Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеме немесе қайықтың су өткізбейтін жүзу корпусы
Watertight buoyant body of a ship or boat
Кеме, қайық, су асты қайығы немесе ұшатын қайықтың су өткізбейтін корпусы. Корпус жоғарыдан ашық болуы мүмкін (мысалы, шағын қайық), немесе толығымен немесе жартылай палубамен жабылуы мүмкін. Палубаның үстінде палуба үйі және түтік, деррик немесе мачта сияқты басқа да үстін құрылыстар орналасуы мүмкін. Корпус пен су бетінің кездесетін сызығы – су сызығы деп аталады.
A hull is the watertight body of a ship, boat, submarine, or flying boat. The hull may open at the top (such as a dinghy), or it may be fully or partially covered with a deck. Atop the deck may be a deckhouse and other superstructures, such as a funnel, derrick, or mast. The line where the hull meets the water surface is called the waterline.
Жалпы сипаттамалары
Қаптаманың алуан түрлері бар, олар әртүрлі қолданысқа сәйкес таңдалады, ал қаптама пішіні дизайн қажеттіліктеріне байланысты болады. Пішіндері әртүрлі – кемелердің түбінен бастап, жарысқа арналған көп корпусты желкенді қайықтың ине сияқты сүйір бетіне дейін. Пішін шығын, гидростатикалық ескертулер (жайғасу, жүк көтеру және тұрақтылық), гидродинамикалық ескертулер (жылдамдық, қуат қажеттіліктері, теңіздегі қозғалыс және мінез-құлық) және кеменің міндетіне қатысты арнайы талаптар арасындағы тепе-теңдікті табу үшін таңдалады, мысалы, мұзжарғыш кеменің дөңгелек алдыңғы бөлігі немесе десанттық кеменің жалпақ түбі. Типикалық қазіргі заманғы болаттан жасалған кемеде қаптамада су өткізбейтін палубалар және негізгі көлденең элементтер – қалқалар болады. Сонымен қатар, конструкциялық схемасына байланысты арқалықтар, жіптер және торлар, ал кіші элементтер – қарапайым көлденең, шеңбер немесе бойлық элементтер де болуы мүмкін. Жоғарғы үздіріссіз палуба "жоғарғы палуба", "ауа райы палубасы", "спар палубасы", "негізгі палуба" немесе жай ғана "палуба" деп аталуы мүмкін. Нақты атау контекстке – кеме немесе қайықтың түріне, орналасуына немесе тіпті қайда жүзіп бара жатқанына байланысты. Әдеттегі ағаштан жасалған желкенді қайықта қаптама ағаш тақтайлардан жасалады, оларды көлденең фреймдер (көбінесе қабырғалар деп аталады) және қалқалар қолдайды, олар бойлық жіптермен немесе төбемен байланыстырылады. Көбінесе, бірақ әрқашан емес, орталық бойлық элемент киль деп аталады. Шыны талшығынан немесе композиттік қаптамаларда құрылым белгілі бір дәрежеде ағаштан немесе болаттан жасалған кемелерге ұқсауы мүмкін немесе монококк конструкциясынан тұруы мүмкін. Көп жағдайда композиттік қаптамалар жұқа талшықты қабықтарды көбік, балса ағашы, импрегнирленген қағаз ұясы немесе басқа материалдан жасалған жеңіл, бірақ жеткілікті түрде қатты өзектің арасына орналастыру арқылы жасалады. Ежелгі египеттіктер, б.з.д. 3000 жылға дейін ағаш тақтайларды қаптамаға қалай жинауға болатынын білген, олар ең алғашқы дұрыс қаптамаларды жасаған болуы мүмкін.
There is a wide variety of hull types that are chosen for suitability for different usages, the hull shape being dependent upon the needs of the design. Shapes range from a nearly perfect box in the case of scow barges to a needle sharp surface of revolution in the case of a racing multihull sailboat. The shape is chosen to strike a balance between cost, hydrostatic considerations (accommodation, load carrying, and stability), hydrodynamics (speed, power requirements, and motion and behavior in a seaway) and special considerations for the ship's role, such as the rounded bow of an icebreaker or the flat bottom of a landing craft. In a typical modern steel ship, the hull will have watertight decks, and major transverse members called bulkheads. There may also be intermediate members such as girders, stringers and webs, and minor members called ordinary transverse frames, frames, or longitudinals, depending on the structural arrangement. The uppermost continuous deck may be called the "upper deck", "weather deck", "spar deck", "main deck", or simply "deck". The particular name given depends on the context—the type of ship or boat, the arrangement, or even where it sails. In a typical wooden sailboat, the hull is constructed of wooden planking, supported by transverse frames (often referred to as ribs) and bulkheads, which are further tied together by longitudinal stringers or ceiling. Often but not always there is a centerline longitudinal member called a keel. In fiberglass or composite hulls, the structure may resemble wooden or steel vessels to some extent, or be of a monocoque arrangement. In many cases, composite hulls are built by sandwiching thin fiber reinforced skins over a lightweight but reasonably rigid core of foam, balsa wood, impregnated paper honeycomb, or other material. Perhaps the earliest proper hulls were built by the Ancient Egyptians, who by 3000 BC knew how to assemble wooden planks into a hull.
