Набис Спартаның соңғы патшасы (б.з.д. 207-192 жж.). Өкіметке келгенде билік үшін күресті жеңіп, Спартаның қуатын қайта жаңартқан. Тарих, Спарта патшалары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
207-192 жж. Спартаның соңғы патшасы
Last king of Sparta from 207 to 192 BC
Набис – тәуелсіз Спартаның соңғы патшасы болды. Ол, мүмкін, Гераклидтер әулетінен шыққан және б.з.д. 207 жылдан б.з.д. 192 жылға дейін, Бірінші және Екінші Македония соғыстары мен оның өзіне қарсы болған "Набиске қарсы соғыс" жылдарында билік етті. Екі талапкерді өлімге кесіп таққа отырғаннан кейін, ол Спартаның күшін қайта жарақтандыруға кірісті.
Nabis was the last king of independent Sparta. He was probably a member of the Heracleidae, and he ruled from 207 BC to 192 BC, during the years of the First and Second Macedonian Wars and the eponymous "War against Nabis", i. e. against him. After taking the throne by executing two claimants, he began rebuilding Sparta's power.
Геллендік патша
223 жылы Селасия шайқасында Клеомен III жеңілгеннен кейін, Спарта үш жылдан соң екі жаңа патша тағайындады: Еврипонтид Ликург және кәмелетке толмаған Агид Агисиполис III. 217 жылы Ликург жас Агисиполисті елден қууға мәжбүр етіп, жалғыз өзі билік жүргізді. Ликург 209 жылға дейін қайтыс болды, оның орнын ұлы Пелоп басты, бірақ ол да кәмелетке толмағандықтан, Маханидас есімді регент оның атынан әрекет еткен болуы мүмкін. Алайда, 207 жылы Мантиней шайқасында Ахей лигасы Маханидасты жеңіп, Ахей көшбасшысы Филопомен оны өлтірді. Набис Маханидас қайтыс болғаннан кейін билікке келді. Сицилиялық Диодор Пелопты өлтіргенін айтады, бірақ ол сол кезде қайтыс болған болуы мүмкін; мүмкін, ол Набисті Маханидаспен шатастырған. Набис патшалық таққа қарсылықсыз отырған сияқты. Ол өзінің монеталарында және Спартадан табылған кейбір төбе плиткаларында көрсетілген патша (basileus) атағын қабылдады. Клеомен дәстүрлі спарталық конституцияның сыртқы түрін сақтап қалған болса, Набис оның барлық элементтерінен (герузия, экклесия, ефорлар және диархия) құтылып, басқа эллиндік патшалар сияқты абсолюттік монарх ретінде билік жүргізді. Спарталықтарға бұрыннан беймәлім болған сән-салтанатты ұстады, сарайда тұрып, парадтық жылқыларды ұстап, тіпті күлгін манта киген болуы мүмкін. Набистің төңірегінде тұрақты түрде жалданып алынған сақшылар болды. Ареус өзінің атымен, бірақ бейнесімен емес, монеталар соқты; Клеомен керісінше істеді. Набис – өзінің суреті мен атын бірге монетаға басылған алғашқы спарталық патша болды. Оның тетрадрахмаларының артқы жағында отырған Геракл бейнеленген – спарталық патшалар одан таратынын мәлімдеген, бұл бейне Сардис қаласында соғылған Селевкид патшасы Антиох I монетасынан немесе Ареус тұсында Сикйондық Евтихид жасаған мүсіннен алынған болуы мүмкін.
After the defeat of Cleomenes III at Sellasia in 223, it took three years for Sparta to appoint two new kings: the Eurypontid Lycurgus and the Agiad Agesipolis III, who was a minor. In 217, Lycurgus forced the boy Agesipolis to go into exile and reigned alone. Lycurgus died at some point before 209, and was succeeded by his son Pelops, but as he was also a minor, a regent named Machanidas might have acted in his name. Machanidas was however defeated by the Achaean League at the battle of Mantinea in 207, during which he was slain by the Achaean leader Philopoemen. Nabis got in power after the death of Machanidas. Diodorus of Sicily claims that he murdered Pelops, but it is more likely that he was already dead by that time; perhaps he confused Nabis with Machanidas. It seems that Nabis' accession was unopposed. He assumed the title of king (basileus) as mentioned on his coins and on some roof tiles found in Sparta. While Cleomenes had retained the appearance of the traditional Spartan constitution, Nabis got rid of all its elements (the Gerousia, ecclesia, ephors, and dyarchy) and ruled as an absolute monarch, akin to the other Hellenistic kings. He maintained a pomp that had hitherto been alien to Spartans, by living in a palace, keeping a stable of parade horses, and perhaps dressing with a purple mantle. Nabis also had a permanent bodyguard of mercenaries around him. Areus had minted coins with his name, but not his portrait; Cleomenes had done the contrary. Nabis was the first Spartan king to mint coins with both his portrait and his name. The reverse of his tetradrachms features a seated Heracles—from whom the Spartan kings claimed descent—perhaps copied from a coin of the Seleucid king Antiochus I struck in Sardis, or from a statue made by Eutychides of Sikyon during the reign of Areus.
