Колорадо өзені: тарихы мен қазіргі жағдайы

Колорадо өзені: тарихы, ежелгі мәдениеттер, испан зерттеушілері және географиясы. АҚШ мен Мексикадағы маңызды су көзі.

44 мин оқу

100%

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

АҚШ-тың батыс бөлігіндегі және Мексикадағы ірі өзен, Оңтүстік-Батыс АҚШ-тағы өзен. Американың жергілікті халқы Колорадо өзенінің алабында кем дегенде 8000 жылдан бері қоныстанды. Біздің заманымыздың 1-ші ғасырынан бастап, ірі егістікке негізделген қоғамдар құрылды, бірақ құрғақшылық пен жерді тиімсіз пайдалану салдарынан 1300 жылдары олар құлдырап кетті. Олардың ұрпақтарына Пуэбло тайпалары кіреді, ал Навахо сияқты басқалары 1000 жылдардан кейін Колорадо алабында қоныстанды. 1500 жылдары испан саяхатшылары су алабын картаға түсіріп, оны меңгеруге кірісті, ол 1821 жылы Испаниядан тәуелсіздік алған Мексиканың бір бөлігіне айналды. 1846 жылы су алабының көп бөлігі АҚШ-қа өткеніне қарамастан, өзеннің көп бөлігі белгісіз болып қалды. 19 ғасырдың ортасында бірнеше экспедициялар Колорадоны зерттеді, олардың ішінде Джон Уэсли Пауэлл басқарған экспедиция Гранд-Каньонның тауарларын бірінші болып басып өтті. Төменгі алапты кең ауқымды қоныстандыру 1800 жылдардың ортасы мен соңында басталды, Калифорния шығанағынан жүзіп келген бу кемелері өзен бойындағы аялдамаларға жетіп, ішкі аймақтарға қарай созылған керуен жолдарымен байланысты. 1860 жылдардан бастап алтын мен күміс іздеушілер Колорадо өзенінің жоғарғы алабына ағылды. Өзенді кең ауқымда басқару 1900 жылдардың басында басталды, «Өзен заңы» деп аталатын халықаралық және АҚШ аралық келісімдер қатарында негізгі ережелер белгіленді. АҚШ федералдық үкіметі 1910 мен 1970 жылдар аралығында көптеген ірі бөгеттер мен су құбырларын салды, олардың ең ірісі Гувер бөгеті 1935 жылы аяқталды. Көптеген су шаруашылығы жобаларына штаттық және жергілікті органдар да қатысты. Сулары толығымен бөлінген Колорадо және көршілес Рио-Гранде қазір әлемдегі ең бақыланатын және соттарға жүгінетін өзен жүйелерінің бірі болып саналады. 2000 жылдан бері созылған құрғақшылық Колорадо өзенінің суына деген сұраныстың өсуімен қатар келді, ал өзенге қатысты адамның әрекеттері мен бақылауы әлі де дау туғызуда.

Курс

Колорадо өзені Рокки таулары ұлттық паркіндегі мәңгі жазғы таулардағы Ла-Пудре өтесінен басталады, теңіз деңгейінен 3104,08 метр биіктікте. Ұзақ емес оңтүстікке қарай аққаннан кейін, өзен штаттың ең ірі табиғи көлі Гранд-Лейк астында батысқа бұрылады. Бағытының алғашқы 402 километрінде (250 миль) Колорадо таулы Батыс беткей арқылы өтеді, бұл штаттың Континенттік бөліністің батысындағы бөлігімен шектелген сирек қоныстанған аймақ. Оңтүстік-батысқа қарай ағып, көптеген шағын салалардан, сондай-ақ Көк, Бөрік және Роринг Форк сияқты ірі салалардан күш алады. Де-Бек каньонынан өткеннен кейін Колорадо Роки тауларынан Гранд-Валлиге шығады, ол маңызды егіншілік және мал шаруашылығы аймағы, онда Гуннисон өзені, оның ең үлкен салаларының бірі, Гранд-Джанкшн қаласында қосылады. Өзеннің жоғарғы бөлігінің көп бөлігі – кеңдігінен бастап тереңдігі 30 метрге дейін жететін жылдам ақ су ағысы, бірнеше ерекшеліктерден басқа, мысалы, Blackrocks бөлігінде өзеннің тереңдігі шамамен 30 метрге жуық. Кейбір аймақтарда, мысалы, су басына жақын орналасқан батпақты Каунеече аңғары мен Гранд-Валлиде, ол салалы сипаттамаларды көрсетеді. Ағыс бойында Долорес өзенін қабылдап, Моабты өтіп, "Портал" арқылы ағып, Моаб аңғарынан шығатын жерде 305 метрлік (1000 фут) құмтас жартастар арасынан шығады. Юта штатында Колорадо негізінен "сlickrock" аймағы арқылы ағады, ол тар каньондармен және тұнбалы тау жыныстары қабаттарының еңкейіп кетуінен пайда болған ерекше "жазылулармен" сипатталады. Бұл – құрлықтағы АҚШ-тың ең қол жетімсіз аймақтарының бірі. Каньонлендс ұлттық паркіндегі ең үлкен саласы Грин өзенімен қосылғаннан кейін Колорадо Катарак каньонына кіреді, ол қауіпті бұрқасымен аталған, содан кейін аркаларымен және эрозиямен мүсінделген Навахо құмтастарымен танымал Глен каньонына кіреді. Бұл жерде Сан-Хуан өзені Колорадоның Сан-Хуан тауларының оңтүстік беткейінен шығыстан Колорадоға қосылады. Содан кейін Колорадо солтүстік Аризонаға кіреді, онда 1960 жылдардан бері Пейдж маңындағы Глен-Каньон бөгеті өзеннің Глен-Каньон бөлігін су басып, гидроэлектр энергиясын өндіру үшін Пауэлл көлін құрады. Аризонада өзен Лидің паромнан өтеді, ол ертедегі зерттеушілер мен қоныстанушылар үшін маңызды өткел және 20 ғасырдың басынан бері Колорадо өзенінің ағыны жеті АҚШ және екі Мексика штатына бөлу үшін өлшенетін негізгі нүкте. Ағыстың төменгі ағысында өзен Гранд-Каньонның бастауы Марбл-Каньонға кіреді, ол Навахо көпірлерінің астынан өтіп, оңтүстікке қарай жүреді. Кіші Колорадо өзенінің құйылуынан кейін өзен батысқа қарай Гранит шатқалына қарай ағып өтеді, бұл Гранд-Каньонның ең таңғажайып бөлігі, онда өзен Колорадо жазық алабында 2 километрге дейін тереңдікке дейін кесіп, Жер бетіндегі ең көне көрінетін жыныстардың кейбірін ашып көрсетеді, олар 2 миллиард жыл бұрын пайда болған. Гранд-Каньон арқылы ағатын 446 километрік (277 миль) өзеннің көп бөлігі Гранд-Каньон ұлттық паркімен қамтылған және 34 метрге дейін тереңдігі бар бассейндермен бөлінген қиын ақ су ағысымен танымал. Гранд-Каньонның төменгі шетінде Колорадо Аризона мен Неваданың шекарасындағы Гувер бөгетімен құрылған Америка Құрама Штаттарының ең үлкен су қоймасы Мид көліне дейін кеңейеді. Лас-Вегас мегаполисінің оңтүстік-шығысында орналасқан бөгет Колорадо өзенін басқарудың ажырамас бөлігі болып табылады, су тасқынын бақылау және төменгі Колорадо өзенінің алабындағы фермалар мен қалалар үшін суды сақтау. Бөгеттің астында өзен Майк О'Каллахан - Пат Тилман ескерткіш көпірінен өтеді, бұл көпір судан 274 метр биіктікте орналасқан. Қара каньонның шекарасынан шыққаннан кейін өзен Колорадо жазығынан Төменгі Колорадо өзені аңғарына (LCRV) шығады, ол суару шаруашылығы мен туризмге тәуелді шөлді аймақ, сонымен қатар бірнеше ірі үнді резервацияларының мекені. Өзен мұнда кең, орташа тереңдіктегі су жолына дейін кеңейеді, ені 0,25 километрге дейін жетеді. 1861 жылы өзеннің төменгі жағын зерттеген Джозеф Айвс былай деп жазды: "Арнаның, жағалаулардың, аралдардың, бөктерінің қозғалысы соншалықты үздіксіз және тез жүреді, сондықтан бір сапардың тәжірибелерінен алынған егжей-тегжейлі сипаттама тек келесі жылы ғана емес, бәлкім бір аптаның немесе тіпті бір күннің ішінде қате болып табылар еді". LCRV өзен бойындағы ең тығыз орналасқан аудандардың бірі болып табылады, және көптеген қалалар бар, соның ішінде Бульхед Сити, Аризона, Нидлс, Калифорния және Гавасу көлі, Аризона. Мұнда өзеннен бірнеше үлкен бұрылыс алып, жергілікті және алыс аймақтар үшін сумен қамтамасыз етеді, соның ішінде Аризонаның Солтүстік өзені және Оңтүстік Калифорнияның мегаполисі. Соңғы үлкен АҚШ бұрылысы Империал бөгетінде, онда өзен ағынының 90 пайысынан астамы Калифорнияның Империал алқабын суару үшін Гила гравитациялық каналы мен Юма аймақтық жобасына, сондай-ақ одан да үлкен All American каналына жіберіледі, ол АҚШ-тағы ең өнімді қысқы егіс аймағы. Империал бөгетінен төмен Колорадо өзенінің шағын бөлігі ғана Юма, Аризонадан және аралық Гила өзенімен қосылған жерден өтеді, ол Батыс Нью-Мексика мен Аризонаның көп бөлігінен ағып келеді, содан кейін Мексика-АҚШ шекарасының 39 километрін (24 миль) анықтайды. Морелос бөгетінде Колорадоның қалған ағынының барлығы Мексиканың ең құнарлы егіс жерлерінің бірі болып табылатын Мескали аңғарын суару үшін бұрылады. Сан-Луис-Рио-Колорадодан төмен Колорадо толығымен Мексикаға өтеді, Баха Калифорния мен Сонора шекарасын анықтайды. 1960 жылдан бері Колорадоның мұндағы және Калифорния шығанағы арасындағы бөлігі құрғап қалған немесе суарудан қалған ағынмен құралған. Харди өзені Колорадо өзені дельтасына ағып түсетін ағыстың көп бөлігін қамтамасыз етеді, ол Солтүстік-Батыс Мексиканың шамамен жабатын кең аллювийлік жазықтық. Бұл жерде дельтаға құятын Колорадода үлкен эстуария қалыптасады, шамамен 121 километр (75 миль) оңтүстікке қарай Юмадан. Кейде Халықаралық шекара және су комиссиясы дельтаны қайта толтыру үшін көктемгі ағынға рұқсат береді. 20 ғасырдың басындағы даму Колорадоның төменгі бөлігін құрғатып, дельта мен эстуарияда үлкен толқын пайда болды, алғашқы тарихи жазбаны 1746 жылдың 18 шілдесінде испан қызметіндегі хорват миссионері әйгілі Фердинанд Коншчак жасады. Көктемгі толқын жағдайында толқын – жергілікті тұрғындар "Эль Бурро" деп атаған – Баха Калифорниядағы Монтаг аралында қалыптасып, жоғары ағысқа қарай тарады.

