Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ-тың Колорадо және Юта штаттарындағы өзен.
River in Colorado and Utah in the United States
Долорес өзені – Колорадо өзенінің саласы, ұзындығы шамамен 241 миль (388 км). Өзен Сан-Хуан тауларының батысындағы Колорадо үстіртінің құрғақ және шөлді аймағынан су алады. Оның аты испан тіліндегі El Rio de Nuestra Señora de Dolores, "Қайғылы Анамыздың өзені" деген сөзден шыққан. Өзенді 1765 жылы Санта-Феден келген экспедиция кезінде Хуан Мария Антонио Ривера зерттеп, атын қойған болуы мүмкін. Бүрмеленгенге дейін Долорес өзенінің орташа жылдық су ағыны шамамен болды, бірақ су бұру арқасында ол шамамен азайтылды.
The Dolores River is a tributary of the Colorado River, approximately 241 mile (388 km) long, in the U. S. states of Colorado and Utah. The river drains a rugged and arid region of the Colorado Plateau west of the San Juan Mountains. Its name derives from the Spanish El Rio de Nuestra Señora de Dolores, River of Our Lady of Sorrows. The river was explored and possibly named by Juan Maria Antonio Rivera during a 1765 expedition from Santa Fe. The mean annual flow of the Dolores prior to damming was approximately , but due to diversions it has been reduced to about .
Курс
Долорес өзені Колорадо штатының Долорес округінде, Сан-Мигель тауларында орналасқан, шамамен 3816 метрлік Гермоса шыңына жақын, «Тин-Кан бассейні» деп аталатын жазықта басталады. Өзеннің бастауы Сан-Хуан ұлттық орманындағы Лизард-Хед асуынан оңтүстікке қарай 8 шақырым жерде орналасқан. Өзен оңтүстік-батысқа қарай Рико қаласынан өтетін каньон арқылы ағып, Батыс Долорес өзенін қосып алады, содан кейін Монтесума округінің Долорес қаласының жанында Макфи су қоймасына құяды. Макфи бөгетінің құрылысымен пайда болған бұл су қоймасының ұзындығы шамамен 16 шақырымды құрайды және суару мақсатында Долорес өзенінің жоғарғы ағысын бағыттайды. Макфи бөгетінен төмен аққанда өзен Долорес округіне қайта оралып, 64 шақырымнан астам созылған және орташа тереңдігі 335 метр болатын Долорес өзені каньонын қалыптастырады. Бұл өзен бөлігі ашық жатқан шөгінді тау жыныстары, шөл далалық жануарлар әлемі және қардың көп еру жылдарындағы көпірлі ағысымен ерекшеленеді. Эгнар маңынан өзен Сан-Мигель округіне, одан Монтроз округіне өтеді, бұл өзенге қатысты ерекше көлденең бағытта жатыр. Парадокс аңғарының төменгі жағында оған шығыстан Сан-Мигель өзені, негізгі саласы қосылады. Сан-Мигель өзенімен қосылғаннан кейін Долорес Меса округіне кіріп, солтүстік-солтүстік-батысқа қарай Гейтвей қаласынан өтеді, содан кейін батысқа бұрылып Юта штатына ағып кіреді. Өзеннің соңғы бөлігі, толығымен Гранд округінде орналасқан, Моаб қаласынан шамамен 48 шақырым жоғары, тарихи Дьюи көпіріне жақын Колорадо өзеніне қосылады. АҚШ Геологиялық қызметі 1950 жылдан бері Сискода су деңгейін өлшеу станциясын пайдаланып келеді. 1950 жылдың желтоқсанынан 1986 жылдың қыркүйегіне дейінгі 36 жылдық кезеңде Сискодағы өзен ағынының орташа көрсеткіші құрады. Ал, Макфи бөгетінің құрылысы аяқталған 1986 жылдың қазанынан 2013 жылдың қазанына дейінгі 27 жыл ішінде, өзеннің орташа ағыны Макфи бөгетінен судың бұрылуына байланысты тек құрады. Бедрок қаласында (Парадокс аңғарының кіреберісінде, Сан-Мигель өзенімен қосылған жерден жоғары) өлшенгенде, ағынның азаюының әсері одан да айқын көрінеді: 1984 жылдың қыркүйегіне дейін орташа көрсеткіш болса, 1984 жылдың қазанынан 2014 жылдың мамырына дейін көрсеткіш құрады.