Құрылыс бағдарламасы және экономикалық реформалар
Классикалық дәуірде Спарта қабырғасы жоқ қала ретінде танымал болды, бірақ ол екінші дәрежелі державаға айналғаннан кейін жағдай өзгерді. Оның алғашқы қорғаныс құрылыстары шамамен 315 жылы салынған, бірақ олар көбінесе қоршаулар болды. Набис орнына Спартаның алғашқы толық бекіністерін тұрғызды, олар тас және кірпіштен жасалған қабырғалармен шамамен 200 гектарлық кең аумақты қоршады. Бұл қабырғалар Спартаның қала құрылысын аяқтады, ол ешқашан толық бірікпеген бес ауылдан тұратындықтан, толыққанды болмады. Шатыр жамылғыштары Набистің есімімен мөрленген, олардың ұрлануын болдырмау үшін. Шамамен 200 жылға дейінгі жазуда су комиссары туралы да айтылады, оның міндеті қоршау кезінде резервтер жасау болған тиіс. Набистің реформаларының ең даулы бөлігі – құлдарды азат ету болды, бұл шараны ежелгі және қазіргі ғалымдар да талқылайды. Клеомен III 222 жылы 6000 гелотты жаппай босатқан, бірақ бұл Селасия шайқасы алдында Македонияның үлкен армиясына қарсы күрес кезіндегі соңғы амал болды. Деректер шектеулі, бірақ Набис билікке келгеннен кейін көптеген гелоттарды босатқан сияқты. Дегенмен, ол тек өзінің жер аударылған жауларының жерінде тұратын гелоттарды ғана босатқан болуы мүмкін, өйткені оның билігі аяқталғаннан кейін Лаконияда гелоттардың әлі де болғаны байқалады, және ол дәстүрлі жеке құлдарды азат етпеді. Ол содан кейін босатылғандарының кейбіреулерін тыйым салынған әйелдер мен қыздарға үйлендірді, өйткені Спарталық әйелдер көбінесе көп мөлшерде жер иеленді. Спартаның екінші санаттағы азаматтары болған периоэкилер де азаматтық құқықтармен марапатталды.
During the Classical era, Sparta was famous for not having any wall, but that changed after it became a secondary power. Its first defensive structures date from c.315, but they were mostly palisades. Nabis instead built Sparta's first full fortifications, with stone and brick walls, which enclosed a very large area of about 200 hectares. These walls completed the urbanisation of Sparta, which had remained somewhat unfinished as it was composed of five villages that never fully merged. The roof tiles were stamped with Nabis' name to prevent their theft. An inscription dated from c.200 also mentions a water commissioner, whose role was likely to make reserves in case of a siege. Nabis' most controversial part of his reforms was the enfranchisement of slaves, a measure that has been debated by ancient and modern scholars alike. Cleomenes III had already made a mass manumission of 6,000 helots in 222, but it was a desperate action when facing a massive army from Macedonia just before the battle of Sellasia. The evidence is slim, but it seems that Nabis freed many helots as soon as he got into power. However, he might have only freed the helots living on the land of his exiled enemies, as it seems that there were still some helots in Laconia after his reign, and did not enfranchise traditional chattel slaves. He then married some of his freedmen to the wives and daughters of the proscribed, as Spartan women often held vast amount of land. The perioeci, the second tier citizens of Sparta, were equally rewarded with citizenship.