The Colorado begins at La Poudre Pass in the Never Summer Mountains in Rocky Mountain National Park, 3104.08 m above sea level. After a short run south, the river turns west below Grand Lake, the largest natural lake in the state. For the first 250 mile (402 km) of its course, the Colorado carves its way through the mountainous Western Slope, a sparsely populated region defined by the portion of the state west of the Continental Divide. As it flows southwest, it gains strength from many small tributaries, as well as larger ones including the Blue, Eagle and Roaring Fork rivers. After passing through De Beque Canyon, the Colorado emerges from the Rockies into the Grand Valley, a major farming and ranching region where it meets one of its largest tributaries, the Gunnison River, at Grand Junction. Most of the upper river is a swift whitewater stream ranging from wide, the depth ranging from , with a few notable exceptions, such as the Blackrocks reach where the river is nearly 100 feet (30 m) deep. In a few areas, such as the marshy Kawuneeche Valley near the headwaters and the Grand Valley, it exhibits braided characteristics. Farther downstream it receives the Dolores River and defines the southern border of Arches National Park, before passing Moab and flowing through "The Portal", where it exits the Moab Valley between a pair of 1000 feet (305 m) sandstone cliffs. In Utah, the Colorado flows primarily through the "slickrock" country, which is characterized by its narrow canyons and unique "folds" created by the tilting of sedimentary rock layers along faults. This is one of the most inaccessible regions of the continental United States. Below the confluence with the Green River, its largest tributary, in Canyonlands National Park, the Colorado enters Cataract Canyon, named for its dangerous rapids, and then Glen Canyon, known for its arches and erosion sculpted Navajo sandstone formations. Here, the San Juan River, carrying runoff from the southern slope of Colorado's San Juan Mountains, joins the Colorado from the east. The Colorado then enters northern Arizona, where since the 1960s Glen Canyon Dam near Page has flooded the Glen Canyon reach of the river, forming Lake Powell for hydroelectricity generation. In Arizona, the river passes Lee's Ferry, an important crossing for early explorers and settlers and since the early 20th century the principal point where Colorado River flows are measured for apportionment to the seven U. S. and two Mexican states in the basin. Downstream, the river enters Marble Canyon, the beginning of the Grand Canyon, passing under the Navajo Bridges on a now southward course. Below the confluence with the Little Colorado River, the river swings west into Granite Gorge, the most dramatic portion of the Grand Canyon, where the river cuts up to 1 mile (2 km) into the Colorado Plateau, exposing some of the oldest visible rocks on Earth, dating as long ago as 2 billion years. The 277 mile (446 km) of the river that flow through the Grand Canyon are largely encompassed by Grand Canyon National Park and are known for their difficult whitewater, separated by pools that reach up to 110 feet (34 m) in depth. At the lower end of Grand Canyon, the Colorado widens into Lake Mead, the largest reservoir in the continental United States, formed by Hoover Dam on the border of Arizona and Nevada. Situated southeast of metropolitan Las Vegas, the dam is an integral component for management of the Colorado River, controlling floods and storing water for farms and cities in the lower Colorado River basin. Below the dam the river passes under the Mike O'Callaghan–Pat Tillman Memorial Bridge—which at nearly 900 feet (274 m) above the water is the highest concrete arch bridge in the Western Hemisphere—and then turns due south towards Mexico, defining the Arizona–Nevada and Arizona–California borders. After leaving the confines of the Black Canyon, the river emerges from the Colorado Plateau into the Lower Colorado River Valley (LCRV), a desert region dependent on irrigation agriculture and tourism and also home to several major Indian reservations. The river widens here to a broad, moderately deep waterway averaging wide and reaching up to 0.25 mile (0 km) across, with depths ranging from Before channelization of the Colorado in the 20th century, the lower river was subject to frequent course changes caused by seasonal flow variations. Joseph C. Ives, who surveyed the lower river in 1861, wrote that "the shifting of the channel, the banks, the islands, the bars is so continual and rapid that a detailed description, derived from the experiences of one trip, would be found incorrect, not only during the subsequent year, but perhaps in the course of a week, or even a day." The LCRV is one of the most densely populated areas along the river, and there are numerous towns including Bullhead City, Arizona, Needles, California, and Lake Havasu City, Arizona. Here, several large diversions draw from the river, providing water for both local uses and distant regions including the Salt River Valley of Arizona and metropolitan Southern California. The last major U. S. diversion is at Imperial Dam, where over 90 percent of the river's flow is moved into the Gila Gravity Canal and Yuma Area Project, and the much bigger All American Canal to irrigate California's Imperial Valley, the most productive winter agricultural region in the United States. Below Imperial Dam, only a small portion of the Colorado River makes it beyond Yuma, Arizona, and the confluence with the intermittent Gila River—which carries runoff from western New Mexico and most of Arizona–before defining about 24 mile (39 km) of the Mexico–United States border. At Morelos Dam, the entire remaining flow of the Colorado is diverted to irrigate the Mexicali Valley, among Mexico's most fertile agricultural lands. Below San Luis Río Colorado, the Colorado passes entirely into Mexico, defining the Baja California–Sonora border. Since 1960, the stretch of the Colorado between here and the Gulf of California has been dry or a trickle formed by irrigation return flows. The Hardy River provides most of the flow into the Colorado River Delta, a vast alluvial floodplain covering about of northwestern Mexico. A large estuary is formed here before the Colorado empties into the Gulf about 75 mile (121 km) south of Yuma. Occasionally the International Boundary and Water Commission allows a springtime pulse flow to recharge the delta. Before 20th century development dewatered the lower Colorado, a major tidal bore was present in the delta and estuary; the first historical record was made by the Croatian missionary in Spanish service Father Ferdinand Konščak on July 18, 1746. During spring tide conditions, the tidal bore—locally called El Burro—formed in the estuary about Montague Island in Baja California and propagated upstream.

Геология

100 миллион жыл бұрын, Қырым дәуірінде Солтүстік Американың батыс бөлігінің көп бөлігі Тынық мұхитының бір бөлігі болған. Фараллон тақтасының Солтүстік Америка тақтасымен соқтығысуынан туған тектоникалық күштер 50 мен 75 миллион жыл бұрын Ларамид орогенезі деп аталатын тау пайда болу кезеңінде Скалисті тауларды көтеріп шықты. Колорадо өзені алғаш рет таудың оңтүстік-батыс бөлігін кептіретін, батысқа қарай ағатын өзен ретінде пайда болды, ал оның көтерілуі бұрын Миссисипи өзенінің саласы болған Грин өзенін Колорадоға қарай батысқа бұрды. Шамамен 30-20 миллион жыл бұрын вулкандық белсенділік орогенезімен байланысты Ортаңғы Терциар кезеңіндегі игнимбрит жарылысына әкелді, ол Аризонадағы Чирикауа таулары сияқты кішірек құрылымдарды жасады және су алабына үлкен мөлшерде вулкандық күл мен сынықтарды жинады. Колорадо үстірті алғаш рет 55-34 миллион жыл бұрын Эоцен кезеңінде көтеріле бастады, бірақ Колорадо өзені Калифорния шығанағына қарай қазіргі бағытын орнатқанға дейін қазіргі биіктігіне 5 миллион жыл бұрын жетпеді. Өзеннің қазіргі бағыты мен Үлкен Каньонның қалыптасуының уақыт шкаласы мен реттілігі белгісіз. Калифорния шығанағы 12-5 миллион жыл бұрын Солтүстік Америка және Тынық мұхит тақталарының шекарасындағы жарықтар арқылы пайда болғанға дейін Колорадо батысқа қарай Тынық мұхитындағы шығанаққа ағып, Орталық Калифорния жағалауындағы Монтерей шығанағына дейін созылып, Монтерей су асты каньонының қалыптасуына әсер еткен болуы мүмкін. Бекен мен Жота аймағындағы қабықтың кеңеюі шамамен 20 миллион жыл бұрын басталды, ал қазіргі Сьерра-Невада шамамен 10 миллион жыл бұрын қалыптаса бастады, соңында Колорадоны оңтүстікке қарай шығанаққа бұрды. Колорадо үстірті 5 және 2,5 миллион жыл бұрын көтеріле бергенде, өзен өзінің ежелгі бағытын сақтап (алдыңғы өзен ретінде) және Үлкен Каньонды ойып бастады. Алдыңғылық су алабындағы басқа да ерекше географиялық ерекшеліктердің қалыптасуында маңызды рөл атқарды, соның ішінде Колорадодағы Парадокс аңғарының Долорес өзенімен екіге бөлінуі және Ютадағы Уинта таулары арқылы Грин өзенінің өтуі. Колорадо өзенімен үстірттен әкелінген шөгінділер 1 миллион жылдай уақыт ішінде шығанақтың солтүстік бөлігін қоршап тұрған материалдан тұратын кең дельтаны құрды. Мұхиттан үзіліп қалған шығанақтың солтүстік бөлігі ақырында буланып, Салтон ойпатында пайда болды, оның теңіз деңгейінен шамамен 260 фут (79 м) төмен болды. Содан бері өзен кем дегенде үш рет Салтон ойпатына бағыттарын өзгертіп, оны Кахуилла көліне айналдырды, ол ең үлкен өлшемде қазіргі Индио, Калифорнияға дейін аңғарды. Колорадо өзені Мексика шығанағына қайта аққаннан кейін көлдің булануына шамамен 50 жыл кетті. Қазіргі Салтон теңізі Кахуилла көлінің ең соңғы нұсқасы болып саналады, бірақ әлдеқайда кішкентай масштабта. 1,8 миллионнан 10 мың жыл бұрын Аризонаның солтүстігіндегі Уинкарет вулкандық алабынан шыққан базальт ағындары Колорадо өзенін Гранд-Каньонның ішінде бөгеттеді. Кем дегенде 13 лава бөгеті пайда болды, ең үлкені 701 метрден (2300 фут) биік болды, өзенді қазіргі Моаб, Ютаға дейін шамамен 805 километрге (500 миль) дейін кері итерді. Колорадо өзенінің осы бөлігінде шөгінділердің болмауы, уақыт өте келе жиналған көлдерде жиналған, бұл бөгеттердің көпшілігі құлап кетуден немесе шайылып кетуден бұрын бірнеше онжылдықтан артық өмір сүрмегенін көрсетеді. Эрозия, ағып кету және кавитация салдарынан лава бөгеттерінің бұзылуынан туған апатты су тасқыны Солтүстік Америкадағы ең үлкен су тасқыны болуы мүмкін, ол Солтүстік-батыс АҚШ-тың Плейстоценнің соңғы кезеңіндегі Миссула су тасқынымен шайқасты. Су тасқыны кен орындарын карталау 213 метрге (700 фут) дейін биіктігі бар қыртыстар Үлкен Каньон арқылы өткенін көрсетті, бұл ең жоғарғы ағыны .

As recently as the Cretaceous period about 100 million years ago, much of western North America was still part of the Pacific Ocean. Tectonic forces from the collision of the Farallon Plate with the North American Plate pushed up the Rocky Mountains between 50 and 75 million years ago in a mountain building episode known as the Laramide orogeny. The Colorado River first formed as a west flowing stream draining the southwestern portion of the range, and the uplift also diverted the Green River, once a tributary of the Mississippi River, west towards the Colorado. About 30 to 20 million years ago, volcanic activity related to the orogeny led to the Mid Tertiary ignimbrite flare up, which created smaller formations such as the Chiricahua Mountains in Arizona and deposited massive amounts of volcanic ash and debris over the watershed. The Colorado Plateau first began to rise during the Eocene, between about 55 and 34 million years ago, but did not attain its present height until about 5 million years ago, about when the Colorado River established its present course into the Gulf of California. The time scale and sequence over which the river's present course and the Grand Canyon were formed is uncertain. Before the Gulf of California was formed around 12 to 5 million years ago by faulting processes along the boundary of the North American and Pacific plates, the Colorado flowed west to an outlet on the Pacific Ocean—possibly Monterey Bay on the Central California coast, and may have played a role in the formation of the Monterey submarine canyon. Crustal extension in the Basin and Range Province began about 20 million years ago and the modern Sierra Nevada began forming about 10 million years ago, eventually diverting the Colorado southwards towards the Gulf. As the Colorado Plateau continued to rise between 5 and 2.5 million years ago, the river maintained its ancestral course (as an antecedent stream) and began to cut the Grand Canyon. Antecedence played a major part in shaping other peculiar geographic features in the watershed, including the Dolores River's bisection of Paradox Valley in Colorado and the Green River's cut through the Uinta Mountains in Utah. Sediments carried from the plateau by the Colorado River created a vast delta made of more than of material that walled off the northernmost part of the gulf in approximately 1 million years. Cut off from the ocean, the portion of the gulf north of the delta eventually evaporated and formed the Salton Sink, which reached about 260 feet (79 m) below sea level. Since then the river has changed course into the Salton Sink at least three times, transforming it into Lake Cahuilla, which at maximum size flooded up the valley to present day Indio, California. The lake took about 50 years to evaporate after the Colorado resumed flowing to the Gulf. The present day Salton Sea can be considered the most recent incarnation of Lake Cahuilla, though on a much smaller scale. Between 1.8 million and 10,000 years ago, massive flows of basalt from the Uinkaret volcanic field in northern Arizona dammed the Colorado River within the Grand Canyon. At least 13 lava dams were formed, the largest of which was more than 2300 feet (701 m) high, backing the river up for nearly 500 mile (805 km) to present day Moab, Utah. The lack of associated sediment deposits along this stretch of the Colorado River, which would have accumulated in the impounded lakes over time, suggests that most of these dams did not survive for more than a few decades before collapsing or being washed away. Failure of the lava dams caused by erosion, leaks and cavitation caused catastrophic floods, which may have been some of the largest ever to occur in North America, rivaling the late Pleistocene Missoula Floods of the northwestern United States. Mapping of flood deposits indicate that crests as high as 700 feet (213 m) passed through the Grand Canyon, reaching peak discharges as great as .

Жергілікті халықтар

Колорадо өзені бассейнінің алғашқы адамдары, болжам бойынша, 12 000 жыл бұрын Колорадо үстіртіне (платосына) алғаш келген Кловис және Фолсом мәдениеттерінің палеоиндейлері болған. 8 000 жылдан 2 000 жылға дейін аймақтың адам халқының көпшілігін құраған Шөлдік Архаикалық мәдениет пайда болғанға дейін, су бассейнінде адам қызметі өте сирек болды. Бұл тарихқа дейінгі тұрғындар көшпелі өмір салтын ұстанды, өсімдіктер жинады және ұсақ жануарларды аулады (бірақ кейбір ертедегі адамдар Плейстоцен дәуірінің соңында Солтүстік Америкада жойылып кеткен ірі сүтқоректілерді де аулаған). Тағы бір маңызды ерте топ – Фримонт мәдениеті, олардың халқы Колорадо үстіртінде 2 000 жылдан 700 жылға дейін өмір сүрді. Фримонттар, мүмкін, Колорадо өзені бассейнінің алғашқы халқы болып, егіншілікпен айналысып, тас қабырғалы үйлер салған; сонымен қатар, олар көптеген тас өнер туындыларын және петроглифтерді қалдырды, олардың көпшілігі бүгінге дейін сақталған. Біздің заманымыздың басында Колорадо өзені бассейнінің халқы ірі ауылшаруашылыққа негізделген қоғамдар құра бастады, олардың кейбіреулері жүздеген жылдар бойы өмір сүрді және ондаған мыңдаған тұрғындарды қамтитын жақсы ұйымдастырылған өркениеттерге айналды. Төрт бұрышты аймақтағы Ежелгі Пуэблоан (сонымен қатар Анасази немесе Хисасином деп те аталады) халқы Шөлдік Архаикалық мәдениеттен тараған. Пуэбло халқы Нью-Мексиконың солтүстік-батысындағы Чако каньонында ауыз су және суару суын жеткізу үшін күрделі тарату жүйесін құрды. Пуэблолықтар Сан-Хуан өзені бассейнін бақылады, ал олардың өркениетінің орталығы Чако каньонында орналасқан. Чако каньонында және оның төңірегіндегі жерлерде олар 150-ден астам көп қабатты пуэбло немесе «үлкен үйлер» салды, олардың ең ірісі – Пуэбло Бонито, 600-дан астам бөлмеден тұрады. Хохокам мәдениеті шамамен біздің заманымыздың 1 жылынан бастап Gila өзенінің орталық ағысында болды. 600 және 700 жылдары олар кең ауқымда суару жүйесін қолдана бастады, бұл Колорадо өзені бассейніндегі кез келген басқа да жергілікті топтан гөрі көп болды. Gila және Salt өзендерінде кең суару арналары жүйесі салынды, олардың жалпы ұзындығы әртүрлі бағалаулар бойынша екі өркениет те өркендеген кезеңінде үлкен халықты қамтамасыз етті; Чако каньоны пуэблолықтарының саны 6 000 мен 15 000 арасында, ал Хохокамның саны 30 000 мен 200 000 аралығында болды.

