Желкенді кемелердің мачталарын тіреуші арқандар мен сымдар
Rigging
Желкенді кемелердің мачталары мен желкендерін ұстауға арналған арқандар, кабельдер, тізбектер туралы ақпарат. Тұрақты және жүріспен жұмыс істейтін rigging түрлері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Желкенді кемелердің мачталарын ұстап тұратын арқандар, кабельдер және тізбектер. Желкенді кеменің немесе желкенді қайықтың мачталары мен желкендерін ұстап, басқаруға арналған арқандар, кабельдер және тізбектер жүйесі – бұл торап. Тұрақты торап – мачталарды, оның ішінде шүмектер мен тұрақтарды бекітіп тұратын торап. Жүгіргіш торап – кеменің желкендері мен мачталарының орналасуын реттейтін торап, оның ішінде желкендер, тіректер, табақтар және вантар кіреді.
Ropes, cables and chains which support masts of sailing ships
Rigging comprises the system of ropes, cables and chains, which support and control a sailing ship or sail boat's masts and sails. Standing rigging is the fixed rigging that supports masts including shrouds and stays. Running rigging is rigging which adjusts the position of the vessel's sails and spars including halyards, braces, sheets and vangs.
Этимология
Британ энциклопедиясының он бірінші басылымына сәйкес, "риггинг" сөзі англосаксон тіліндегі wrigan немесе wringing сөзінен туындаған, яғни "киім кигізу". Сол дереккөз сондай-ақ, "риггинг" термині желкенді кеменің мачталар, рейкалар, желкендер және риггингті қоса, жұмыс істеуі үшін қажетті барлық құрамдас бөліктерін орнатуды білдіреді.
According to the Encyclopædia Britannica Eleventh Edition "rigging" derives from Anglo Saxon wrigan or wringing, "to clothe". The same source points out that "rigging" a sailing vessel refers to putting all the components in place to allow it to function, including the masts, spars, sails and the rigging.
Тарих
Теофраст өзінің "Өсімдіктер тарихы" еңбегінде (б.з.д. 300 ж.) Антигон патшаның флотының жабдықтары папирус қамысынан жасалғанын айтады.
Theophrastus in his History of Plants ( 300 BCE) states that the rigging on King Antigonus' fleet was made from papyrus reed.
Жабдықтау түрлері
Түйіндірме екі классқа бөлінеді: тұрақты, ол мачтаны (және боусспритті) қолдайды, және жүйтіп тұратын, ол желкендердің бағытын және олардың рифтелу деңгейін басқарады. Конфигурациялар әр түрлі түктемелі кемелердің (алдыңғы және артқы) және тікбұрышты түктемелі кемелер арасында өзгеше болады.
Rigging is divided into two classes, standing, which supports the mast (and bowsprit), and running, which controls the orientation of the sails and their degree of reefing. Configurations differ for each type of rigging, between fore and aft rigged vessels and square rigged vessels.
Тірі тұру
Тұрақты жабдық – орнында бекітілген арқандар жиынтығы. Тұрақты жабдық көбінесе мачта мен палуба арасында орналасады, мачтаны нық ұстап тұру үшін кернеу қолданылады. Өз қызметіне байланысты, тұрақты жабдық қазіргі кезде көбінесе болат кабельден жасалады. Бұрын ол жүріс жабдығы сияқты материалдардан жасалған, бірақ қосымша беріктік пен сыртқы факторлардан қорғау үшін шайырмен қапталған.
Standing rigging is cordage which is fixed in position. Standing rigging is almost always between a mast and the deck, using tension to hold the mast firmly in place. Due to its role, standing rigging is now most commonly made of steel cable. It was historically made of the same materials as running rigging, only coated in tar for added strength and protection from the elements.