Сыртқы саясат
Сыртқы саясатта Набис өзінің алдыңғылары сияқты саясатты ұстанды: Ахея лигасына және Македонияға қарсы тұрып, этолиялықтармен, Элис және Мессенмен одақтасты. Бұл оны Бірінші Македония соғысы кезінде Риммен одақтасуға алып келді, 205 жылы Феникия тыныштығында Риммен бейбітшілік шарты жасады. Келесі жылдары Набис Спартаның күшін кеңейтіп, Лаконияның және Мессеннің көп бөлігін қайта бағындырды. 204 жылы ол Мегалополис қаласына шабуыл жасады, бірақ соғыс 202 жылға дейін басталған жоқ. Ол сондай-ақ флотты қайта құрды (көрінетіндей, крит одақтастарының көмегімен, Полибий оларды «қарақшылар» деп сипаттайды) және оны Лакония жағалауына бақылауды қайта орнату үшін пайдаланды. Спарта қаласын алғаш рет бекітті (бұрын спарталықтар өз қалаларын қорғауды гоплиттерінің батырлығына байланысты деп есептеген). 201 жылы ол Мессен аумағына басып кірді, бұл аймақ өткен онжылдықтарда Спартаның одақтасы болған, бұл Спартаның бұл аймақтағы бақылауын 4 ғасырдың ортасына дейін қайта орнатуға жасалған әрекет болды. Мессен Набиске түсті, бірақ Филопомен әскері аралассан спарталықтар шегінуге мәжбүр болды. Набис әскерлері Тегеяда шешулі жеңіліске ұшырады және ол сол кездегі экспансионистік амбицияларын тоқтатуға мәжбүр болды. Набис аймақтық талаптары оны Пелопоннес жартысының солтүстігін бақылайтын Ахея лигасымен қақтығысқа түсірді. Ахеяның талантты стратегі Филопоменнен бірнеше рет жеңілгенімен, ол ахеялықтар үшін үлкен қауіп болып қала берді, олар оған қарсы нашар басшылықпен аз сәттілікке жетті. 200 жылы, оның аумақтарын оңай қиратып жатқанына алаңдаған ахеялықтар Македония королі Филипп V-тен көмек сұрады, бірақ ол көмек көрсетпеді. Келесі жылдары Набис Филипп пен римдіктер арасындағы қақтығысты шеберлікпен пайдаланып, македониялықтармен одақтасудың құны ретінде маңызды Аргос қаласын бақылауға алды, содан кейін жақын арада жеңіске жететін римдіктерге көшті, өзінің бағындырылған жерлерін сақтап қалу үшін.
In foreign policy, Nabis pursued much the same policy as his predecessors: opposing the Achaean League and Macedonia by allying himself with the Aetolians, Elis, and Messene. This led him into an alliance with Rome during the First Macedonian War, signing a peace treaty with Rome in 205 at the Peace of Phoenice. In the following years Nabis expanded Spartan power, reconquering much of Laconia and Messene. In 204 BC, he opened raids on Megalopolis, which did not break out into war until 202. He also re established a fleet (apparently with the help of Cretan allies, whom Polybius describes as "pirates"), and used it to re establish control of the Laconian coastline. He also fortified the city of Sparta for the first time (previously, the Spartans had viewed their city's defence as depending on the bravery of their hoplites). In 201 BC, he invaded the territory of Messene, which had been an ally of Sparta in the previous decades, apparently an attempt to re establish the control which Sparta had had over the region until the mid 4th century BC. Messene fell to Nabis, but the Spartans were forced to retreat when the army of Philopoemen intervened. Nabis' forces were decisively defeated at Tegea and he was forced to check his expansionist ambitions for the time. Nabis' territorial ambitions brought him into conflict with the Achaean League, which controlled the northern half of the Peloponnese. Although repeatedly defeated by the gifted Achaean strategos Philopoemen, he nevertheless remained a serious threat to the Achaeans, who were considerably less successful against him when led by less competent generals. In 200 BC, alarmed at the ease with which he was ravaging their territory, the Achaeans asked the Macedonian King Philip V for help, which he did not provide. In the following years, Nabis was able to skilfully exploit the conflict between Philip and the Romans, gaining control of the important city of Argos as the price of his alliance with the Macedonians, and then defecting to the soon to be victorious Romans so that he might hold on to his conquest.
Риммен соғыс
195 ж.б.д., алайда, римдік проконсул Тит Квинций Фламинин Ахаялықтардың Пелопоннестегі Набистің билігін тежеу қажеттігіне көндірді. Фламинин Набиске Аргосты Ахаялықтарға қайтаруды немесе Риммен соғысқа дайындалуды бұйырды. Набис қаланың иесі болған кезде Рим онымен достық қарым-қатынас жасағанын себеп етіп келтіре отырып, бас тартты. Сонда Фламинин Лаконияға жорық жасады.
In 195 BC, however, the Roman proconsul Titus Quinctius Flamininus was persuaded by the Achaeans that the power of Nabis in the Peloponnese needed to be checked. Flamininus ordered Nabis to give Argos back to the Achaeans, or face war with Rome. When Nabis refused, citing the Roman acceptance of his friendship at a time when he had already been in possession of the city as justification, Flamininus invaded Laconia.