The first humans of the Colorado River basin were likely Paleo Indians of the Clovis and Folsom cultures, who first arrived on the Colorado Plateau about 12,000 years ago. Very little human activity occurred in the watershed until the rise of the Desert Archaic Culture, which from 8,000 to 2,000 years ago constituted most of the region's human population. These prehistoric inhabitants led a generally nomadic lifestyle, gathering plants and hunting small animals (though some of the earliest peoples hunted larger mammals that became extinct in North America after the end of the Pleistocene epoch). Another notable early group was the Fremont culture, whose peoples inhabited the Colorado Plateau from 2,000 to 700 years ago. The Fremont were likely the first peoples of the Colorado River basin to domesticate crops and construct masonry dwellings; they also left behind a large amount of rock art and petroglyphs, many of which have survived to the present day. Beginning in the early centuries A. D., Colorado River basin peoples began to form large agriculture based societies, some of which lasted hundreds of years and grew into well organized civilizations encompassing tens of thousands of inhabitants. The Ancient Puebloan (also known as Anasazi or Hisatsinom) people of the Four Corners region were descended from the Desert Archaic culture. The Puebloan people developed a complex distribution system to supply drinking and irrigation water in Chaco Canyon in northwestern New Mexico. The Puebloans dominated the basin of the San Juan River, and the center of their civilization was in Chaco Canyon. In Chaco Canyon and the surrounding lands, they built more than 150 multi story pueblos or "great houses", the largest of which, Pueblo Bonito, is composed of more than 600 rooms. The Hohokam culture was present along the middle Gila River beginning around 1 A. D. Between 600 and 700 A. D. they began to employ irrigation on a large scale, and did so more prolifically than any other native group in the Colorado River basin. An extensive system of irrigation canals was constructed on the Gila and Salt rivers, with various estimates of a total length ranging from and capable of irrigating Both civilizations supported large populations at their height; the Chaco Canyon Puebloans numbered between 6,000 and 15,000 and estimates for the Hohokam range between 30,000 and 200,000.

Еуропалықтар келеді

XVII ғасырдан бастап еуропалықтармен байланыс Колорадо өзенінің алабындағы жергілікті американдықтардың өмір салтына маңызды өзгерістер әкелді. Миссионерлер туған жердің халқын христиан дініне өткізуге тырысты – бұл әрекет кейде табысқа жетті, мысалы, 1694 жылы Әуесио Франсиско Киноның "Гила аңғарының қарапайым пималарымен" кездесуі, олар Киноны және оның христиандық үйретімдерін ынталы түрде қабылдады.

Мохаве шығарылды

Мохавелер 1850-ші жылдардың соңында аймақтан өтетін вагон пойыздарына жасалған бірқатар шағын қақтығыстар мен шабуылдардан кейін өздерінің жерлерінен қуылды, бұл 1859 жылы американдық әскерлермен болған шайқаспен аяқталды және Мохаве соғысын тоқтатты. 1870 жылы мохавелер Аризона, Калифорния және Невада штаттарының шекарасында орналасқан Форт-Мохаве резервациясына көшірілді. Кейбір мохавелер сондай-ақ Аризона және Калифорния штаттарының шекарасындағы Колорадо өзені үнді резервациясына көшірілді, ол бастапқыда 1865 жылы мохаве және чемехуеви тайпалары үшін құрылған. 1940 жылдары хопи және навахо тайпаларының өкілдері де осы резервацияға қоныс аударды. Қазіргі таңда төрт тайпа Колорадо өзені үнді тайпалары деп аталатын геосаяси бірлестікті құрайды. АҚШ үкіметі американдықтардың резервацияларындағы су ресурстарын есепке алу және дамыту үшін бірқатар шаралар қабылдады. АҚШ-тағы алғашқы федералды қаржыландырылған суару жобасы 1867 жылы Колорадо өзені үнді резервациясында суару каналын салу болды. Басқа су жобаларының ішінде 1962 жылы солтүстік-орталық Нью-Мексикодағы Навахо тайпасының бір бөлігіндегі жерлерді суару үшін бекітілген Навахо үнді суару жобасы бар. Навахо тайпасы өздерінің су құқықтарын кеңейтуді жалғастыруда, себебі олардың резервациясында сумен қамтамасыз етуде қиындықтар бар; оның халқының шамамен 40 пайызы суды жүк көлігімен үйлеріне көп шақырым жеткізуге мәжбүр. 21-ші ғасырда олар Аризона, Нью-Мексико және Юта штаттарының үкіметтеріне су құқықтарын арттыру туралы заңдық талаптарды ұсынды. Бұл талаптардың кейбірі Навахо тайпасы үшін сәтті аяқталды, мысалы, 2004 жылы олар Нью-Мексикодан жер учаскесін алды.

Ертедегі зерттеушілер

XVI ғасырда испандықтар Солтүстік Американың батысын зерттеп, оның жерлерін жаулауды бастады. Алғашқы ниеттерінің бірі – жеті алтын қала, немесе «Сибола» іздеуі болды. Аңыз бойынша, осы қалалар американдықтар тарапынан шөлдің оңтүстік-батысында бір жерде салынған екен. АҚШ Геологиялық қызметінің басылымында айтылғандай, 1536 жылы Калифорния шығанағының төменгі ағысына кемемен жеткен Франсиско де Улоа Колорадо өзенін алғаш көрген еуропалық болған болуы мүмкін. Франсиско Васкес де Коронадоның 1540–1542 жылдардағы экспедициясы аңызға айналған Алтын қалаларды табумен басталды. Бірақ, Нью-Мексикодағы жергілікті тұрғындардан батысқа қарай үлкен өзен бар екенін естіген соң, ол Гарсия Лопес де Карденасты шағын отрядпен оны іздеуге жіберді. Хопи үндістерінің нұсқауымен Карденас және оның серіктері Гранд-Каньонды көрген алғашқы сырттан келген адамдар болды. Карденас каньоннан әсерленбеген көрінеді, Колорадо өзенінің ені 2 метрдей деп есептеген, ал 91 метрлік тау жыныстарын адам бойындай санаған. Олар өзенге түсуге тырысып, сәтсіз аяқтады, қиын жер бедері мен қатты ыстықтан жеңіліп, сол жерден кетуге мәжбүр болды. 1540 жылы Эрнандо де Аларкон және оның флоты Коронадо экспедициясына қосымша жабдықтар жеткізу мақсатымен өзен сағасына жетті. Аларкон Колорадо өзенімен бүгінгі Калифорния мен Аризона шекарасына дейін жүзіп өткен болуы мүмкін. Коронадо Калифорния шығанағына жетпеді, ал Аларкон соңында үмітін жоғалтып, қайтып кетті. Мельхиор Диас сол жылы дельтаға жетіп, Аларконмен байланыс орнатуды көздеді, бірақ Диас келген кезде ол бұрыннан кетіпті. Диас Колорадо өзенін Рио-дель-Тизон («Шұғыла өзені») деп атады, себебі жергілікті тұрғындар өздерін жылыту үшін қолданған әдісін көрді. «Тизон» атауы келесі 200 жыл бойы сақталды. «Рио-Колорадо» («Қызыл өзен») атауын алғаш рет Колорадоға әулие Еусебио Франсиско Кино өзінің карталарында және Колорадо өзенінің дельтасын зерттеулерінің нәтижесінде жазылған есептерінде қолданды. Ол Калифорнияның арал емес, түбегей болып табылатынын анықтады (1700–1702 жж.). Киноның 1701 жылғы «Paso por Tierra a la California» картасы – өзенді Колорадо деп атаған алғашқы карта. 18 және 19 ғасырлардың басында көптеген американдықтар мен испандықтар Юта немесе Колорадодағы Скалисті таулардан Тынық мұхитына ағатын Буэнавентура өзенінің бар екеніне сенді. 1776 жылы Сильвестр Велес де Эскаланте Грин өзеніне Буэнавентура деген ат берді, бірақ Эскаланте Гриннің Колорадоға құятынын білмеді. Кейінгі карталарда Грин және Колорадо өзендерінің бастаулары Севьер өзенімен (Рио Сан-Исабель) және Юта көлімен (Тимпаногос көлі) қосылып, Сиерра-Невада арқылы Калифорнияға қарай батысқа ағып бара жатқаны көрсетілген. 1826 жылы таушыл Жедедия Смит Вирджин өзенінің каньоны арқылы Колорадоның төменгі ағысына жетті. Смит Колорадоны «Seedskeedee» деп атады, өйткені Вайомингтегі Грин өзені тері аулаушыларға белгілі болды, ол оны Буэнавентура аңызына сәйкес басқалар сенгендей, Гриннің бөлек саласы емес, жалғасы деп дұрыс санады. Джон С. Фремонттың 1843 жылғы Ұлы Аңғар экспедициясы Ұлы Аңғар мен Сьерра-Невада арқылы ешқандай өзен өтетінін дәлелдеді, бұл Буэнавентура аңызын ресми түрде жоққа шығарды.

During the 16th century, the Spanish began to explore and colonize western North America. An early motive was the search for the Seven Cities of Gold, or "Cibola", rumored to have been built by Native Americans somewhere in the desert Southwest. According to a United States Geological Survey publication, it is likely that Francisco de Ulloa was the first European to see the Colorado River when in 1536 he sailed to the head of the Gulf of California. Francisco Vásquez de Coronado's 1540–1542 expedition began as a search for the fabled Cities of Gold, but after learning from natives in New Mexico of a large river to the west, he sent García López de Cárdenas to lead a small contingent to find it. With the guidance of Hopi Indians, Cárdenas and his men became the first outsiders to see the Grand Canyon. Cárdenas was reportedly unimpressed with the canyon, assuming the width of the Colorado River at 6 feet (2 m) and estimating 300 feet (91 m) tall rock formations to be the size of a man. After failing at an attempt to descend to the river, they left the area, defeated by the difficult terrain and torrid weather. In 1540, Hernando de Alarcón and his fleet reached the mouth of the river, intending to provide additional supplies to Coronado's expedition. Alarcón may have sailed the Colorado as far upstream as the present day California–Arizona border. Coronado never reached the Gulf of California, and Alarcón eventually gave up and left. Melchior Díaz reached the delta in the same year, intending to establish contact with Alarcón, but the latter was already gone by the time of Díaz's arrival. Díaz named the Colorado River Rio del Tizon ("Firebrand River") after seeing a practice used by the local natives for warming themselves. The name Tizon lasted for the next 200 years. The name Rio Colorado ("Red River") was first applied to the Colorado by Father Eusebio Francisco Kino in his maps and written reports resulting from his explorations to the Colorado River Delta and his discovery that California was not an island but a peninsula (1700–1702). Kino's 1701 map, "Paso por Tierra a la California," is the first known map to label the river as the Colorado. During the 18th and early 19th centuries, many Americans and Spanish believed in the existence of the Buenaventura River, purported to run from the Rocky Mountains in Utah or Colorado to the Pacific Ocean. The name Buenaventura was given to the Green River by Silvestre Vélez de Escalante as early as 1776, but Escalante did not know that the Green drained to the Colorado. Many later maps showed the headwaters of the Green and Colorado rivers connecting with the Sevier River (Rio San Ysabel) and Utah Lake (Lake Timpanogos) before flowing west through the Sierra Nevada into California. Mountain man Jedediah Smith reached the lower Colorado by way of the Virgin River canyon in 1826. Smith called the Colorado the "Seedskeedee", as the Green River in Wyoming was known to fur trappers, correctly believing it to be a continuation of the Green and not a separate river as others believed under the Buenaventura myth. John C. Frémont's 1843 Great Basin expedition proved that no river traversed the Great Basin and Sierra Nevada, officially debunking the Buenaventura myth.

Юма фортының астындағы барлау және навигация, 18501854

1850 және 1854 жылдар аралығында АҚШ армиясы Калифорния шығанағынан Колорадо өзенінің төменгі ағысын зерттеді, Форт Юманың шалғай бекетін қамтамасыз ету үшін өзен арқылы арзан балама жол табу мақсатында. Біріншіден, 1850 жылдың қарашасынан 1851 жылдың қаңтарына дейін капитан Альфред Х. Уилкокс басқарған “Invincible” көлік шхунасымен, содан кейін лейтенант Джордж Дерби басқарған қайықпен. Кейін лейтенант Дерби экспедициялық баяндамасында фортқа жабдықты өзен жоғары қарай жеткізу үшін аз суға жүзетін бу қайығының тиімді екенін ұсынды. Келесі мердігерлер Джордж Алонзо Джонсон және оның серіктесі Бенджамин М. Хартшорн екі баржа мен 250 тонна жүкті алып келді. Олар 1852 жылдың ақпан айында капитан Уилкокс басқарған “Sierra Nevada” Америка Құрама Штаттарының көлік шхунасымен өзен сағасына жетті. Баржаларды Колорадо өзенімен жоғары қарай итеру кезінде, бірінші баржа жүгімен бірге батып, толығымен жойылды. Екінші баржа ұзақ күреспен Форт Юмаға жетті, бірақ ол әкелген аз мөлшердегі жүкті гарнизон тез жеп қойды. Содан кейін форттан қайтадан арбалар жіберіліп, дельтаның батпақты және орманды аймақтары арқылы суға құйылған жерден жүктің қалған бөлігін құрлықпен тасыды. Оны “Capacity” шхунасы Сан-Францискодан дельтаға жеткізді. Ол фортты жабдықтаушы келесі мердігер, капитан Джеймс Тернбулл басқарып жинап, Колорадо өзенінің сағасынан 30 шақырым жоғарыдағы сағаға шығарды. Тек 20 ат күші бар қозғалтқышпен жабдықталған “Uncle Sam” тек 35 тонна жүкті тасымалдай алды және алғашқы 120 шақырымдық сапарды 15 күнде аяқтады. Ол өзен бойымен көптеген сапарлар жасады, фортқа қажетті жүкті тасымалдауды аяқтауға төрт ай уақыт кетті, өзен жоғары қарай сапар уақыты 12 күнге дейін қысқарды. Салдарынан, ол Форт Юманың кемежайында батып кетті және 1853 жылғы көктемгі су тасқынында көтерілмей жатып, ағызылып кетті. Тернбулл қаржылық қиындыққа ұшырап, із-түссіз жоғалды. Дегенмен, ол Форт Юманың жабдықтау мәселесін шешу үшін бу қайықтардың тиімділігін көрсетті.