Кеме шанағының пішіні
Кеменің корпустары әр түрлі болуы мүмкін және күрделі пішінге ие болуы мүмкін (мысалы, алдыңғы бөлігінде жіңішке кіру және артқы бөлігінде кері түйме пішіні), бірақ негізінен келесі топтарға бөлінеді:
Қырлы және қатайтылған қырлы. Мысалдар: жазық түбі (қырлы), V түбі және көп қырлы корпус (бірнеше көбірек дөңгелектелген қатайтылған қырлар, бірақ толығымен тегіс емес). Бұл типтердің барлығында кем дегенде бір анық қыр ұзындығының барлық немесе көп бөлігі бойында кездеседі. Қалыпталған, дөңгелек немесе жұмсақ қырлы. Бұл корпус пішіндерінің бәрі тегіс қисықтармен сипатталады. Мысалдар: дөңгелек түбі, жартылай дөңгелек түбі және S түбі.
Hulls come in many varieties and can have composite shape, (e. g., a fine entry forward and inverted bell shape aft), but are grouped primarily as follows:
Chined and hard chined. Examples are the flat bottom (chined), v bottom, and multi chine hull (several gentler hard chines, still not smooth). These types have at least one pronounced knuckle throughout all or most of their length. Moulded, round bilged or soft chined. These hull shapes all have smooth curves. Examples are the round bilge, semi round bilge, and s bottom hull.
Ұсталған және жылжытылған корпустар
Көшіру корпусы: Мұнда корпус тек немесе басым бөлігі көтергіш күшімен ұсталады. Осы типтегі корпусы бар кемелер су арқылы су сызығының ұзындығымен шектелген жылдамдықпен жүреді, бірақ бұл шектеу сарысулы көп корпусты желкенді кемелерге тән емес. Жоспарлау корпусы: Мұнда жоспарлау корпусының пішіні оң динамикалық қысымды дамыту үшін жасалған, сондықтан оның суға батып жатқан бөлігі жылдамдық артумен азаяды. Динамикалық көтеру сумен жанасқан бетті, демек кедергіні азайтады. Олар кейде жалпақ түбімен, кейде V-түбімен және сирек кездеседі, дөңгелек түбімен болады. Ең көп таралған пішін – кемінде бір шеті бар пішін, ол жоспарлауды тиімдірек етеді және су шашыратуға мүмкіндік береді. Жоспарлау корпустары жоғары жылдамдықтарда тиімдірек, бірақ осы жылдамдыққа жету үшін оларға әлі де көп энергия қажет. Тиімді жоспарлау корпусы мүмкіндігінше жеңіл болуы керек және жақсы теңіздік қасиеттерге ие болу үшін тегіс беттерге ие болуы керек. Жоспарлайтын желкенді кемелер жеңіл желде көшіру режимінде де тиімді жүзуі керек. Жартылай көшіру немесе жартылай жоспарлау: Мұнда корпус пішіні орташа динамикалық көтеру күшін дамытуға қабілетті, бірақ кеменің салмағының көп бөлігі әлі де көтергіш күшімен ұсталады.
Displacement hull: here the hull is supported exclusively or predominantly by buoyancy. Vessels that have this type of hull travel through the water at a limited rate that is defined by the waterline length except for especially narrow hulls such as sailing multihulls that are less limited this way. Planing hull: here, the planing hull form is configured to develop positive dynamic pressure so that its draft decreases with increasing speed. The dynamic lift reduces the wetted surface and therefore also the drag. They are sometimes flat bottomed, sometimes V bottomed and more rarely, round bilged. The most common form is to have at least one chine, which makes for more efficient planing and can throw spray down. Planing hulls are more efficient at higher speeds, although they still require more energy to achieve these speeds. An effective planing hull must be as light as possible with flat surfaces that are consistent with good sea keeping. Sailboats that plane must also sail efficiently in displacement mode in light winds. Semi displacement, or semi planing: here the hull form is capable of developing a moderate amount of dynamic lift; however, most of the vessel's weight is still supported through buoyancy.
Қаптама формалары
Қазіргі кезде ең көп қолданылатын форма – дөңгелек түйіршікті корпус. Аз жүк салғанда мұндай кемелердің корпусының аз бөлігі су сызығының астында болады, бұл кедергіні азайтып, жылдамдықты арттырады. Көбірек жүк салғанда кедергі артып, жылдамдық төмендейді, бірақ корпустың сыртқа қарай иілуі толқындарда жақсырақ өтеді. Сондықтан, кері қоңырау пішіні – жоғары жылдамдықты корпус түрлерінде жиі қолданылады.
At present, the most widely used form is the round bilge hull. With a small payload, such a craft has less of its hull below the waterline, giving less resistance and more speed. With a greater payload, resistance is greater and speed lower, but the hull's outward bend provides smoother performance in waves. As such, the inverted bell shape is a popular form used with planing hulls.