The Dolores River rises in a meadow called Tin Can Basin, near 12520 feet (3816 m) Hermosa Peak in the San Miguel Mountains, in Dolores County, Colorado. The headwaters are located about 5 mile (8 km) south of Lizard Head Pass in the San Juan National Forest. The river flows southwest in a canyon past Rico, receiving the West Dolores River, then flows into McPhee Reservoir near Dolores in Montezuma County. Formed by McPhee Dam, the reservoir is about 10 mile (16 km) long and diverts flows of the upper Dolores River for irrigation. Downstream from McPhee Dam, the river re enters Dolores County and carves the Dolores River Canyon, which stretches north for over 40 mile (64 km) and averages 1100 feet (335 m) deep. This section of the Dolores River is noted for its exposed sedimentary strata, desert wildlife, and during years of heavy snowmelt for its whitewater. Near Egnar the river crosses into San Miguel County and then from there into Montrose County. which runs in an unusual transverse direction to the river. Immediately below Paradox Valley it is joined by the San Miguel River, its main tributary, from the east. Below the confluence with the San Miguel, the Dolores enters Mesa County, flowing north northwest past Gateway and then turning west into Utah. The last segment of the river, entirely within Grand County, joins the Colorado near the historic Dewey Bridge, about 30 mile (48 km) above Moab. The United States Geological Survey has operated a stream gage at Cisco from 1950 to the present. For the 36 year period December 1950 to September 1986, the river flow at Cisco averaged By contrast, in the 27 years from October 1986 (the year McPhee Dam was completed) to October 2013, the river averaged only due to the McPhee Dam diversions. Measured at Bedrock, Colorado, at the entrance to Paradox Valley (above the San Miguel confluence) the effect of the flow reductions is more obvious, with an average of before September 1984 as compared to between October 1984 and May 2014.
Геология
Ата-бабаларымыздан қалған Долорес өзенінің оңтүстікке қарай ағып, қазіргі Нью-Мексиконың солтүстік-батысындағы Төрт бұрыш аймағында Сан-Хуан өзеніне қосылғандығы айтылады. Шамамен 70 миллион жыл бұрын Ұйықтап жатқан Юта тауының көтерілуі Долорес өзенін қазіргі солтүстік бағытына бұрып, Колорадо өзеніне қарай Долорес өзенінің шатқалын қалыптастырды. Осының нәтижесінде Парадокс аңғары сияқты ерекше геологиялық құрылымдар пайда болды. Долорес шатқалында 300 миллион жылдық Пенсильвания кезеңінің әктасынан бастап, Юра кезеңінде шөгіндірген 140 миллион жылдық Энтреда құмтасына дейінгі тау жыныстары жатыр. Төменгі Долорес өзені бұрын Колорадо өзенінің бастапқы арнасы болған болуы мүмкін, ол қазір құрғап қалған Унавип шатқалы арқылы ағып, қазір Долорес өзенінің шағын саласы – Уэст Крик орналасқан. Uncompahgre платосының пайда болуы үлкен Колорадо өзенін солтүстікке қарай Grand Valley арқылы бұрып, Westwater Canyon арқылы шығыс Ютадағы Долорес өзенімен қосылған жерге жеткізді.
The ancestral Dolores River is believed to have flowed south to join the San Juan River near the Four Corners in what is now northwestern New Mexico. The uplift of Sleeping Ute Mountain about 70 million years ago diverted the Dolores River to its present northward course, causing it to carve the Dolores River Canyon on its way to the Colorado River, creating unusual geologic features such as the Paradox Valley. The Dolores Canyon exposes rocks ranging from 300 million year old Pennsylvanian limestone to the 140 million year old Entrada sandstone deposited during the Jurassic. The lower Dolores River may have once been the original course of the Colorado River, which flowed through the now dry Unaweep Canyon, currently occupied by West Creek, a small tributary of the Dolores. When the Uncompahgre Plateau was formed, it diverted the larger Colorado northwards through what is now the Grand Valley, looping around through Westwater Canyon to the confluence with the Dolores in eastern Utah
Өзендердегі өзгерістер
Долорес өзені Колорадо штатының Кортез қаласының жанындағы Макфи су қоймасында құрғақ платолық жерді суару үшін бөгеттелген. Бөгет пен су бұру арналарын Долорес жобасы ретінде Қайта құру бюросы басқарады. Кей жылдары, су қоймасына кіретін судың көбісі бұрылып, тек заңмен белгіленген ең төменгі мөлшердегі су ғана төмен ағысқа қалдырылады. Нәтижесінде, бөгет пен Сан-Мигель өзенінің қосылған жері арасындағы 150 мильдік (242 км) қашықтық үлкен арнаға дейін азаяды. Бөгеттің салынуы жергілікті фермерлерге суару маусымын қыркүйекке дейін ұзартуға мүмкіндік берді, ал табиғи өзен ағыны шілде немесе тамыз айларында жеткіліксіз болар еді. Долорес өзенінің төменгі ағынындағы көктемгі су тасқыны бөгет арқасында азайтылып, кейде тоқтатылса да, ол жаздың соңында (тамыздан қазанға дейін) қосымша су ағынын қамтамасыз етеді. Бөгет салынар алдында суарушылар өзен ағынының барлығын бұрып, төмен ағысқа минималды су қалдырған. Макфи бөгетінен су жіберу мәселесі даулы. Қазіргі уақытта Қайта құру бюросы Макфиді "толтыр, сосын төк" саясаты бойынша басқарады, яғни бөгет алдымен толықтырылады және тек су көп жылдарында су қоймасының сыйымдылығынан асып кеткенде көп көлемде су жіберіледі. Бұл жайтты демалыспен айналысушылар қынжырлатады, олар өзенде саяхатты алдын ала жоспарлауды жергілікті тұрғындардан басқа ешкімге қиын деп есептейді. Сан-Хуан азаматтар альянсы Долорес өзенінің мүдделі тараптары арасында диалогты бастау үшін жұмыс істеп, саясатты жоспарланған, көбірек су жіберуге мүмкіндік беретіндей өзгертуге үміттенеді.