Юма фортының үстіндегі барлау және навигация, 1851-1887

Лоренцо Ситгрейвс 1851 жылы Топографиялық инженерлер корпусының алғашқы миссиясын солтүстік Аризона арқылы Колорадо өзеніне (қазіргі Бульхед-Сити, Аризона қаласының жанында) және оның шығыс жағалауымен Оңтүстік иммигранттар жолының өзен өткелдеріне дейін, Форт-Юмаға жеткізді. Топографиялық инженерлер корпусының екінші экспедициясы Колорадо өзенін кесіп өтіп, 1853–1854 жылдары Оклахомадан Лос-Анджелеске дейін 35-ші солтүстік параллель бойымен Тынық мұхиты темір жолының зерттеу экспедициясы болды, оған лейтенант Амиэль Уикс Уиппл жетекшілік етті. Джордж Джонсон өзенге әскери экспедицияны ұйымдастыру үшін Конгресс тарапынан қаржылық қолдау алуда маңызды рөл атқарды. Джонсон осы қаржыға экспедицияға көлікпен қамтамасыз етуді күткен, бірақ экспедиция командирі, лейтенант Джозеф Кристалз Айвс, оның бір кемесін ұсынуын қабылдамағандықтан ашуланып, көңілі қалды. Айвс өзен сағасындағы кемесін қайта құрастыруды аяқтамай тұрып, Джордж Джонсон 1857 жылдың 31 желтоқсанында Форт-Юмадан «General Jesup» кемесімен өзенді зерттеуге шықты. Ол өзенді жиырма бір күнде Пирамида каньонындағы алғашқы тасылдарға дейін, Форт-Юмадан 300 миль (483 км) және қазіргі Дэвис бөгеті орнынан 8 миль (13 км) жоғары көтерілді. Азық-түлік азайғандықтан ол кері қайтты. Қайтып келе жатып, ол Уипплдің көмекшісі, лейтенант Айвспен кездесті, ол Колорадо өзенін Оңтүстік-Батыста кеме жүруге жарамды маршрут ретінде пайдалану мүмкіндігін зерттеу үшін экспедицияға жетекшілік етіп жатқан еді. Айвс және оның серіктері арнайы салынған, аз суға жүзетін «U.S.S. Explorer» кемесін пайдаланып, өзенді Блэк-Каньонға дейін көтерілді. Содан кейін ол кішкентай қайықпен каньоннан ары қарай Фортификация-Рок пен Лас-Вегас-Вашқа дейін барды. Көптеген тұзғақты жерлерде қалып, апатқа ұшырағаннан кейін және өзендегі су деңгейінің төмендеуіне байланысты қиындықтар туындағаннан кейін Айвс былай деді: «Біздің тобымыз осы пайдасыз жерге алғаш рет келді және, әзірге, соңғы болып табылады. Табиғат Колорадо өзенінің көп бөлігін, жалғыз және ұлы жолын мәңгілікке зерттелмейтін және бұзылмаған күйде қалдыруды қалаған сияқты». 1866 жылға дейін Эль-Дорадо каньоны Колорадо өзеніндегі кеме жүрудің соңғы нүктесі болды. Сол жылы капитан Роберт Т. Роджерс «Esmeralda» кемесімен, баржамен және тоқсан тонна жүкпен 1866 жылдың 8 қазанында Невада штатындағы Каллвиллге жетті. Зерттеушілер Колорадо және Грин өзендерінің бойындағы көптеген нысандарға ат қойды, соның ішінде Глен каньоны, «Dirty Devil» өзені, «Flaming Gorge» және Лодор қақпалары. Қазіргі Пауэлл көлі, Глен каньонын су басу арқылы пайда болған, олардың жетекшісінің құрметіне аталған.

Lorenzo Sitgreaves led the first Corps of Topographical Engineers mission across northern Arizona to the Colorado River (near modern Bullhead City, Arizona), and down its east bank to the river crossings of the Southern Immigrant Trail at Fort Yuma in 1851. The second Corps of Topographical Engineers expedition passed along and crossed the Colorado was the 1853–1854 Pacific Railroad Survey expedition along the 35th parallel north from Oklahoma to Los Angeles, led by Lt. Amiel Weeks Whipple. George A. Johnson was instrumental in getting the support for Congressional funding a military expedition up the river. With those funds Johnson expected to provide the transportation for the expedition but was angry and disappointed when the commander of the expedition Lt. Joseph Christmas Ives rejected his offer of one of his steamboats. Before Ives could finish reassembling his steamer in the delta, George A. Johnson set off from Fort Yuma on December 31, 1857, conducting his own exploration of the river above the fort in his steamboat General Jesup. He ascended the river in twenty one days as far as the first rapids in Pyramid Canyon, over 300 mile (483 km) above Fort Yuma and 8 mile (13 km) above the modern site of Davis Dam. Running low on food he turned back. As he returned he encountered Lieutenant Ives, Whipple's assistant, who was leading an expedition to explore the feasibility of using the Colorado River as a navigation route in the Southwest. Ives and his men used a specially built steamboat, the shallow draft U. S. S. Explorer, and traveled up the river as far as Black Canyon. He then took a small boat up beyond the canyon to Fortification Rock and Las Vegas Wash. After experiencing numerous groundings and accidents and having been inhibited by low water in the river, Ives declared: "Ours has been the first, and will doubtless be the last, party of whites to visit this profitless locality. It seems intended by nature that the Colorado River, along the greater portion of its lonely and majestic way, shall be forever unvisited and undisturbed." Until 1866, El Dorado Canyon was the actual head of navigation on the Colorado River. In that year Captain Robert T. Rogers, commanding the steamer Esmeralda with a barge and ninety tons of freight, reached Callville, Nevada, on October 8, 1866. The explorers named many features along the Colorado and Green rivers, including Glen Canyon, the Dirty Devil River, Flaming Gorge, and the Gates of Lodore. Modern day Lake Powell, which floods Glen Canyon, is also named for their leader.

Америка қонысы

XIX ғасырдың екінші жартысынан бастап, Қара шатқалының төменгі жағындағы Колорадо өзені бу кемелері саудасы үшін маңызды су жолы болды. 1852 жылы «Сэм аға» кемесі АҚШ армиясының Юма бекінісіне жабдықтар жеткізу үшін суға түсірілді. Кеме мансабының басында апатқа ұшырап, батып кеткенімен, өзен арқылы тасымалдау құрлықтағыдан әлдеқайда арзан болғандықтан сауда-саттық тез өркендеді. Колорадо өзенінде жүзу өте қауіпті болды, себебі судың тереңдігі аз және ағысы өзгеріп тұратын. 1855 жылы өзендегі алғашқы екі қабатты кеме «Колорадо» 2 футтан (1 метрден) кем су тартып, жүзуге қолайлы болды. 1922 жылы 5 метрлік толқын Юмаға бет алған кемені жайлап, 86 мен 130 адам аралығында қаза тапты. 1870 жылдарға дейін теміржол бәсекесі басталып, 1909 жылы төменгі өзен бойында кемелердің өтуіне ешқандай құлыптары жоқ бөгеттер салынғанша, бу кемелері өзен бойындағы байланыс пен сауданың басты құралы болды. XIX ғасырдың ортасындағы «Тағдыр мандаты» дәуірінде американдық пионерлер көптеген батыс штаттарға қоныстанды, бірақ 1850 жылдарға дейін Колорадо өзенінің алабынан аулақ болды. Бригам Янгтың «даладағы кең империя» (Дезерет штаты) туралы ұлы арманымен мормон қоныс аударушылары 1855–1856 жылдары Виргин өзенінің саласы Санта-Клара өзені бойында Форт-Клара немесе Форт-Санта-Клара бекінісін салған алғашқы ақ адамдардың бірі болды. Төменгі Колорадода кен өндіру экономикалық дамудың басты себебі болды: 1850 жылдары Нью-Мексиконың оңтүстік-батысында мыс кенін өндіру, одан кейін Мохаве соғысы, 1859 жылы Гила өзенінде алтын іздеу, 1860 жылы Эль-Дорадо каньонында алтынға шабуыл, ал 1862 жылы Колорадо өзенінде алтынға шабуыл жасалды. 1860 жылы Американдық Азамат соғысын күтіп, мормондар Юта штатының Вашингтон округінде Виргин өзені бойында мақта өсіру үшін бірнеше елді мекендер құрды. 1863–1865 жылдары мормон отаршылары Аризонаның солтүстік-батысында (қазіргі Кларк округі, Невада) Мадди және Виргин өзендерінде Сент-Томас және басқа да отарларды құрды. Осы отаршылар Колорадода Виргин өзенінің сағасында Стоун Ферриді Мохаве округінің, Аризона штатының оңтүстігіндегі тау-кен аудандарына өнімдерін тасымалдау үшін салған. 1866 жылы Каллвиллде бу кемелері үшін тұрақ құрылды, ол Колорадо өзені арқылы Тынық мұхитына шығу жолы ретінде қарастырылды. Бұл елді мекендер 1871 жылы тасталғанға дейін шамамен 600 адамды қамтыды. Мормон қоныс аударушыларының бірі Дэниел Бонелли паромды басқарып, жақын жердегі шахталардан тұз өндіруді бастады, оны баржалармен Эль-Дорадо каньонына жеткізіп, күміс кенін өңдеуге пайдаланды. 1879 жылдан 1887 жылға дейін Колорадо бу кемелері компаниясының бу кемелері тұзды тасымалдады, көктемгі су тасқынында Боулдер каньоны арқылы Виргин өзенінің сағасындағы Риовильге дейін жүзіп өтті. 1879 жылдан 1882 жылға дейін Эль-Дорадо каньонындағы ең ірі Оңтүстік-Батыс тау-кен компаниясы 56 футтық «Sou'Wester» кемесін алып келді, ол жыл бойы төменгі су кезінде тұзды тасымалдап, өзеннің жоғары және төменгі жағалауымен жүзіп, Блэк каньонындағы «Жылдам және лас» ағысында сүзіліп кетті. Мормондар 1870 жылдары Дучесн өзені аңғарының бойында елді мекендер құрды және ғасырдың соңында Кіші Колорадо өзені аңғарына қоныстанды, мысалы Аризона штатының Сент-Джонс қаласына. Олар 1871 жылдан бастап Аризонаның орталық бөлігінде Гила өзенінің бойында да елді мекендер құрды. Бұл ерте қоныс аударушылар бұрын Гила өзені аңғарын мекендеген Хохокам өркениетінің кең қиратылған орындарына таң қалды және «хохокам қоғамының күлінен мифтік феникс құсы ретінде көтерілетін жаңа ауыл шаруашылығы өркениетін елестетті» делінеді. Бұл жер екі бағытта да жүздеген шақырымға созылған өзеннің жалғыз бөлігі болды, онда каньон қабырғалары құлдырап, көлік жолын дамытуға мүмкіндік берді. Джон Дойл Ли 1870 жылы бұл жерде тұрақты паром жүйесін құрды. Лидің паромды басқаруды таңдауының бір себебі - Маунтин-Медоус қырғыны үшін жауапты деп саналған мормон басшыларынан қашу еді, онда 120 көшпендінің керуені жергілікті милициямен, үндістер кейпінде өлтірілді. Лидің паромды жүргізгені үлкен саяхат жолында болғанымен, ол өте оқшау болды, сондықтан Ли және оның отбасы сол жерде «Lonely Dell Ranch» деп аталатын шаруашылықты құрды. XIX ғасырдың ортасынан XX ғасырдың басына дейінгі алтын кендері Колорадо өзенінің жоғарғы алабына қоныс аударушыларды тартуда маңызды рөл атқарды. 1859 жылы Джорджиядан келген саяхатшылар тобы Колорадодағы Блю-Ривер бойында алтын тауып, Брекенридж кен өндіруші қаласын құрды. 1875 жылы Колорадодағы Ункомпагре және Сан-Мигель өзендері бойында одан ірі кендер табылды, нәтижесінде Оурей және Теллурид қалалары құрылды. Колорадо өзені мен оның салаларындағы алтын кендерінің көп бөлігі кен орындарында орналасқандықтан, оларды өндіру үшін кеңінен тау-кен жүйелері мен ауыр техника қажет болды. Кен өндіру аймақтың экономикасына үлкен үлес қосады және кейбір өңірлік ағындар мен өзендерде қышқыл кендік ағын проблемаларына әкелді. Мексикадағы Колорадо өзені аймағы XIX ғасырдың соңында американдықтардың ауыл шаруашылығына инвестиция салуға қолайлы орынға айналды, себебі Мексика президенті Порфирио Диас елді дамыту үшін шетелдік капиталды қарсы алды. Лос-Анджелес Таймс газетінің баспагері Гарри Чандлер, оның әйелдерінің әкесі Харрисон Грей Отис және басқалар Мексиканың Баха Калифорния штатындағы Мескали аңғарын құрды. Компания штаб-пәтері номиналды түрде Мексикада орналасқан, бірақ нақты штаб-пәтері Калифорния штатының Лос-Анджелес қаласында болды. Жер негізінен оны дамытуға міндетті американдықтарға жалға берілді. Колорадо өзені байырғы топырақты суару үшін пайдаланылды. Компания Мексика революциясының (1910–20) қырқысынан көптеп құтылды, бірақ революциядан кейінгі кезеңде Мексика үкіметі жер реформасын қанағаттандыру үшін компанияның жерін экспроприациялады.