Тегіс қисық корпустар
Тегіс қисық корпустар – қисық корпустар сияқты, ортаңғы тақтаны немесе бекітілген кеменді пайдаланатын корпустар. Жартылай дөңгелек түбі бар корпустар толыққанды дөңгелек түбінен сәл кем дөңгелек болады. Жартылай дөңгелектің артықшылығы – ол S-түбі мен жамбас түбі арасындағы орташа нүкте болып табылады. Жартылай дөңгелек түбі бар корпустардың мысалдарын "Кентавр" және "Лазер" желкенді қайықтарында кездестіруге болады. S-түбі – кеменің ортаңғы бөлігі S әрпіндей көлденең қимаға ие болатын желкенді қайықтың корпусы. S-түбінде корпус дөңгелек түбімен бірігіп, кілмен тегіс жалғасады, кілдің орталық сызығы мен жоғарғы сызығы арасында корпустың қабырғаларында өткір бұрыштар болмайды. Мұндай корпус пішіміне ие қайықтар ұзын, терең немесе ұзын, беткей кілге және кілдің ішінде айналатын тақтаға ие болуы мүмкін. Салмақ орталықта, сыртта немесе екеуінің комбинациясында орналасуы мүмкін. Бұл корпус пішімі 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында және ортасында кең таралған. Бұл S пішімін пайдаланатын шағын желкенді қайықтардың мысалы – "Йнглинг" және "Рандмеер".
Smooth curve hulls are hulls that use, just like the curved hulls, a centreboard, or an attached keel. Semi round bilge hulls are somewhat less round. The advantage of the semi round is that it is a nice middle between the S bottom and chined hull. Typical examples of a semi round bilge hull can be found in the Centaur and Laser sailing dinghies. S bottom hulls are sailing boat hulls with a midships transverse half section shaped like an s. In the s bottom, the hull has round bilges and merges smoothly with the keel, and there are no sharp corners on the hull sides between the keel centreline and the sheer line. Boats with this hull form may have a long fixed deep keel, or a long shallow fixed keel with a centreboard swing keel inside. Ballast may be internal, external, or a combination. This hull form was most popular in the late 19th and early to mid 20th centuries. Examples of small sailboats that use this s shape are the Yngling and Randmeer.
Қосымшалар
Рул, трим-табтар немесе тұрақтандырғыш қанаттар сияқты басқару құрылғылары орнатылуы мүмкін. Көлденең тұрақтылықты, бағыттық тұрақтылықты арттыру немесе көтеру күшін жасау үшін корпусқа кіл орнатуға болады. Қайтарылатын құрылымдарға орталық тақталар және пышақ тәрізді тақталар жатады. Су сызығының астындағы алдыңғы шығыңқы бөлік бұлақты мұрын деп аталады. Бұл конструкциялар кейбір корпусқа толқындық кедергіні азайту және осылайша отынның тиімділігін арттыру үшін орнатылады.
Control devices such as a rudder, trim tabs or stabilizing fins may be fitted. A keel may be fitted on a hull to increase the transverse stability, directional stability or to create lift. Retractable appendages include centreboards and daggerboards. A forward protrusion below the waterline is called a bulbous bow. These are fitted on some hulls to reduce the wave making resistance drag and thereby increase fuel efficiency.
Шарттары
Базалық сызық – вертикальдық қашықтықтарды өлшеу үшін қолданылатын деңгейлік анықтама сызығы. Бас – корпустың алдыңғы бөлігі. Ортаңғы бөлік – кеменің алдыңғы және артқы бағыттағы ортасы. Порт – кеме басына қарап тұрғанда кеменің сол жағы. Старборд – кеме басына қарап тұрғанда кеменің оң жағы. Қабыс – корпустың артқы бөлігі. Су сызығы – кеме корпусын айналап тұратын және кеме қозғалмай тұрғанда су бетімен сәйкес келетін көзге көрінбейтін сызық.
Baseline is a level reference line from which vertical distances are measured. Bow is the front part of the hull. is the middle portion of the vessel in the fore and aft direction. Port is the left side of the vessel when facing the bow from on board. Starboard is the right side of the vessel when facing the bow from on board. Stern is the rear part of the hull. Waterline is an imaginary line circumscribing the hull that matches the surface of the water when the hull is not moving.
Компьютерлік көмекпен жобалау
Компьютерлік жобалау әдісі кемелерді жобалаудың қағазға негіделген, қолмен есептеулер мен сызықтар салуға тәуелді болған тәсілдерін толыққанды ығыстырды. 1990 жылдардың басынан бері теңіз архитектурасына арналған түрлі коммерциялық және ақысыз бағдарламалық пакеттер жасалды, олар гидростатика және гидродинамика есептеу модульдерімен үйлесімді 3D жобалау мүмкіндіктерін ұсынады. Бұлар теңіз архитектурасы үшін геометриялық модельдеу жүйелері деп аталады.
Use of computer aided design has superseded paper based methods of ship design that relied on manual calculations and lines drawing. Since the early 1990s, a variety of commercial and freeware software packages specialized for naval architecture have been developed that provide 3D drafting capabilities combined with calculation modules for hydrostatics and hydrodynamics. These may be referred to as geometric modeling systems for naval architecture.