Қайта қалпына келтіру және өлім
Ол өзінің билігі астындағы аумақ тек Спарта қаласы мен оның төңірегінен ғана тұрса да, бұрынғы қуатын қайтаруға үміттенді. Б.з.д. 192 жылы римдіктер мен олардың ахейлік одақтастары Селевкид империясының патшасы Антиох III және Аэтолия лигасымен болатын соғысқа дайындықтарымен алаңдап жатқанын байқап, Набис Гитэйді және Лакония жағалауын қайта басып алуға тырысты. Алғашқыда ол портыны жаулап алып, Ахая лигасымен шағын теңіз шайқасында жеңіске жетті. Бірақ, ол жерге келген соң, этолиялықтар тиранды сатқындықпен өлтірді – оны қала сыртында әскерін дайындап жатқанда құртады. Осылайша Набис тәуелсіз Спартаның соңғы басшысы болды, және Спартаның Грекиядағы маңызды күшке ие болған соңғы билеушісі еді.
Though the territory under his control now consisted only of the city of Sparta and its immediate environs, Nabis still hoped to regain his former power. In 192 BC, seeing that the Romans and their Achaean allies were distracted by the imminent war with King Antiochus III of the Seleucid Empire and the Aetolian League, Nabis attempted to recapture Gytheum and the Laconian coastline. Initially, he was successful, capturing the port and defeating the Achaean League in a minor naval battle. Once there, however, the Aetolians betrayed the tyrant – assassinating him while he was drilling his army outside the city. Nabis had thus been the last leader of an independent Sparta, and the last ruler under whom the Spartans had been a major power in Greece.
Екіншілік көздер
Пол Картледж және Антони Спауфорт (2002). Эллиндік және римдік Спарта: екі қаланың тарихы. Лондон: Рутледж. А. М. Экштейн, "Набис және Фламининус Аргив революциялары туралы б.з.д. 198 және 197 жылдары", Грек, рим және византия зерттеулері, 28 том, 2 нөмір (1987), 213–233 беттер. Морис Холло (1930). Кембридж ежелгі тарихы: Рим және Жерорта теңізі; б.з.д. 218–133 жылдар, (1-басылым) 8 том. Лос-Анджелес: Кембридж университетінің баспасы. Теофил Хомоль, "Le roi Nabis", Bulletin de Correspondance Hellénique, 20, 1896, 502–522 беттер. Оливер Д. Гувер, Пелопоннес монеталары туралы анықтамалық: Ахая, Флеиасия, Сикиония, Элис, Трифилия, Месения, Лакония, Арголис және Аркадия, б.з.д. VI–I ғасырлар [Грекия монеталары сериясы, 5 том], Ланкастер/Лондон, Classical Numismatic Group, 2011. Джонс, А. Х. М. (1967). Спарта. Оксфорд: Базиль Блэкуэлл. Бернард Леграс және Жаклин Кристиен, Көне тарих бойынша әңгімелерге қосымша № 11, Sparte hellénistique, б.з.д. IV–III ғасырлар, Presses universitaires de Franche Comté, 2014. Ольга Палагия, "Б.з.д. III ғасырдағы Спартадағы өнер және патшалық билік", Hesperia, 75 (2006), 205–217 беттер. Уильям Смит, (1873). Грек және римдік биография және мифология сөздігі. Лондон: Джон Мюррей. Жан Жорж Тексье, Набис, Париж, Les Belles Lettres, 1975. Фрэнк Уильям Уолбанк, Полибийге түсініктеме, Оксфорд университетінің баспасы, 1979.
Paul Cartledge and Antony Spawforth, (2002). Hellenistic and Roman Sparta: A tale of two cities. London: Routledge. A. M. Eckstein, "Nabis and Flamininus on the Argive Revolutions of 198 and 197 B. C.", Greek, Roman, and Byzantine Studies, Vol. 28 No. 2 (1987), pp. 213233. Maurice Holleaux, (1930). Cambridge Ancient History: Rome and the Mediterranean; 218 133 B. C., (1st edition) Vol VIII. Los Angeles: Cambridge University Press. Théophile Homolle, "Le roi Nabis", Bulletin de Correspondance Hellénique, 20, 1896, pp. 502–522. Oliver D. Hoover, Handbook of Coins of the Peloponnesos: Achaia, Phleiasia, Sikyonia, Elis, Triphylia, Messenia, Lakonia, Argolis, and Arkadia, Sixth to First Centuries BC [The Handbook of Greek Coinage Series, Volume 5], Lancaster/London, Classical Numismatic Group, 2011. Jones, A. H. M. (1967). Sparta. Oxford: Basil Blackwell. Bernard Legras & Jacqueline Christien, Dialogues d'histoire ancienne Supplément N° 11, Sparte hellénistique, IVe IIIe siècles avant notre ère, Presses universitaires de Franche Comté, 2014. Olga Palagia, "Art and Royalty in Sparta of the 3rd Century B. C.", Hesperia, 75 (2006), pp. 205–217. William Smith, (1873). Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology. London: John Murray. Jean Georges Texier, Nabis, Paris, Les Belles Lettres, 1975. Frank William Walbank, A Commentary on Polybius, Oxford University Press, 1979.