Starting in the latter half of the 19th century, the lower Colorado below Black Canyon became an important waterway for steamboat commerce. In 1852, the Uncle Sam was launched to provide supplies to the U. S. Army outpost at Fort Yuma. Although this vessel accidentally foundered and sank early in its career, commercial traffic quickly proliferated because river transport was much cheaper than hauling freight over land. Navigation on the Colorado River was dangerous because of the shallow channel and flow variations, so the first sternwheeler on the river, the Colorado of 1855, was designed to carry while drawing less than 2 feet (1 m) of water. The tidal bore of the lower Colorado also presented a major hazard; in 1922, a 15 feet (5 m) high wave swamped a ship bound for Yuma, killing between 86 and 130 people. Steamboats quickly became the principal source of communication and trade along the river until competition from railroads began in the 1870s, and finally the construction of dams along the lower river in 1909, none of which had locks to allow the passage of ships. During the Manifest Destiny era of the mid 19th century, American pioneers settled many western states but generally avoided the Colorado River basin until the 1850s. Under Brigham Young's grand vision for a "vast empire in the desert", (the State of Deseret) Mormon settlers were among the first whites to establish a permanent presence in the watershed, Fort Clara or Fort Santa Clara, in the winter of 1855–1856 along the Santa Clara River, tributary of the Virgin River. In the lower Colorado mining was the primary spur to economic development, copper mining in southwestern New Mexico Territory the 1850s then the Mohave War and a gold rush on the Gila River in 1859, the El Dorado Canyon Rush in 1860 and Colorado River Gold Rush in 1862. In 1860, anticipating the American Civil War, the Mormons established a number of settlements to grow cotton along the Virgin River in Washington County, Utah. From 1863 to 1865, Mormon colonists founded St. Thomas and other colonies on the Muddy and Virgin rivers in northwestern Arizona Territory, (now Clark County, Nevada). Stone's Ferry was established by these colonists on the Colorado at the mouth of the Virgin River to carry their produce on a wagon road to the mining districts of Mohave County, Arizona to the south. Also, in 1866, a steamboat landing was established at Callville, intended as an outlet to the Pacific Ocean via the Colorado River, for Mormon settlements in the Great Basin. These settlements reached a peak population of about 600 before being abandoned in 1871, and for nearly a decade these valleys became a haven for outlaws and cattle rustlers. One Mormon settler Daniel Bonelli, remained, operating the ferry and began mining salt in nearby mines, bring it in barges, down river to El Dorado Canyon where it was used to process silver ore. From 1879 to 1887, Colorado Steam Navigation Company steamboats carried the salt, operating up river in the high spring flood waters, through Boulder Canyon, to the landing at Rioville at the mouth of the Virgin River. From 1879 to 1882 the Southwestern Mining Company, largest in El Dorado Canyon, brought in a 56 foot sloop the Sou'Wester that sailed up and down river carrying the salt in the low water time of year until it was wrecked in the Quick and Dirty Rapids of Black Canyon. Mormons founded settlements along the Duchesne River Valley in the 1870s, and populated the Little Colorado River valley later in the century, settling in towns such as St. Johns, Arizona. They also established settlements along the Gila River in central Arizona beginning in 1871. These early settlers were impressed by the extensive ruins of the Hohokam civilization that previously occupied the Gila River valley, and are said to have "envisioned their new agricultural civilization rising as the mythical phoenix bird from the ashes of Hohokam society". This location was the only section of river for hundreds of miles in both directions where the canyon walls dropped away, allowing for the development of a transport route. John Doyle Lee established a more permanent ferry system at the site in 1870. One reason Lee chose to run the ferry was to flee from Mormon leaders who held him responsible for the Mountain Meadows massacre, in which 120 emigrants in a wagon train were killed by a local militia disguised as Native Americans. Even though it was located along a major travel route, Lee's Ferry was very isolated, and there Lee and his family established the aptly named Lonely Dell Ranch. Gold strikes from the mid 19th to early 20th centuries played a major role in attracting settlers to the upper Colorado River basin. In 1859, a group of adventurers from Georgia discovered gold along the Blue River in Colorado and established the mining boomtown of Breckenridge. During 1875, even bigger strikes were made along the Uncompahgre and San Miguel rivers, also in Colorado, and these led to the creation of Ouray and Telluride, respectively. Because most gold deposits along the upper Colorado River and its tributaries occur in lode deposits, extensive mining systems and heavy machinery were required to extract them. Mining remains a substantial contributor to the economy of the upper basin and has led to acid mine drainage problems in some regional streams and rivers. The Colorado River region in Mexico became favored place for Americans to invest in agriculture in the late nineteenth century when Mexico President Porfirio Díaz welcomed foreign capital to develop the country. The Colorado River Land Company, formed by Los Angeles Times publisher Harry Chandler, his father in law Harrison Gray Otis, and others, developed the Mexicali Valley in Baja California as a thriving land company. The company headquarters was nominally based in Mexico, but its real headquarters was in Los Angeles, California. Land was leased mainly to Americans who were required to develop it. Colorado River was used to irrigate the rich soil. The company largely escaped the turmoil of the Mexican Revolution (1910–20), but in the postrevolutionary period, the Mexican government expropriated the company's land to satisfy the demand for land reform.

Жоғарғы Колорадо өзенінің атауы туралы дау

Колорадо өзені Колорадо штаты арқылы ресми түрде 1921 жылдың 25 шілдесіне дейін ағып өтпеген. Осы күнге дейін Колорадо өзенінің бастауы Гранд және Грин өзендерінің қосылған жерінен саналған, ол қазір Юта штатындағы Каньонлендс ұлттық паркінің аумағында орналасқан. Домингес және Эскаланте әкелері 1776 жылы Гранд өзенін Рио-Сан-Рафаэль деп атаған. Гуннисон өзенімен қосылған жерден жоғары орналасқан Гранд өзені 1870 жылдарға дейін Бункара өзені, Көк өзен және Гранд өзенінің солтүстік саласы деп те белгілі болған. 1921 жылы АҚШ өкілі Эдвард Т. Тейлор Колорадо штатынан Конгресс штаралық және шетелдік сауда комитетіне Гранд өзенінің атын Колорадо өзені деп өзгерту туралы петиция жіберді. 1921 жылдың 25 шілдесінде президент Уоррен Г. Хардинг Колорадо және Юта штаттарындағы Гранд өзенінің атын Колорадо өзені деп өзгерту туралы 32-ші бірлескен қаулыға қол қойды. Бұл шешімге Вайоминг, Юта штаттарының өкілдері және АҚШ Геологиялық қызметі қарсылық білдірді, олар Грин өзенінің ұзындығы артық және су жиналатын алабы үлкен екенін атап өтті, бірақ Гранд өзені көбінесе су ағынының көп бөлігін құрады.

Инженерлік және даму

40 миллионға жуық адам Колорадо өзенінің суына ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және тұрмыстық қажеттіліктер үшін тәуелді. Колорадо өзені 5,5 миллион акр (2,2 миллион гектар) егістік жерді суарады, оны көбінесе "Американың Нілі" деп атайды. Колорадо өзені соншалықты қарқынды басқарылады, оның әрбір тамшысы бір жылда орташа есеппен 17 рет пайдаланылады. Оңтүстік Невада су басқармасы Колорадо өзенін "дүниедегі ең көп бақыланатын, даулы және соттасқан өзендердің" бірі деп атады. Колорадо өзенінің су үлестіруі (миллион акр-футпен):

| Үлестіруші | Amount | Share |
|---|---|---|
| АҚШ | 15.0 | 90.9% |
| Калифорния | 4.4 | 26.7% |
| Колорадо | 3.88 | 23.5% |
| Аризона | 2.8 | 17.0% |
| Юта | 1.72 | 10.4% |
| Вайоминг | 1.05 | 6.4% |
| Жаңа Мексика | 0.84 | 5.1% |
| Невада | 0.3 | 1.8% |
| Мексика | 1.5 | 9.1% |
| Жалпы | 16.5 | 100% |

1922 жылы АҚШ-тың алты штаты Колорадо өзенінің ағысының жартысын Үстіңгі бассейне (Ли Ферриден жоғарыдағы су жинау аймағы, Колорадо, Нью-Мексико, Юта және Вайоминг штаттарының және Аризона штатының шағын бөлігін қамтиды) және Төменгі бассейне (Аризона, Калифорния, Невада және Нью-Мексико мен Юта штаттарының бөліктері) арасында бөлу туралы Колорадо өзені келісіміне қол қойды. Үстіңгі және Төменгі бассейнге әрқайсысына жылына белгілі бір көлемде су бөлінді, бұл Ли Ферридегі өзеннің жылдық ағысының жартысына тең деп есептелді. Су бөлу жүйесі жыл сайын өзен арқылы шамамен 17,5 миллион акр-фут су ағып өтеді деген болжамға негізделген. Аризона бастапқыда келісімді ратификациялаудан бас тартты, себебі Калифорния төменгі бассейндік бөліктің көп бөлігін алып қояды деп қорқыды. 1944 жылы Аризонаға белгілі бір көлемде су бөлінді, бірақ құрғақшылық жылдары Калифорнияның бөлігіне басымдық берілді деген шарт қойылды. 1944 жылы АҚШ пен Мексика арасындағы келісім бойынша Мексикаға жыл сайын Колорадо өзенінен белгілі бір көлемде су бөлінді. 1950 жылы Мексиканың өзеннен өз үлесін пайдалануына мүмкіндік беру үшін Морелос тоғаны салынды. Колорадо өзенінен Мексикаға бөлінген суды Халықаралық шекара және су комиссиясы реттейді, ол сонымен қатар екі ел арасында Рио-Гранде өзенінен суды бөліп береді.

Тау артындағы бағыт-бағдарлар

Колорадо өзенінің сумен жабдықтауын кең ауқымды дамыту 19 ғасырдың соңында, өзеннің бастауы Ла-Пудре жотасында басталды. 1890 жылы аяқталған "Ұлы арна" өзен бастауларынан ағып жатқан суды Континенттік бөліністен құрғақ Шығыс Колорадоға бағыттап, инженерлік тамаша туынды деп есептелді. Бұл, халық саны артып келе жатқан Фронт-Рейндж аймағы үшін Роки таулары арқылы су тартуға арналған жиырма төрт "таудан тыс ауыстырудың" біріншісі болды. Бұл ауыстырулар Жоғарғы Колорадодан және оның салаларынан Оңтүстік Платте, Арканзас және Рио-Гранде бассейндеріне су жеткізеді. Бүгінде Колорадо халқының 80 пайызы Роки тауларының шығыс беткейінде, ал жауын-шашынның 80 пайызы батыс беткейінде жауады. Колорадоның Үлкен Томпсон жобасы (CBT) алғаш рет "Ұлы арнамен" бірге жоспарланғанмен, құрылысы 1930 жылдарға дейін басталмады. Бүгінде C BT – таудан тыс ауыстырулардың ең ірісі, ол жыл сайын Колорадо өзенінен Денвердің солтүстігіндегі қалаларға су жеткізеді. Одан кейін көптеген басқа жобалар іске асырылды, олардың ішіндегі ең ірілері – Робертс туннелі, ол Көк өзеннен Денвер қаласына су жеткізеді, және Фрайнгпан-Арканзас жобасы, ол Фрайнгпан өзенінен Арканзас өзенінің бассейніне су ауыстырады. Жалпы, таудан тыс ауыстырулар жыл сайын Колорадо өзенінің бассейнінен белгілі бір көлемде су шығарып алады. және Вулфорд тау су қоймасы 1996 жылы пайдалануға берілді.

Император алқабы мен Солтон теңізі

1900 жылы Калифорнияны дамыту компаниясы (CDC) Колорадо өзенінің суын пайдаланып, Калифорния мен Мексика шекарасындағы сол кездегі құрғақ Имперлік аңғарды суаруды жоспарлады. Аңғар теңіз деңгейінен төмен орналасқандықтан, суды бұрып, гравитация күшімен ғана ағызуға болады. Инженер Джордж Чаффиге Колорадо өзенінен бөлініп, Калифорния штатының Пилот-Ноб маңынан Мексикаға қарай жүретін және тарихи түрде Колорадодан асып, Имперлік аңғардың ең төменгі бөлігіндегі Солтон ойпатына құятын құрғақ Аройоға қосылатын Аламо каналын жобалау тапсырылды. Алғашқыда жоспар сәтті аяқталды; 1903 жылға қарай аңғарда шамамен төрт мың адам тұрды және 400 мыңнан астам ауыл шаруашылығы жері игерілді. Аламо каналы Колорадо өзеніндегі жоғары мөлшердегі шөгінділер мен су деңгейінің өзгеруіне байланысты үнемі проблемаларға тап болды. Су ағыны төмендеген кезде өзен көбінесе каналдың су қабылдағыш деңгейінен төмен түсіп, ал су ағыны жоғарылағанда су қабылдағыштың ішіне шөгінді жиналып, қайта-қайта жаңа арналар қазуға мәжбүр етті. 1905 жылдың басында су тасқыны суару қақпаларын бұзып, суды бақылаусыз түрде канал арқылы Солтон ойпатына қарай ағыза бастады. Тамыз айына қарай бұзылу өзеннің барлық су ағынын жұтатын деңгейге жетті, нәтижесінде аңғардың түбі суға батты. Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы аңғар арқылы өтетін жолдарын қорғау үшін су ағынын тоқтатуға тырысты, бірақ үнемі су басу салдарынан қиындықтар туды.