The Dolores is dammed at McPhee Reservoir near Cortez, Colorado to irrigate about of arid plateau land. The dam and diversion canals are operated by the Bureau of Reclamation as the Dolores Project. In some years, almost all the water entering the reservoir is diverted, leaving only a small legally mandated minimum flow to pass downstream, as a result reducing the 150 mile (242 km) stretch between the dam and the confluence of the San Miguel River to a large creek. The dam's construction allowed local farmers to extend the irrigation season through September, whereas natural river flows would have been insufficient by July or August. While the dam has reduced and sometimes completely halted spring peak flows in the lower Dolores, it provides supplemental flows in late summer (August through October) in the range of , maintaining downstream fisheries. Before the dam was built, irrigators diverted nearly the entire river flow, leaving as little as to flow downstream. Releases from McPhee Dam are a controversial topic. Currently, the Bureau of Reclamation operates McPhee on a "fill, then spill" policy, where the dam is filled first, and only in high water years when inflows exceed the reservoir capacity are larger flows released. This fact aggrieves recreational boaters, who claim it is difficult for anyone but a local resident closely watching the gauges to plan trips in advance on the river. The San Juan Citizens' Alliance has worked to start a dialogue between Dolores River stakeholders in the hopes of shifting release policy to one that allows for greater, planned releases.
Демалыс
Долорес өзенінде Макфи су қоймасынан Колорадо өзеніне дейін салдармен және каяктермен (IV санатқа дейін) жүзуге болады. Су қоймасынан су шығыны шектелген кезде, Сан-Мигель өзенінен төменге қайықпен жүзу мүмкін болады. Дегенмен, өзен кеңінен суаруға пайдаланылады және су деңгейі төмен болған жылдары толығымен жүзуге жарамсыз болуы мүмкін. Судың көп ағын жылдарында, Колорадо штатындағы Кахоне қаласына жақын Брэдфилд ранчосынан Сликрокқа дейінгі бөлік пейзаждар, кемпингтік алаңдар және үрмелі қайықтар мен каяктер үшін бұрқасындар ұсынады. Сликроктан Бедрокқа дейінгі бөлік (Колорадо штаты) құмтасты каньонның ирек өткелдері арқылы өтеді, онда көбінесе II санаттағы бірнеше бұрқасындар кездеседі. Жерді басқару бюросы каноэ, каяктер және үрмелі каяктер үшін, 4 метрге дейінгі кіші салдар үшін және 5 метрге дейінгі үлкен салдар үшін ең төменгі су ағынын ұсынады. BLM Колорадодағы өзенде жүзуге шығатын топтарға рұқсат талап етпейді, бірақ Gateway (Колорадо штаты) қаласынан Ютаға және Дьюи көпіріне жақын Колорадо өзенімен қосылатын жерге дейін жүзуге ниеттенген қайық жүргізушілерге Моаб BLM кеңсесінен рұқсат алу қажет. 2010 жылы күрт су тасқыны осы бөлімдегі Diversion Dam Rapid және Stateline Rapid бұрқасындықтарын өзгертті, нәтижесінде соңғысы каяктан үлкен кемелер үшін жүруге өте қиын болды.
The Dolores is navigable by rafts and kayaks (up to class IV) from McPhee Reservoir to its confluence with Colorado. When water is restricted from the reservoir, it may be possible to boat downstream from the San Miguel River. However, the river is extensively used for irrigation and, during low water, years can be wholly unnavigable. In high runoff years, the section from Bradfield Ranch near Cahone, Colorado down to Slickrock, Colorado, offers scenery, camping, and rapids for inflatables and kayaks. The section from Slickrock to Bedrock, Colorado goes through the goosenecks of a sandstone canyon with several mostly class II rapids. The Bureau of Land Management recommends minimum flows of for canoes, kayaks, and inflatable kayaks, for small rafts of up to 14 feet (4 m), and for larger rafts of up to 18 feet (5 m) in size. The BLM does not require permits for groups running the river in Colorado, though permits are required from the Moab BLM office for boaters wishing to make the run from Gateway, CO, into Utah and to the confluence with the Colorado River near Dewey Bridge. In 2010, flash flooding altered Diversion Dam Rapid and Stateline Rapid on this section, making the latter very difficult to run in any vessel larger than a kayak.