Кіріспе

Сапарлық кемелер жиі қиын жағдайларға тап болады, болсын ол дауыл болсын, болсын соғыс болсын, және экипаж көбінесе жазатайым оқиғалармен күресуге шақырылады, бір жалғыз арқанның үзілуінен бастап, толыққанды түйіндірмелердің қирауына дейін, және қарап жағаға отырудан бастап өртке дейін.

Басқару

Егер желкенді қайық басқару құралы жұмысын тоқтатса, судағы сайға немесе тасқа соғылу қаупі артады. Күшті толқындарда су рульге зор күш түсіреді. Егер кеме спиннакермен жүзіп, басқаруын жоғалтса, қайық көбінесе желге қарай бұрылып (басын желге бұрып), қатты ауа райында көлмеуі мүмкін. Кішкентай қайықтарды тек желкенді реттеу арқылы рульсіз де жүргізуге болады.

Жәшік салу

Жүгіру арқандары жиі үзілуге ұшырайды, әсіресе ауа райы нашар болғанда немесе қатты желде тым көп желкен көтеруге тырысқанда. Мысалы, жел соққан жақтан тіреу арқандары үлкен күш түсіріледі, оның үзілуі бүкіл бағананың босап кетуіне әкеледі, бұл 30 метрге дейінгі мачта үшін өте жағымсыз жағдай. Жалпы, әр арқан үшін а) күштерді азайту, б) босаған заттарды бақылауға алу үшін басқа арқандарды пайдалану және в) жаңа арқан орнату процедурасы бар (қайта байлау әдетте мүмкін емес, себебі түйін блоктардан өтпейді). Ең маңызды арқандар кейде осы функцияны атқаратын "алдын алу" арқанымен қамтамасыз етіледі. Тұрақты арқандар – мачталарды ұстап тұратын құрылымдық элемент, ал тұрақты арқандардың үзілуі олардың сынуына (жарылуына) немесе тікелей сынғануына әкелуі мүмкін. Кеме жасау дәуірінің соңында көптеген бағаналарда алдын алу арқандары болды, ал соғыс кемелері "арқан тоқтағыштарын" немесе "жауынгерлік тоқтағыштарды" орнатты, олар арқандарға жылдам бекітіліп, тартылатын шағын арқандар еді. Ағаштан жасалған кемелерде мачталардың бұралуы үлкен мәселе болды, өйткені олардың құрылымдық беріктігі жоғалып, келесі жел соққысы оларды оңай құлатуы мүмкін еді. Жоғары мачталар әдетте осы мақсат үшін тасымалданатын қосалқылармен ауыстырылды. Төменгі мачта үшін әдетте жарылған жерге арнайы тіректерді байлап "балық аулау" әдісі қолданылды. Егер мачта мүлдем жоғалса, оны қолдағы бар тіректерден құрастырылған уақытша мачтамен ауыстыру қажет еді.

Жүк ауысуы

Кемеде жүк теңгерімді түрде орналастырылуы керек, сонда кеме тік қалады. Барлық кемелер жүк ығысуына осал, бұл кеменің бір жағына қарай еңкейуіне себеп болады. Дегенмен, желкенді кемелерге бұл қауіп одан да көп, себебі желдің желкендерге тигізетін күші салдарынан кеме табиғи түрде жанына қарай бұрылады. Егер жүк жеткілікті түрде бекітілмесе, ол кеменің желге қарсы жағына құлап кетуі мүмкін. Құрғақ жүктер (мысалы, астық) тиісті түрде бекітілмесе (мысалы, бөлу тақталары арқылы) су сияқты төмен қарай жылғалы болады және ығысуға өте бейім. Егер үлкен көлемде жүк ығысып кетсе, кеме соншалықты ауыр еңкейуге ұшырауы мүмкін, одан айналып кетуі мүмкін. 1957 жылы болған қауіпті жүк ығысу салдарынан "Памир" атты алып кеме жоғалып кетті.

Жерге тұйықтау

Кемелердің тұмшалануы – кемелердің теңіз түбіне соқтығысып, корпусының су астындағы бөлігіне, әсіресе төменгі құрылымына зақым келтіретін, судың ішке кіруіне және кеменің құрылымдық тұтастығы мен жайылмалығына нұқсан тигізуі мүмкін теңіз апатының бір түрі. Тұмшалану теңіз құрылыстарына ең жоғары жүктеме тудырады және оның салдарынан туындайтын теңіз апаты маңызды болып табылады: қоршаған ортаға тигізетін әсері, әсіресе ірі танкерлер қатысқан жағдайда; адам өмірінің қаза болуы; апаттың жергілікті қауымдастықтарға тигізетін қаржылық салдары; кеме иелеріне кеме жоғалту немесе айыппұлдардан туындайтын қаржылық шығындар. Тұмшалану, соқтығысу алдында капитан жасаған маневрлерге байланысты, кеменің қимылсыз қалуына әкелуі мүмкін. Теңіз түбінің сипатына – яғни, лайлы немесе тасты болуына қарай, кемені босату және оны қауіпсіз портына жеткізу үшін әртүрлі шаралар қолданылуы керек.

Қайта айналу

Кеме қағылуы – кеме оң статикалық тұрақтылықтың шекті бұрышынан асып кеткенде болады. Қағылудың қырқыны кеменің мөлшері мен конструкциясына байланысты. Шағын қайық қағылып, экипажы оны тіктеп қоюға арналған. Яхталар көбінесе 90 градусқа дейін еңкейгеннің өзінде өздігінен тіктеп қою үшін жасалады. Дегенмен, үлкен желкенді кеме әдетте кішкентай еңкейген бұрышта тұрақтылығын жоғалтады және осы шектен асып кетсе, суға батып кету қаупі туады. Балясты бір қабықты желкенді яхталар сыртқы балласттық қанаттарын жоғалтса, өте оңай қағылуы мүмкін. Әйқайымызға орай, мұндай жағдай сирек кездеседі, бірақ егер орын алса, өмірге қауіпті жағдай туады, мысалы, суға батқан "Чики Рафики" кемесінің жағдайында болғандай.

Өрт

Өрт барлық кемелерге қауіпті, бірақ ағаш, арқан және канвас жасалған кеме үшін ол ең қауіпті жағдай еді. Галереядағы дастарқан оттары үнемі қадағаланып, ауа райы нашарлағанда немесе алыстан жау кемесі көрінсе, дереу сөндірілетін. Соғыс кемелеріде оқ-дәріні қолдану үшін қатаң ережелер болған; оқ-дәрі қоймалары кеменің тереңінде орналасқан, ал шамдар басқа бөлмеде, олардың арасында терезе болған. 19 ғасырдың ортасында бу күшінің енгізілуімен бірге, сорғылар мен шлангтардан тұратын "өрт сөндіру машиналары" пайдаланылды. Дегенмен, өрт кеменің көп жағдайда қырылуына себеп болды.