Боулдер каньоны жобасы

Колорадо өзенінде ірі бөгет салу 1920 жылдардан бері жоспарлануда. 1928 жылы Конгресс Боулдер каньоны жобасын салуға АҚШ-тың Мелиорация қызметіне (қазіргі АҚШ-тың Мелиорация бюросы немесе USBR) рұқсат берді. Бұл жобаның негізгі ерекшелігі – Колорадо өзеніндегі Блэк каньонында бөгет салу болды. 1935 жылдың 30 қыркүйегінде Гувер бөгеті аяқталып, Мид көлі құрылды, ол Колорадо өзенінің екі жылдан астам ағынын сақтауға қабілетті. Мид көлі АҚШ-тағы ең ірі жасанды көл болып табылады және сақтау сыйымдылығы бойынша әлі де осындай мәртебеге ие. Гувер бөгетінің салынуы Колорадо өзенінің төменгі арнасын тұрақтандырды, құрғақшылық кезінде суару үшін суды жинақтады, шөгінділерді тоқтатып, су тасқындарын бақылады. Салыныс кезінде Гувер бөгеті әлемдегі ең биік бөгет болды және сонымен қатар әлемдегі ең ірі гидроэлектр станциясы болды. Боулдер каньоны жобасының актісі Аламо каналын ауыстыру үшін салынған және Императорлық аңғарға қарай АҚШ-тың ішінде толығымен орналасқан «Барлық американдық каналды» да мақұлдады. Каналдың бастапқы нүктесі Империал бөгетінде орналасқан, ол Аризона штатының Юма қаласынан 32 шақырым жоғарыда орналасқан. Бұл канал Колорадо өзені ағысының көп бөлігін бұрып, қалған шағын бөлігін ғана Мексикаға жіберді. Сыйымдылығы зор «Барлық американдық канал» әлемдегі ең ірі суару каналы болып табылады. Ыстық, күннөлді климат жыл бойы өсімдік өсіруге мүмкіндік беретіндіктен, Императорлық аңғар Солтүстік Америкадағы ең өнімді шаруашылық аймақтарының біріне айналды және АҚШ-тың қысқы өнімдерін қамтамасыз етеді. Императорлық суару ауданы Салтон теңізінің оңтүстігіне су жеткізеді. «Барлық американдық каналдан» солтүстікке қарай тармақталатын Кочелла каналы Кочелла аңғарындағы тағы бір суару аймағын қамтамасыз етеді. Паркер бөгеті бастапқыда Колорадо өзені су құбыры үшін су бұру нүктесі ретінде салынған, бұл су құбыры Оңтүстік Калифорнияның Метрополитен су округі жоспарымен Лос-Анджелеске су жеткізуді көздеген. Аризона штаты бөгет құрылысына қарсы болды, себебі Калифорния Колорадодан тым көп су алады деп қорқыды. Бір кезде Аризона Ұлттық гвардиясының бөлімдерін бөгет құрылысын тоқтатуға жіберді. Ақырында, келісімге қол жеткізілді, Аризона қарсылығын тастап, USBR өзеннің Аризона жағында суармалы Гила жобасын салуға келісті. 1941 жылға қарай 388 шақырымдық Колорадо өзені су құбыры аяқталып, суды батысқа, Оңтүстік Калифорнияға жеткізді. Су құбыры Лос-Анджелес және оның маңындағы қалалардың өсуіне мүмкіндік берді және бүгінде шамамен 10 миллион адамға су жеткізеді. Калифорнияның Риверсайд округінде Колорадо өзені су құбырынан тармақталатын Сан-Диего су құбыры 1954-1971 жылдар аралығында кезең-кезеңмен ашылып, Сан-Диего метро аймағындағы тағы 3 миллион адамға сумен қамтамасыз етеді. Гувер бөгетінен кейін Невада штатының Лас-Вегас аймағы қарқынды өсімді бастан өткерді, ал 1937 жылы Лас-Вегас Мид көліне құбыр тартып алды. Неваданың шенеуніктері штаттың оңтүстік бөлігіндегі жер асты суларының болашақ өсімге жеткілікті екеніне сенгендіктен, Колорадодан су алуға қарағанда бөгеттен электр қуатын алуға көбірек мән берді, сондықтан олар Колорадо өзені келісіміндегі барлық штаттардың арасындағы ең аз су үлесіне келісті. 2018 жылы Мид көліндегі су деңгейінің төмендеуіне байланысты, төменгі қабылдау биіктігімен екінші құбыр желісі аяқталды.

A large dam on the Colorado River had been envisioned since the 1920s. In 1928, Congress authorized the Reclamation Service (today's U. S. Bureau of Reclamation, or USBR) to build the Boulder Canyon Project, whose key feature would be a dam on the Colorado in Black Canyon 30 mile (48 km) southeast of Las Vegas, Nevada. On September 30, 1935, Hoover Dam was completed, forming Lake Mead, capable of holding more than two years of the Colorado's flow. Lake Mead was, and still is, the largest artificial lake in the U. S. by storage capacity. The construction of Hoover Dam stabilized the lower channel of the Colorado River, stored water for irrigation in times of drought, captured sediment and controlled floods. Hoover was the tallest dam in the world at the time of construction and also had the world's largest hydroelectric power plant. The Boulder Canyon Project Act also authorized the All American Canal, which was built as a permanent replacement for the Alamo Canal and follows a route entirely within the U. S. on its way to the Imperial Valley. The canal's intake is located at Imperial Dam, 20 mile (32 km) above Yuma, Arizona, which diverts the majority of the Colorado's flow with only a small portion continuing to Mexico. With a capacity of over , the All American Canal is the largest irrigation canal in the world. Because the hot, sunny climate lends to a year round growing season, the Imperial Valley has become one of the most productive farming regions in North America, providing much of the winter produce supply in the U. S. The Imperial Irrigation District supplies water to south of the Salton Sea. The Coachella Canal, which branches northward from the All American Canal, irrigates another in the Coachella Valley. Parker Dam was initially built as the diversion point for the Colorado River Aqueduct, planned by the Metropolitan Water District of Southern California to supply water to Los Angeles. The construction of the dam was opposed by Arizona, which feared that California would take too much water from the Colorado; at one point, Arizona sent members of its National Guard to stop work on the dam. Ultimately, a compromise was reached, with Arizona dropping its objections in exchange for the USBR constructing the Gila Project, which irrigates on the Arizona side of the river. By 1941, the 241 mile (388 km) long Colorado River Aqueduct was completed, delivering of water west to Southern California. The aqueduct enabled the continued growth of Los Angeles and its suburbs, and provides water to about 10 million people today. The San Diego Aqueduct, which branches off from the Colorado River Aqueduct in Riverside County, California, opened in stages between 1954–1971 and provides water to another 3 million people in the San Diego metro area. The Las Vegas Valley of Nevada experienced rapid growth after Hoover Dam, and by 1937 Las Vegas had tapped a pipeline into Lake Mead. Nevada officials, believing that groundwater resources in the southern part of the state were sufficient for future growth, were more concerned with securing a large amount of the dam's power supply than water from the Colorado; thus they settled for the smallest water allocation of all the states in the Colorado River Compact. In 2018, due to declining water levels in Lake Mead, a second pipeline was completed with a lower intake elevation.

Колорадо өзенін сақтау жобасы

ХХ ғасырдың бірінші жартысында Колорадодан басқа жоғарғы бассейн штаттары Колорадо өзенінің келісімінен берілген су мөлшерін дамытуды өте аз істеді. Бірақ 1950 жылдары Юта штатының Васатч фронтында (Солт-Лейк-Сити қалалық аймағы) және Нью-Мексиконың Рио-Гранде аңғарында суға деген сұраныс тез өсті, олар екеуі де Колорадо бассейнінен суды бұрудың жолдарын іздеуге кірісті. Жоғарғы бассейн штаттары төменгі бассейндегі су сұранысының артуына байланысты, олар келісімде белгіленген су мөлшерін толық пайдалана алмайтынынан алаңдады. Келісімде Жоғарғы бассейн Ли Ферриден өткен жылдық ең аз су ағынын қамтамасыз етуі міндеттелген (он жылдық орташа көрсеткіш бойынша есептелінеді). Қосымша су сақтау көздері болмаса, Жоғарғы бассейн штаттары құрғақ жылдары төменгі бассейне су жеткізуге кедеріс келтірмей, өз үлесін пайдалана алмайтын еді. CRSP-нің бастапқы жобаларына Динозавр Ұлттық ескерткішіндегі Эхо Парк каньонында Грин өзеніндегі екі бөгет кірді – бұл қадамды Ұлттық паркілер қызметі және Сьерра клубы сияқты экологиялық ұйымдар сынға алды. Оқиға бүкіл елдегі БАҚ назарына ілікті, ал USBR Глен-Каньондағы жоспарланған бөгеттің мөлшерін ұлғайту шартымен Динозавр бөгеттерін салу жоспарларынан бас тартты. Глен-Каньон бөгетіне байланысты даулар құрылыс басталғаннан кейін ғана күш алды. Глен-Каньонның шалғай орналасқандығына байланысты, американдықтардың көпшілігі оның бар екенін білмеді, ал білетіндердің азағы Эхо Паркке қарағанда оның көрнектілігі жоғары екенін айтты. Американың оңтүстік-батысындағы экологиялық қозғалыс Колорадо өзені жүйесіне бөгет салуға және суды бұруға, өзеннің және оның салаларының экологиясы мен табиғи сұлулығына тигізетін кері әсерлеріне қарсы болды. Глен-Каньон бөгетінің құрылысы кезінде (1956–66) экологиялық ұйымдар өзеннің одан әрі дамуын тоқтатуға уәде берді, сондай-ақ кейінірек бірнеше бөгет және су құбыры жобалары азаматтардың қарсылығына ұшырады. Сьерра клубының жетекшісі Дэвид Брауэр бөгет салуға қарсы күресті және 2000 жылы қайтыс болғанға дейін көп жылдар бойы күресін жалғастырды. Брауэр Глен-Каньонның суға батуына жол бермеуге өзінің жауапкершілігі бар деп есептеді, оны өзінің "ең үлкен қатесі, ең үлкен күнәсі" деп атады. Глен-Каньон бөгетінен басқа, CRSP құрамына Грин өзеніндегі Flaming Gorge бөгеті, Гуннисон өзеніндегі Blue Mesa, Morrow Point және Crystal бөгеттері, сондай-ақ Сан-Хуан өзеніндегі Навахо бөгеті кіреді. Кейіннен Жоғарғы бассейн штаттарындағы әртүрлі аймақтарда жергілікті сумен жабдықтауды дамыту мақсатында 22 "қатысушы жоба" (оның 16-сы салынған) мақұлданды.

In the first half of the 20th century, the Upper Basin states, with the exception of Colorado, had developed very little of their water allocations from the Colorado River Compact. By the 1950s, however, water demand was rapidly increasing in Utah's Wasatch Front (Salt Lake City metro area) and the Rio Grande Valley of New Mexico, which both began exploring ways to divert water from the Colorado Basin. The Upper Basin states were concerned that they would not be able to use their full Compact allocations due to increasing water demands in the Lower Basin. The Compact requires the Upper Basin to deliver a minimum annual flow of past Lee's Ferry (measured on a 10 year rolling average). Without additional reservoir storage, the Upper Basin states could not utilize their allocations without impacting water deliveries to the Lower Basin in dry years. The initial blueprints for the CRSP included two dams on the Green River within Echo Park Canyon in Dinosaur National Monument – a move criticized by both the National Park Service and environmental groups such as the Sierra Club. The controversy received nationwide media attention, and the USBR dropped its plans for the Dinosaur dams in exchange for increasing the size of a proposed dam at Glen Canyon. The controversy associated with Glen Canyon Dam did not build momentum until construction was well underway. Due to Glen Canyon's remote location, most of the American public did not even know of its existence; the few who did contended that it had much greater scenic value than Echo Park. The environmental movement in the American Southwest has opposed the damming and diversion of the Colorado River system due to negative effects on the ecology and natural beauty of the river and its tributaries. During the construction of Glen Canyon Dam (1956–66), environmental organizations vowed to block any further development of the river, and a number of later dam and aqueduct proposals were defeated by citizen opposition. Sierra Club leader David Brower fought the dam both during the construction and for many years afterwards until his death in 2000. Brower believed that he was personally responsible for the failure to prevent Glen Canyon's flooding, calling it his "greatest mistake, greatest sin". In addition to Glen Canyon Dam, the CRSP includes the Flaming Gorge Dam on the Green River, the Blue Mesa, Morrow Point and Crystal Dams on the Gunnison River, and the Navajo Dam on the San Juan River. A total of 22 "participating projects" (of which 16 have been constructed) were later authorized in order to develop local water supplies at various locations across the Upper Basin states.

Тынық мұхиттың оңтүстік-батысындағы су жоспары

ХХ ғасырдың ортасында жоспарлаушылар су сұранысының артуы Колорадо өзенінен қол жетімді су көлемін басып өтетініне алаңдады. Көптеген мүмкін жобаларды қарастырғаннан кейін, USBR 1964 жылдың қаңтарында «Тынық мұхитының оңтүстік-батыс су жоспары» деп белгіленген зерттеуді жариялады, онда АҚШ-тың солтүстік-батысынан Колорадо өзенінің алабына суды аудару ұсынылды. Аризонаның су үлесі жоспардың маңызды бөлігі болды, себебі Калифорнияның су құқықтарының басымдығына байланысты оның сумен қамтамасыз етілуі шектелуі мүмкін деген алаңдаушылық күшейді. Бұдан өзге, жоспар Невада, Калифорния және Мексикаға толық сумен қамтамасыз етуге кепілдік берді, соның арқасында Жоғарғы Алап штаттары Төменгі Алаптың суын қысқарту қаупінсіз өз үлестерін толығымен пайдалана алатын болды. Жоспардың бірінші кезеңінде Солтүстік Калифорнияның Тринити, Кламат және Ил өзендерінен Оңтүстік Калифорнияға су бұрылып, Аризонада алмасу арқылы Колорадо өзенінің суын көптеп пайдалануға мүмкіндік берілген еді. Аризонаның Колорадо өзенінен алатын суын штаттың ортасында, Колорадо өзенінен шалқары орналасқан Феникс және Тусон қалаларына жеткізу үшін канал жүйесі, кейін Орталық Аризона жобасы (CAP) аталған, салынуға тиіс болды. Осы кезде Аризонаның орталық бөлігі 1911 жылғы Теодор Рузвельт бөгеті сияқты жергілікті су көздеріне толығымен тәуелді болды және артық суы тез азайды. Сонымен қатар, болашақта бөгеттер салудың алдын алу үшін Гранд-Каньон ұлттық паркінің шекарасы қайта қарастырылды. 1976 жылы Аризона штатының Пейдж қаласының жанында көмірмен жұмыс істейтін Навахо электр станциясы салынды, ол су сору қуатын алмастырды. 2019 жылы Навахо электр станциясы жұмысын тоқтатты. CAP 1973 жылдан 1993 жылға дейін кезең-кезеңмен салынды, соңында Паркер бөгетінен Аризона штатының Тусон қаласына дейін 541 километрге (336 миль) дейін созылды. Ол жылына су жеткізіп, егістік жерлерді суарады және шамамен 5 миллион адамды сумен қамтамасыз етеді. Қоршаған ортаға қатысты алаңдауларға байланысты Тынық мұхитының оңтүстік-батыс су жоспарында ұсынылған көптеген нысандар салынбады (бірақ Тринити өзені жобасының кіші нұсқасы байланыссыз Орталық Аңғар жобасының бір бөлігі ретінде салынды), бұл Аризона мен Неваданы Келісім бойынша болашақта судың азаюына осал қалдырды.

