Кіріспе
Жаңа салынған кемені суға түсіру рәсімі – кемені суға түсірумен байланысты рәсімдерді орындау процесі. Бұл көптеген мәдениеттердегі мыңжылдықтарға созылған теңізшілік дәстүр, физикалық процестің өзіне қоғамдық той және қасиетті батамен, көбінесе, бірақ әрдайым емес, сәйкес келуді қамтиды. Кемелерді суға түсіру кемеге қалыпты пайдалану кезінде кездеспейтін кернеу тудырады, және кеменің мөлшері мен салмағынан өзге, бұл сонымен қатар инженерлік тұрғыдан елеулі қиындық пен көпшілік назарына толы тамаша көрініс болып табылады. Процесс кемеге сәттілік тілеуге арналған көптеген дәстүрлерді де қамтиды, мысалы, кемеге ат қойылып, суға түсірілер кезде құрбандық шарап бөтелкесін сындырып, шашу шашу рәсімі жасау.
Ceremonial ship launching involves the performance of ceremonies associated with the process of transferring a vessel to the water. It is a nautical tradition in many cultures, dating back millennia, to accompany the physical process with ceremonies which have been observed as public celebration and a solemn blessing, usually but not always, in association with the launch itself. Ship launching imposes stresses on the ship not met during normal operation and in addition to the size and weight of the vessel represents a considerable engineering challenge as well as a public spectacle. The process also involves many traditions intended to invite good luck, such as christening by breaking a sacrificial bottle of champagne over the bow as the ship is named aloud and launched.
Әдістер
Жаңа кемені құрылыс алаңынан суға жеткізудің үш негізгі әдісі бар, олардың тек екеуі ғана "жұғылдандыру" деп аталады. Ең көне, ең танымал және ең көп қолданылатыны – ұшымен жұғылдандыру, онда кеме еңіс жолмен сырғанап төмен қарай жылжиды, әдетте корпуска бағытталған. Бүйірмен жұғылдандыруда кеме тікелей бүйірімен суға енеді. Бұл әдіс 19 ғасырда ішкі суларда, өзендер мен көлдерде қолданыла бастады және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кеңінен таралды. Үшінші әдіс – суға шығару, ол бассейндерде немесе құрғақ доктарда салынған кемелерге қолданылады, содан кейін докқа су толтырылып кеме суға шығарылады.
Бастысы - артқы жағы
Көбінесе, жолдар жағалауға перпендикуляр орналастырылады (немесе су және кеменің максималды ұзындығы рұқсат еткенше) және кеме суға қарай бағытталған күйде салынады. Егер ұшыру тар өзенге жасалса, құрылыс тік емес, көлбеу бұрышта болуы мүмкін, тіпті бұл ұшыру жолының ұзынырақ болуын талап етеді. Чепстоудағы Ұлттық кеме жасаушылықтары осыған мысал. Қазіргі заманғы ұшыру жолдары кемені ұстауға жеткілікті күшті темір бетоннан жасалған негіз түрінде болады, және су деңгейінің өзгеруін ескере отырып, су деңгейінен әлдеқайда төмен түсетін екі "баррикадасы" бар. Баррикадалар екі ұшыру жолын қолдайды. Кеме корпусының сыртқы бөлігіне қол жеткізу және толық корпус астына ұшыру жолдарын орнату үшін уақытша тіреулермен жабдықталады. Ұшыруға дайындық кезінде корпустың астынан және баррикадалардан тұрақты екі жол орнатылады. Жолдар майланады. (Бұрынғы кемелерде май ретінде май және кит майы қолданылған.) Олардың үстіне екі жылжымалы жол орнатылады, ал оларға алдыңғы және артқы бөліктері бар ұшыру тірегі орнатылады. Содан кейін корпустың салмағы құрылыс тіреулерінен ұшыру тірегіне ауыстырылады. Кемені орнында ұстап тұру және оны ұшыру рәсімінің тиісті сәтінде босату үшін шаралар қарастырылған; әдеттегі механизмдерге сигнал бойынша кесілетін әлсіз буындар және салтанатты платформадан басқарылатын механикалық инерциялық механизмдер жатады. Ұшыру кезінде кеме өздігінен жүзіп кеткенше, жолмен кері қарай сырғип төмен түседі.
Бүйірінен
Кейбір шағын кеме жасау жолдары кеменің суға бүйірімен қарайтын және сол бағытта суға түсірілетіндей етіп салынады. Мұндай тәсіл су жолының шектеулері кемені тікелей бойлай түсіруге мүмкіндік бермейтін жағдайларда қолданылады, бірақ ол жағалаудың үлкен бөлігін пайдаланады. Брунельдің жобалаған "Грейт-Эстерн" кемесі осылай салынған, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген десанттық кемелер де осы әдіспен жасалған. Бұл әдіс кеменің салмағын ұстап тұру үшін көптеген тіреулерді қажет етеді.
Әуе қалтасы
Кейде кемелер корпустың астына орналастырылған, ісірілген бірнеше түтіктер арқылы суға түсіріледі, олар кемені суға қарай жылға беру үшін құрғысызданады. Бұл процедураның артықшылықтары – тұрақты инфрақұрылымның, қауіптің және шығындардың азаюы. Ауа қаптары кеме корпусын қолдайды және оның суға түсу қозғалысына көмектеседі, сондықтан бұл әдіс, мысалы, бүйірлеме суға түсіру сияқты басқа нұсқаларға қарағанда қауіпсіз деп саналады. Бұл ауа қаптары әдетте екі басында жарты шар пішіндес ұштары бар цилиндр тәрізді болады.