Квадратты бұрыштамалы кемелер
20 ғасырдағы төртбұрышты кемелер болаттан жасалған, ал одан бұрынғы кемелерде ағаш мачталар мен қанап талшықтары қолданылған. 19 ғасырдың соңында кемелердің биіктігі артқан сайын, мачталар бірінің үстіне бірін тіреп тұратын шпарларға көбірек сүйенді, төменгі мачта, ортаңғы мачта және жоғарғы мачтадан тұратын, төменнен жоғарыға қарай тұтас құрылымды құрады. Бұл конструкция күрделі жүйедегі тартқыштар мен шатырлардың көмегімен нығайтылады. Алдыңғы және артқы, немесе көлденең бағыттағы әрбір тартқышқа қарсы бағыттағы сәйкес тартқыш болады, олар бір-біріне кернеу түсіреді. Алдыңғы және артқы кернеу жүйесі әр мачтаның алдында бекітілген тартқыштардан басталады. Шатырлар жұп-жұп дөңгелек блоктармен (дедеайз) тартылады, олардың үстінен қалың сымдар өтеді, ал кішкентай сымдар (ланиардтар) блоктардың арасынан бірнеше рет өтіп, шатырдың керілуін қамтамасыз етеді. Төменгі мачтамен қабаттасудан басқа, ортаңғы және жоғарғы мачталар "платформа" деп аталатын тұғырлардың немесе "қайыстырғыш" деп аталатын көлденең балкалардың айналасынан өтетін шатырлармен жақтан қолдауға ие. Әрбір қосымша мачта бөлігі алдыңғы және артқы жағынан алға қарай бағытталған тартқыштармен бекітіледі. Бұл сымдар кеменің қабырғаларында шатырлардың артында орналасқан артқы тартқыштармен кері күшпен теңестіріледі.
Whereas 20th century square rigged vessels were constructed of steel with steel standing rigging, prior vessels used wood masts with hemp fiber standing rigging. As rigs became taller by the end of the 19th century, masts relied more heavily on successive spars, stepped one atop the other to form the whole, from bottom to top: the lower mast, top mast, and topgallant mast. This construction relies heavily on support by a complex array of stays and shrouds. Each stay in either the fore and aft or athwartships direction has a corresponding one in the opposite direction providing counter tension. Fore and aft the system of tensioning start with the stays that are anchored in front of each mast. Shrouds are tensioned by pairs of deadeyes, circular blocks that have the large diameter line run around them, whilst multiple holes allow smaller line—lanyards—to pass multiple times between the two and thereby allow tensioning of the shroud. In addition to overlapping the mast below, the top mast and topgallant mast are supported laterally by shrouds that pass around either a platform, called a "top", or cross wise beams, called "crosstrees". Each additional mast segment is supported fore and aft by a series of stays that lead forward. These lines are countered in tension by backstays, which are secured along the sides of the vessel behind the shrouds.
Жүгіру
Желкенге арналған жүгіру арқандары - желкеннің пішіні мен орнын басқаруға қолданылатын арқандар. Материалдар манила арқанынан бастап дакрон, нейлон және кевлар сияқты синтетикалық талшықтарға дейін дамыды. Жүгіру арқандарының құрылымы алдыңғы және артқы желкенді кемелерде, сондай-ақ төртбұрышты желкенді кемелерде әртүрлі болады. Олардың ортақ функциялары желкенді ұстау, пішіндеу және бағыттау болып табылады, бірақ олар үшін әртүрлі механизмдер қолданылады. Желкенді ұстау үшін, галстуктар (кейде гаулиардтар) желкенді көтеруге және ликтің тартылуын реттеуге қолданылады. Гафты желкенді кемелерде, жоғары көтергіштер желкеннің жоғарғы жағындағы рейкаларды ұстап тұрады. Желкеннің пішіні көбінесе желкен бұрыштарына тартылатын арқандармен басқарылады, оның ішінде алдыңғы және артқы желкенді кемелерде - шкот (clew) және табандық (tack) арқандары. Желкеннің желге қатысты бағыты негізінен шкоттармен, сондай-ақ брасымен басқарылады, ол төртбұрышты желкенді кемелерде рейкаларды желге қатысты орналастырады.
Running rigging is the cordage used to control the shape and position of the sails. Materials have evolved from the use of Manilla rope to synthetic fibers, which include dacron, nylon and kevlar. Running rigging varies between fore and aft rigged vessels and square rigged vessels. They have common functions between them for supporting, shaping and orienting sails, which employ different mechanisms. For supporting sails, halyards (sometimes haulyards), are used to raise sails and control luff tension. On gaff rigged vessels, topping lifts hold the yards across the top of the sail aloft. Sail shape is usually controlled by lines that pull at the corners of the sail, including the outhaul at the clew and the downhaul at the tack on fore and aft rigs. The orientation of sails to the wind is controlled primarily by sheets, but also by braces, which position the yard arms with respect to the wind on square rigged vessels.