By the middle of the 20th century, planners were concerned that continued growth in water demand would outstrip the available water supply from the Colorado River. After exploring a multitude of potential projects, the USBR published a study in January 1964 known as the Pacific Southwest Water Plan, which proposed diverting water from the northwestern United States into the Colorado River basin. Arizona's water allocation was a significant focus of the plan, due to the growing concern that its water supply could be curtailed due to California's seniority of water rights. In addition, the plan would guarantee full water supplies to Nevada, California and Mexico, allowing the Upper Basin states to utilize their full allocations without risking reductions in the Lower Basin. The first stage of this plan would divert water from Northern California's Trinity, Klamath and Eel Rivers to Southern California, allowing more Colorado River water to be used, by exchange, in Arizona. A canal system, which ultimately would become the Central Arizona Project (CAP), would be constructed to deliver Arizona's Colorado River allocation to Phoenix and Tucson, both located far away from the Colorado River in the middle of the state. At this point, central Arizona was still entirely dependent on local water supplies, such as the 1911 Theodore Roosevelt Dam, and was quickly running out of surplus water. In addition, the boundaries of Grand Canyon National Park were redrawn to prevent future dam projects in the area. The pumping power was replaced by the building of the coal fired Navajo Generating Station near Page, Arizona, in 1976. In 2019, the Navajo Generating Station ceased operation. The CAP was constructed in stages from 1973 to 1993, ultimately extending 336 mile (541 km) from the Colorado River at Parker Dam to Tucson, Arizona. It delivers of water per year, irrigates of farmland and provides municipal water to about 5 million people. Due to environmental concerns, most of the facilities proposed in the Pacific Southwest Water Plan were never built (though a smaller version of the Trinity River project was constructed as part of the unrelated Central Valley Project), leaving Arizona and Nevada vulnerable to future water reductions under the Compact.

2000 жылдан кейінгі сумен жабдықтау

1920 жылдары Колорадо өзені бойынша келісім жасалғанда, ол Ли Ферриден өткен су ағынының соңғы 30 жылдық деректеріне негізделген, олар орташа жылдық ағынды көрсеткен. Ағаш сақиналарын зерттеулер көрсеткендей, осы үш онжылдық соңғы 500-1200 жылдағы ең ылғалды кезең болған, ал Ли Ферриден өткен табиғи ұзақ мерзімдік жылдық ағын шамамен , құрайды. Ең ауыр құрғақшылық – Солтүстік Американың оңтүстік-батысындағы мегақұрғақшылық 21-ші ғасырдың басында басталды, және 2000 мен 2021 жылдар аралығында өзен алабы орташадан жоғары ағынды суды бес жыл ғана берді. Аймақта жылыну байқалып, қардың ертерек еруіне, жауын-шашынның азаюына және буланудың күшеюіне алып келді. 2004 жылғы зерттеу көрсеткендей, жауын-шашынның 1-6%-ға азаюы 2050 жылға қарай су ағынының 18%-ға дейін төмендеуіне әкелуі мүмкін. 2000 жылдан бері су қоймаларының деңгейі жыл сайын өзгереді, бірақ ұзақ мерзімдік төмендеу байқалады. 2000 мен 2004 жылдар аралығындағы құрғақшылық Пауэлл көлін 2005 жылы сыйымдылығының үштен біріне дейін төмендетті, бұл 1969 жылы толықтырыла бастағаннан бергі ең төменгі деңгей. 2010 жылдың соңында Мид көлі 1075 фут (328 м) биіктігіндегі "құрғақшылық триггеріне" жақындады, онда Аризона мен Невадаға су беру Колорадо өзені келісіміне сәйкес қысқартылатын болады. Аризона мен Неваданың су құқығы Калифорниядан нашар болғандықтан, олардың үлесі Калифорния жағында қысқартулар жасалмас бұрын заңды түрде нөлге дейін төмендетілуі мүмкін. 2011 жылы ылғалды қыс көл деңгейін уақытша көтерді, бірақ келесі екі жылда құрғақшылық қайта оралды. 2014 жылы Рекультивация бюросы Пауэлл көлінен шығарылатын суды 10%-ға қысқартты – бұл Пауэлл көлі алғаш толықтырыла бастаған 1960 жылдардан бергі алғашқы қысқарту. Бұл Мид көлінің 1937 жылдан бергі, яғни толықтырыла бастағаннан бергі ең төменгі деңгейге түсуіне әкелді. 2018 жылғы су жылында қардың қалыңдығы орташадан әлдеқайда төмен болды. 2021 жылдың шілдесінде тағы екі өте құрғақ қыстан кейін Пауэлл көлі 2005 жылғы бұрынғы төменгі деңгейден төмен түсті. Осыған жауап ретінде Рекультивация бюросы Пауэллді гидроэнергия өндірудің ең төменгі деңгейінен жоғары ұстап тұру үшін жоғары ағыстағы су қоймаларынан суды босата бастады. Мид көлі тарихында алғаш рет Аризона мен Неваданың сумен жабдықтауын федералды түрде қысқартуды бастайтын деңгейден төмен түсті және 2022 жылға дейін төмендеуі жалғасады деп күтілуде. 2021 жылдың 16 тамызында Рекультивация бюросы Колорадо өзені бассейнінің 2021 жылғы 24 айлық зерттеуін жариялады және алғаш рет тапшылық жариялады, сондай-ақ "Колорадо өзені бассейніндегі үздірілмейтін тарихи құрғақшылық пен төмен ағынды жағдайларға байланысты 2022 жылы Глен Каньон және Гувер бөгеттерінен төменге шығарылатын су көлемі су қоймаларының деңгейі төмендегеніне байланысты азаяды" деді. Төменгі бассейндегі қысқартулар жылдық үлестірулерді азайтады – Аризонада 18%-ға, Невадада 7%-ға, Мексикада 5%-ға. 2022 жылдың 14 маусымында Рекультивация бюросының комиссары Камилл Тутон Сенаттың Энергетика және табиғи ресурстар комитетіне 2023 жылы су қоймасының деңгейін тұрақтандыру үшін 2,4 миллион акр-фут суды қосымша кесу қажет екенін айтты. Тутон штаттар қажетті қысқартулар туралы келіссөздер жүргізе алмаса, Ішкі істер министрлігі босатуларды қысқарту үшін өзінің заңды өкілеттігін пайдалана алатынын ескертті. Штаттар ұсынылған қысқартуларды қалай бөлісу туралы келісімге келе алмаған кезде, Рекультивация 2023 жылы Хувер және Глен Каньон бөгеттерінен шығатын суды біржақты азайту үшін заңдық қадамдарды бастады. 2022 жылдың желтоқсанына қарай Невада, Аризона және Калифорнияның төменгі бассейндегі штаттары Мид және Пауэлл көлдеріндегі деңгейді құлату үшін қажетті суды шамамен 30%-ға қалай азайту туралы келіспеді. Рекультивация бюросы Пауэлл көліндегі су деңгейі 2023 жылдың шілдесіне қарай Глен-Каньон бөгетінің гидроэнергиясын өндіре алмайтындай төмендеуі мүмкін деп болжады. Аризона Калифорнияға бөлінген қаражатты қысқартуды ұсынды, ал Калифорния Аризонаға бөлінген қаражатты қысқартуды ұсынды, консенсусқа қол жеткізе алмады. 2023 жылдың сәуірінде федералды үкімет Невада, Аризона және Калифорнияға үлестіруді теңдей қысқартуды ұсынды, бұл әр штаттың су құқығын жоғарылатудың орнына жеткізуді төрттен бір бөлігіне дейін қысқартады. 2023 жылдың мамыр айында штаттар ақыры өлі тоғанның алдын алу үшін уақытша келісімге келді, үш жылға (2026 жылдың соңына дейін) 3 миллион акр-фут суды қысқарды. Калифорния, Аризона және Невада арасында 700 000 акр-фут кейінірек келісілді. Қысқартулар федералды үкімет талап еткеннен аз болды, сондықтан 2026 жылдан кейін қосымша қысқартулар қажет болады. Келісім сондай-ақ көптеген қысқартулар бір реттік федералды қаржыландыру есебінен өтетіндігіне байланысты келісу оңай болды. Колорадо өзені бассейнінде суды қайта өңдеуге, тиімділікті арттыруға және су пайдаланушыларға суды пайдаланбау үшін төлем жасауға арналған бағдарламаларға миллиардтаған долларлық қаржыландыру Инфраструктуралық инвестициялар және жұмыс орындары заңы және инфляцияны төмендету заңы, сондай-ақ АҚШ қоршаған ортаны қорғау агенттігі және АҚШ Ішкі істер министрлігі арқылы қаржыландырылатын басқа бағдарламалар арқылы қарастырылуда. Бұл сұранысты жыл сайынғы жүз мыңдаған акр-футқа дейін төмендетуге бағытталған.

When the Colorado River Compact was drafted in the 1920s, it was based on barely 30 years of streamflow records that suggested an average annual flow of past Lee's Ferry. Modern studies of tree rings revealed that those three decades were probably the wettest in the past 500 to 1,200 years and that the natural long term annual flow past Lee's Ferry is probably closer to , with a natural flow at the mouth around Droughts have exacerbated the issue of water over allocation. The most severe drought on record, the southwestern North American megadrought, began in the early 21st century, in which the river basin has produced above average runoff in only five years between 2000 and 2021. The region is experiencing a warming trend, which is accompanied by earlier snowmelt, lower precipitation and greater evapotranspiration. A 2004 study showed that a 1–6 percent decrease of precipitation would lead to runoff declining by as much as 18 percent by 2050. Since 2000, reservoir levels have fluctuated greatly from year to year, but have experienced a steady long term decline. The particularly dry spell between 2000 and 2004 brought Lake Powell to just a third of capacity in 2005, the lowest level on record since initial filling in 1969. In late 2010, Lake Mead was approaching the "drought trigger" elevation of 1075 feet (328 m), at which water supplies to Arizona and Nevada would be reduced in accordance with the Colorado River Compact. Due to Arizona and Nevada's water rights being junior to California's, their allocations can legally be cut to zero before any reductions are made on the California side. A wet winter in 2011 temporarily raised lake levels, but dry conditions returned in the next two years. In 2014, the Bureau of Reclamation cut releases from Lake Powell by 10 percent —the first such reduction since the 1960s, when Lake Powell was being filled for the first time. This resulted in Lake Mead dropping to its lowest recorded level since 1937, when it was first being filled. Water year 2018 had a much lower than average snowpack. In July 2021, after two more extremely dry winters, Lake Powell fell below the previous low set in 2005. In response, the Bureau of Reclamation began releasing water from upstream reservoirs in order to keep Powell above the minimum level for hydropower generation. Lake Mead fell below the 1075 feet (328 m) level expected to trigger federally mandated cuts to Arizona and Nevada's water supplies for the first time in history, and is expected to continue declining into 2022. On August 16, 2021, the Bureau of Reclamation released the Colorado River Basin August 2021 24 Month Study, and for the first time declared a shortage and that because of "ongoing historic drought and low runoff conditions in the Colorado River Basin, downstream releases from Glen Canyon Dam and Hoover Dam will be reduced in 2022 due to declining reservoir levels." The Lower Basin reductions will reduce the annual apportionments – Arizona's by 18 percent, Nevada's by 7 percent, and Mexico's by 5 percent. On June 14, 2022, Bureau of Reclamation Commissioner Camille Touton told the Senate Committee on Energy and Natural resources that additional cuts of 2 4 million acre feet were required to stabilize reservoir levels in 2023. Touton warned that if states were unable to negotiate the requisite cuts the Interior department may use its legal authority to cut releases. When the states were unable to come to an agreement about how to share the proposed cuts, Reclamation began the legal steps to unilaterally reduce releases from Hoover and Glen Canyon Dams in 2023. As of December 2022 the lower basin states of Nevada, Arizona, and California had not agreed on how to reduce water use by the approximately 30% required to keep levels in lakes Mead and Powell from crashing. The Bureau of Reclamation has projected that water levels at Lake Powell could fall low enough that by July 2023 Glen Canyon Dam would no longer be able to generate any hydropower. Arizona proposed a plan that severely cut allocations to California, and California responded with a plan that severely cut allocations to Arizona, failing to reach consensus. In April 2023, the federal government proposed cutting allocations to Nevada, Arizona, and California evenly which would cut deliveries by as much as one quarter to each state, rather than according to senior water rights. In May 2023, the states finally reached a temporary agreement to prevent deadpool, reducing allocations by 3 million acre feet over three years (until the end of 2026). 700,000 acre feet were to be negotiated later among California, Arizona, and Nevada. The cuts were less than the federal government had demanded, and so further cuts will be needed after 2026. The agreement also became easier to negotiate because many cuts are being offset by one time federal funding. Billions of dollars in funding for programs in the Colorado River Basin to recycle water, increase efficiency, and competitive grants to pay water rights holders not to use water from the river are being provided by the Infrastructure Investment and Jobs Act and Inflation Reduction Act, and other programs funded through the United States Environmental Protection Agency and United States Department of the Interior. These are projected to reduce demand by hundreds of thousands of acre feet per year.

