек, сонда кеме тік қалады. Барлық кемелер жүк ығысуына осал, бұл кеменің бір жағына қарай еңкейуіне себеп болады. Дегенмен, желкенді кемелерге бұл қауіп одан да көп, себебі желдің желкендерге тигізетін күші салдарынан кеме табиғи түрде жанына қарай бұрылады. Егер жүк жеткілікті түрде бекітілмесе, ол кеменің желге қарсы жағына құлап кетуі мүмкін. Құрғақ жүктер (мысалы, астық) тиісті түрде бекітілмесе (мысалы, бөлу тақталары арқылы) су сияқты төмен қарай жылғалы болады және ығысуға өте бейім. Егер үлкен көлемде жүк ығысып кетсе, кеме соншалықты ауыр еңкейуге ұшырауы мүмкін, одан айналып кетуі мүмкін. 1957 жылы болған қауіпті жүк ығысу салдарынан "Памир" атты алып кеме жоғалып кетті.
On a ship, cargo must be stowed evenly so that the ship floats upright. All ships are vulnerable to cargo shifting, causing the ship to develop a list to one side. However sailing ships are particularly vulnerable because the ship naturally heels over in reaction to the force of the wind on the sails. If the cargo is not adequately secured the cargo may fall to the leeward side of the ship. Loose cargos (e. g. grain) flow downhill like water if not adequately secured (e. g. by shifting boards) and are particularly prone to shifting. If a large quantity of cargo shifts the ship may develop such a heavy list that she capsizes. A catastrophic cargo shift caused the loss of the tall ship Pamir in 1957.
Жерге тұйықтау
Кемелердің тұмшалануы – кемелердің теңіз түбіне соқтығысып, корпусының су астындағы бөлігіне, әсіресе төменгі құрылымына зақым келтіретін, судың ішке кіруіне және кеменің құрылымдық тұтастығы мен жайылмалығына нұқсан тигізуі мүмкін теңіз апатының бір түрі. Тұмшалану теңіз құрылыстарына ең жоғары жүктеме тудырады және оның салдарынан туындайтын теңіз апаты маңызды болып табылады: қоршаған ортаға тигізетін әсері, әсіресе ірі танкерлер қатысқан жағдайда; адам өмірінің қаза болуы; апаттың жергілікті қауымдастықтарға тигізетін қаржылық салдары; кеме иелеріне кеме жоғалту немесе айыппұлдардан туындайтын қаржылық шығындар. Тұмшалану, соқтығысу алдында капитан жасаған маневрлерге байланысты, кеменің қимылсыз қалуына әкелуі мүмкін. Теңіз түбінің сипатына – яғни, лайлы немесе тасты болуына қарай, кемені босату және оны қауіпсіз портына жеткізу үшін әртүрлі шаралар қолданылуы керек.
Ship grounding is a type of marine accident that involves the impact of a ship on the seabed, resulting in damage of the submerged part of her hull and in particularly the bottom structure, potentially leading to water ingress and compromise of the ship's structural integrity and stability. Grounding induces extreme loads onto marine structures and is a marine accident of profound importance due to its impact:
The environmental impact, especially in the case where large tanker ships are involved. The loss of human life. Financial consequences to local communities close to the accident. The financial consequences to ship owners, due to ship loss or penalties. The grounding, depending on the maneuvers of the master before the impact, may result in the ship being stranded. Depending on the nature of the relief of the seabed at the location, i. e. being muddy or rocky, different measures have to be taken to release the ship and carry it to a safe harbor.
Қайта айналу
Кеме қағылуы – кеме оң статикалық тұрақтылықтың шекті бұрышынан асып кеткенде болады. Қағылудың қырқыны кеменің мөлшері мен конструкциясына байланысты. Шағын қайық қағылып, экипажы оны тіктеп қоюға арналған. Яхталар көбінесе 90 градусқа дейін еңкейгеннің өзінде өздігінен тіктеп қою үшін жасалады. Дегенмен, үлкен желкенді кеме әдетте кішкентай еңкейген бұрышта тұрақтылығын жоғалтады және осы шектен асып кетсе, суға батып кету қаупі туады. Балясты бір қабықты желкенді яхталар сыртқы балласттық қанаттарын жоғалтса, өте оңай қағылуы мүмкін. Әйқайымызға орай, мұндай жағдай сирек кездеседі, бірақ егер орын алса, өмірге қауіпті жағдай туады, мысалы, суға батқан "Чики Рафики" кемесінің жағдайында болғандай.
A capsize is when a vessel rolls over beyond the limit angle of positive static stability. The severity of a capsize depends on the size and design of a vessel. A small dinghy is designed to capsize and be righted by her crew. Yachts are typically built to right themselves even if heeled over beyond 90 degrees. However a large sailing ship will typically lose all stability at a smaller angle of heel, and will be vulnerable to downflooding and sinking if heeled beyond this point. Ballasted monohull sailing yachts will capsize very easily if they lose their external ballast keel. Fortunately, this is rare, but if it does, it is a life threatening danger, as seen in the case of the sunken Cheeki Rafiki.
Өрт
Өрт барлық кемелерге қауіпті, бірақ ағаш, арқан және канвас жасалған кеме үшін ол ең қауіпті жағдай еді. Галереядағы дастарқан оттары үнемі қадағаланып, ауа райы нашарлағанда немесе алыстан жау кемесі көрінсе, дереу сөндірілетін. Соғыс кемелеріде оқ-дәріні қолдану үшін қатаң ережелер болған; оқ-дәрі қоймалары кеменің тереңінде орналасқан, ал шамдар басқа бөлмеде, олардың арасында терезе болған. 19 ғасырдың ортасында бу күшінің енгізілуімен бірге, сорғылар мен шлангтардан тұратын "өрт сөндіру машиналары" пайдаланылды. Дегенмен, өрт кеменің көп жағдайда қырылуына себеп болды.
Fire is a serious threat to all ships, but to a ship made of wood, rope, and canvas, it was the greatest danger of all. Cooking fires in the galley were watched constantly, and put out instantly if the weather turned ugly, or an enemy ship appeared in the distance. Warships had an elaborate set of procedures for handling their gunpowder; the magazines were deep in the ship and the lanterns kept in another room, with a window between. The introduction of steam power in the mid 19th century was attended by the use of "fire engines" consisting of pumps and hoses. Even so, fire was fatal to a ship far more often than not.