Канада
Канадада аборигендер кемелерді суға түсірген кезде, осыған қоса, тағы да басқа да рәсімдер атқарады.
Франция
XVIII ғасыр мен XIX ғасырдың басында француз кемелерін суға түсіру және ат қою рәсімдері неке және крещение рәсімдеріне ұқсас ерекше дәстүрлермен бірге жүрді. Жаңа кемеге демеуші әке демеуші анаға гүл шоғын сыйлады, екеуі де кеменің атын айтты. Бөтелке сындырылмады, бірақ дін қызметкері кеменің атын жариялап, қасиетті сумен бата берді.
Жапония
Жапондық кемелерді суға түсіру рәсімінде күміс балта қолданылады, олар бақыт әкеледі және жамандықтан сақтайды деп есептеледі. Жапондық кеме жасаушылар әдетте әрбір жаңа кеме үшін ерекше балта жасап алады; ал суға түсіру салтанатынан кейін осы балтаны кеме иесіне естелік сыйлық ретінде табыс етеді.
Ұлыбритания
Британдық әскери кемелердің демеушілері әдетте патша отбасының мүшелері, жоғары шенді теңіз офицерлері немесе Адмиралтействоның қызметкерлері болды. XIX ғасырда бірнеше азаматтар Корольдік теңіз флотының кемелеріне демеушілік етуге шақырылды, және әйелдер алғаш рет демеуші атанды. 1875 жылы Уэльс ханзадасының әйелі, Принцесса Александра, теңіз кемесін суға түсіру рәсімінде англикандық хор сервисін енгізу арқылы теңіз кемесін қадірлеу рәсіміне діни элементті қайта әкелді. Бұл дәстүр теңізшілер үшін арнайы мағынасы бар 107-ші псалмды ән салумен жалғасты. Бірінші рет анықталған әйел демеуші – белгілі филадельфиялықтың қызы Лавиния Фэннинг Уотсон болды. Ол 1846 жылдың 22 тамызында Филадельфия теңіз кеме жасаушылығында "Германтаун" соғыс шлюпінің бауын шарап пен су құйылған бөтелкемен ұрып сындырды. 1941 жылдың 15 желтоқсанында АҚШ Теңіз комиссиясы өз билігінде салынған сауда кемелерінің барлық ресми суға түсіру рәсімдері тоқтатылатынын жариялады, бірақ құрылысшыларға өтемақы төленбестен қарапайым бейресми рәсімдер жалғаса береді. Соңғы жылдары АҚШ Теңіз күштерінің барлық демеушілері – әйелдер. Кеме бауына шампан бөтелкесін сындырумен қатар, демеуші кеме экипажымен байланыста болады және үйге оралу сияқты арнайы шараларға қатысады.
At the 2024 launching of CalMac ferry Glen Rosa, newly qualified welder Beth Atkinson named the ship and pulled a lever to similarly smash a bottle, of single malt from the Ardgowan distillery at nearby Inverkip. The first identified woman sponsor was Lavinia Fanning Watson, daughter of a prominent Philadelphian. She broke a bottle of wine and water over the bow of sloop of war Germantown at Philadelphia Navy Yard on August 22, 1846. On 15 December 1941, the United States Maritime Commission announced that all formal launching ceremonies would be discontinued for merchant ships being constructed under its authority, though simple informal ceremonies could continue without reimbursement to builders. In recent history, all U. S. Navy sponsors have been female. In addition to the ceremonial breaking of a champagne bottle on the bow, the sponsor remains in contact with the ship's crew and is involved in special events such as homecomings.
Оқиғалар
1883 жылғы 3 шілдеде Шотландияның Глазго қаласындағы Гован кеме құрылыс орнында суға түсірілгеннен кейін бірден батты. "Дафне" өзенге қарай жылжу барысында, якорьлер кеменің алға жылжуын тоқтатуға жеткіліксіз болды. Оң жақ якорь ілініспеді, ал сол жақ якорь сүйреліп қалды. Өзен ағыны "Дафне" кемесін бұрып, оны сол жағына қарай құлатты, нәтижесінде кеме терең суға батты. 124 адам қаза тапты, олардың ішінде көптеген жас жігіттер болды, ал олардың туыстары жағада болған. 1898 жылғы 21 маусымда суға түсірілді. "Альбион" кемесі суға кірген кезде толқын тудырды, осы толқыннан Йорк герцогинясының алдында тұрған 200 адам қарап тұрған сахна құлап, жағалауға сығақтап түсті, нәтижесінде 34 адам, көбінесе әйелдер мен балалар суға батып қайтыс болды. Бұл, мүмкін, кемелерді суға түсірудің алғашқы бейнеленген жағдайларының бірі болды. 1907 жылы итальяндық мұхит лайнері суға түсірілген сәтте аударылып, батты. 2011 жылы Қытайдың Ланчжоу қаласында "СС Цзюган" салондық қайығы суға түсірілген кезде батты.