Жануарлар мен өсімдіктер

Колорадо өзені және оның салалары су алабының шөлді өңірлерімен ағып өтетін кезде, жағалау бойындағы өсімдіктердің кеңінен тараған жолақтарын қоректендіреді. Өзен жағалау аймақтары бассейннің салыстырмалы түрде шағын бөлігін құраса да, көптеген жерлерде инженерлік жобалар мен өзендердің бұрылуына байланысты әсерлерге ұшырағанмен, олар бассейндегі кез келген ортаның ең жоғары биоәртүрлілігімен ерекшеленеді. Өзен бойындағы ең маңызды жағалау аймақтары Төменгі Колорадода, Дэвис тоғанынан төмен, әсіресе Колорадо өзенінің дельтасында орналасқан, мұнда жағалау аймақтары тұщы су ағынының азаюына және тамариск (тұз кедр) сияқты жат өсімдіктерге қарамастан 358 түр құсты қамтиды. Дельтаның мөлшерінің азаюы яғуарлар мен шығанақтың эндемик түрі – вакита дельфині сияқты жануарларға да қауіп төндірді. Колорадо өзенін адамдардың игеруі өзеннің маусымдық ағынын тегістеу арқылы, әсіресе Ұлы Каньон арқылы жаңа жағалау аймақтарының пайда болуына да көмектесті. Колорадо өзенінің су алабында 1600-нан астам өсімдік түрі өседі, Сонора және Мохаве шөлдерінің креозот бұталарынан, сагуаро кактустарынан және Джошуа ағаштарынан бастап, Роки таулары мен басқа да биік жерлердегі қарағай, альпілік шырша, Дуглас шыршасы және Энгельман шыршасынан тұратын ормандарға дейін. 19 ғасырда орманды кесудің алдында, орман Мексика-АҚШ шекарасына дейін биік жерлерде кеңінен таралған. Осы аймақтардан ағып шыққан су өзен аңғарларындағы шөптесін алқаптарды қоректендірді. Су алабының кейбір шөлді аймақтары, мысалы, Вайоминг штатындағы Жоғарғы Грин өзенінің аңғары, Юта штатындағы Каньонленд Ұлттық паркі және Аризона мен Сонорадағы Сан-Педро өзенінің аңғары 1860 жылдарға дейін бизон мен антилопа сияқты ірі сүтқоректілердің мекендеген кең далалық шалғынды жерлерін қамтыды. Аризона штатының Тусон қаласының жанында "қазір тек құрғақ шөл даласы бар, ал бұрын шөп атқа мінген адамның басын теңеген". Колорадо өзендері мен ағындарында бір кезде 49 түрлі жергілікті балық мекендеген, оның 42-сі эндемик болды. Инженерлік жобалар мен өзендерді реттеу төрт түрдің жойылуына және 40 түрдің санының күрт төмендеуіне әкелді. Бонитейл, қабықтылы сорғыш, Колорадо пикеминноу және горбатый балықтар ең көп қауіп төндіретіндердің қатарында; олардың барлығы Колорадо өзені жүйесіне тән және өзеннің табиғи лайлы жағдайларына және ағысының өзгеруіне жақсы бейімделген. Бүркендерден шығарылған мөлдір, суық су осы және басқа Колорадо өзенінің бассейніндегі балықтардың тіршілік ету ортасының сипаттамаларын айтарлықтай өзгертті. Бүгінгі күні өзенде кездесетін тағы 40 түр, әсіресе қоңыр форель, 19 және 20 ғасырларда, негізінен спорттық балық аулау үшін енгізілді.

The Colorado River and its tributaries often nourish extensive corridors of riparian growth as they traverse the arid desert regions of the watershed. Although riparian zones represent a relatively small proportion of the basin and have been affected by engineering projects and river diversion in many places, they have the greatest biodiversity of any habitat in the basin. The most prominent riparian zones along the river occur along the lower Colorado below Davis Dam, especially in the Colorado River Delta, where riparian areas support 358 species of birds despite the reduction in freshwater flow and invasive plants such as tamarisk (salt cedar). Reduction of the delta's size has also threatened animals such as jaguars and the vaquita porpoise, which is endemic to the gulf. Human development of the Colorado River has also helped to create new riparian zones by smoothing the river's seasonal flow, notably through the Grand Canyon. More than 1,600 species of plants grow in the Colorado River watershed, ranging from the creosote bush, saguaro cactus, and Joshua trees of the Sonoran and Mojave Deserts to the forests of the Rocky Mountains and other uplands, composed mainly of ponderosa pine, subalpine fir, Douglas fir and Engelmann spruce. Before logging in the 19th century, forests were abundant in high elevations as far south as the Mexico–U. S. border, and runoff from these areas nourished abundant grassland communities in river valleys. Some arid regions of the watershed, such as the upper Green River valley in Wyoming, Canyonlands National Park in Utah and the San Pedro River valley in Arizona and Sonora, supported extensive reaches of grassland roamed by large mammals such as buffalo and antelope as late as the 1860s. Near Tucson, Arizona, "where now there is only powder dry desert, the grass once reached as high as the head of a man on horse back". Rivers and streams in the Colorado basin were once home to 49 species of native fish, of which 42 were endemic. Engineering projects and river regulation have led to the extinction of four species and severe declines in the populations of 40 species. Bonytail chub, razorback sucker, Colorado pikeminnow, and humpback chub are among those considered the most at risk; all are unique to the Colorado River system and well adapted to the river's natural silty conditions and flow variations. Clear, cold water released by dams has significantly changed characteristics of habitat for these and other Colorado River basin fishes. A further 40 species that occur in the river today, notably the brown trout, were introduced during the 19th and 20th centuries, mainly for sport fishing.

Дамудың әсері

Тарихи тұрғыдан алғанда, Колорадо жыл сайын Калифорния шығанағына шөгінді немесе балшық тасымалдайтын, бұл көрсеткіш Солтүстік Америка өзендері арасында Миссисипиден кейін екінші орында тұрады. Бұл шөгінділер өзеннің төменгі ағысындағы ылғалды жерлерді және жағалау аймақтарын, әсіресе оның дельтасын қоректендірді – бұл бір кезде құрлықтағы ең ірі шөл далалық сағасы болған. Қазіргі уақытта Колорадо өзенімен тасымалданатын шөгінділердің көп бөлігі Пауэлл көлінің жоғарғы бөлігінде жиналады, ал қалғаны Мид көліне жетеді. Әртүрлі есептеулерге сәйкес, Пауэлл көлінің толығымен балшықпен толуына 300-ден 700 жылға дейін уақыт қажет. Шөгіндіні ұстап қалатын бөгеттер өзеннің тіршілік ортасына зиян келтірумен қатар, Колорадо өзенінің су қоймалары жүйесінің болашақ жұмысына қауіп төндіреді. Бөгеттер, су бұру, термоэлектр станцияларына су беру және су қоймаларынан буланудан туындаған су ағынының азаюы – соңғысы өзеннің табиғи ағынының 15 пайызынан астамын жұтады – Колорадо өзенінің дельтасында және Калифорния шығанағында ауыр экологиялық салдарларға әкелді. Тарихи тұрғыдан алғанда, дельта өзеннің үлкен тұщы су ағынымен және кең тұзды батпақтармен су жануарларының маңызды көбею ортасын қамтамасыз етті. Бүгінгі таңда құрғаған дельта, бұрынғы көлемінің аз бөлігі ғана, енді қолайлы тіршілік ортасын ұсырмайды, ал шығанақтағы балық, шаян және теңіз сүтқоректілерінің саны күрт төмендеді. 1963 жылдан бері Колорадо өзені теңізге тек 1980 және 1990 жылдардағы Эль-Ниньо құбылысы кезінде ғана жеткен. Ағынның азаюы төменгі өзендегі кейбір заттардың концентрациясының артуына әкелді, бұл судың сапасына әсер етті. Тұздылық – басты мәселелердің бірі және сонымен қатар ауыл шаруашылығы және қалалық аймақтардағы құбырлардың тозуына себеп болады. 1970 жылдардың басында суарудан пайда болатын жергілікті топырақтан шайылып шыққан тұздардан туындаған тұздылыққа қатысты да үлкен алаңдаушылық туды, бұл өзенге жыл сайын артық тұз қосылады деп есептелді. Колорадо өзені бассейнінің тұздылығын бақылау туралы заң 1974 жылы қабылданды, ол тұзды судың ағып кетуін азайтуды қоса алғанда, сақтау шараларын міндетті түрде енгізуді талап етті. Бағдарлама жылдық жүктемені шамамен қысқартты, бірақ тұздылық мәселесі әлі де күрделі болып қалуда. 1997 жылы АҚШ-тың Геологиялық қызметі тұзды сумен суару салдарынан АҚШ-та 500 миллион доллардан астам, ал Мексикада 100 миллион доллардан астам егін зияны келгенін бағалады. Колорадоның төменгі бөлігінде тұз мәселесімен күресу үшін қосымша шаралар қабылданды, соның ішінде Юма қаласында тұзды тазарту зауыты салынды. 2011 жылы АҚШ-тың жеті штаты 2030 жылға қарай тұздылықты жылына бір есе азайтуды көздеген «Іске асыру жоспарына» келісім берді. Пестицид қалдықтары бар ауыл шаруашылығы ағынды сулары да өзеннің төменгі ағысына көбірек шоғырланған. Бұл балықтардың өліміне әкелді; 1964 және 1968 жылдар аралығында осындай оқиғалардың алтауы тіркелді. Пестицидтер мәселесі Колорадо өзенінің суымен суарылатын Императорлық суару ауданына жақын өзендер мен су айдындарында одан да үлкен. Императорлық аңғарда Колорадо өзенінің суару үшін пайдаланылатын суы Жаңа және Аламо өзендеріне, сондай-ақ Солтон теңізіне құйылады. Екі өзен де және теңіз де АҚШ-тағы ең ластанған су айдындарының бірі болып табылады, олар тек су жануарларына ғана емес, сонымен қатар адамдар мен көшпенді құстарға да қауіп төндіреді. Ауыл шаруашылығы ағынды суының ластануы тек төменгі өзенмен ғана шектелмейді; мәселе суармалы ауыл шаруашылығының маңызды орталығы болып табылатын Колорадоның Гранд-Вэлли сияқты жоғары ағыстағы ағыстарда да маңызды. Гувер және Глен каньоны сияқты ірі бөгеттер су қоймаларының төменгі деңгейлерінен суды шығарады, нәтижесінде өзеннің ұзақ бөлігінде тұрақты және салыстырмалы түрде суық температура сақталады. Колорадоның орташа температурасы бір кезде жаздың ең ыстық кезіндеден қыста мұздай температураға дейін өзгеретін, бірақ қазіргі уақытта Гранд-Каньон арқылы ағындар, мысалы, температуралық режимнің өзгеруі жергілікті балықтардың популяциясының азаюына әкелді, ал тұрақты ағындар өсімдіктердің өсуіне мүмкіндік берді, бұл өзен жағалауындағы тіршілік ортасын қиындатады. Бұл ағын үлгілері Колорадоны демалыс қайықтарына қауіпті етті; адамдар суық суда гипотермиядан өлімге ұшырауы мүмкін, ал су тасқынының жалпы болмауы тасқындардың пайда болуына мүмкіндік береді, бұл өзенді жүзуді қиындатады.

Historically, the Colorado transported from of sediment or silt to the Gulf of California each year – second only to the Mississippi among North American rivers. This sediment nourished wetlands and riparian areas along the river's lower course, particularly in its delta, once the largest desert estuary on the continent. Currently, the majority of sediments carried by the Colorado River are deposited at the upper end of Lake Powell, and most of the remainder ends up in Lake Mead. Various estimates place the time it would take for Powell to completely fill with silt at 300 to 700 years. Dams trapping sediment not only pose damage to river habitat but also threaten future operations of the Colorado River reservoir system. Reduction in flow caused by dams, diversions, water for thermoelectric power stations, and evaporation losses from reservoirs – the latter of which consumes more than 15 percent of the river's natural runoff—has had severe ecological consequences in the Colorado River Delta and the Gulf of California. Historically, the delta with its large freshwater outflow and extensive salt marshes provided an important breeding ground for aquatic species in the Gulf. Today's desiccated delta, at only a fraction of its former size, no longer provides suitable habitat, and populations of fish, shrimp and sea mammals in the gulf have seen a dramatic decline. Since 1963, the only times when the Colorado River has reached the ocean have been during El Niño events in the 1980s and 1990s. Reduced flows have led to increases in the concentration of certain substances in the lower river that have impacted water quality. Salinity is one of the major issues and also leads to the corrosion of pipelines in agricultural and urban areas. By the early 1970s, there was also serious concern about salinity caused by salts leached from local soils by irrigation drainage water, which were estimated to add of excess salt to the river per year. The Colorado River Basin Salinity Control Act was passed in 1974, mandating conservation practices including the reduction of saline drainage. The program reduced the annual load by about , but salinity remains an ongoing issue. In 1997, the USBR estimated that saline irrigation water caused crop damages exceeding $500 million in the U. S. and $100 million in Mexico. Further efforts have been made to combat the salt issue in the lower Colorado, including the construction of a desalination plant at Yuma. In 2011, the seven U. S. states agreed upon a "Plan of Implementation", which aims to reduce salinity by per year by 2030. Agricultural runoff containing pesticide residues has also been concentrated in the lower river in greater amounts. This has led to fish kills; six of these events were recorded between 1964 and 1968 alone. The pesticide issue is even greater in streams and water bodies near agricultural lands irrigated by the Imperial Irrigation District with Colorado River water. In the Imperial Valley, Colorado River water used for irrigation overflows into the New and Alamo rivers and into the Salton Sea. Both rivers and the sea are among the most polluted bodies of water in the United States, posing dangers not only to aquatic life but to contact by humans and migrating birds. Pollution from agricultural runoff is not limited to the lower river; the issue is also significant in upstream reaches such as Colorado's Grand Valley, also a major center of irrigated agriculture. Large dams such as Hoover and Glen Canyon typically release water from lower levels of their reservoirs, resulting in stable and relatively cold year round temperatures in long reaches of the river. The Colorado's average temperature once ranged from at the height of summer to near freezing in winter, but modern flows through the Grand Canyon, for example, rarely deviate significantly from Changes in temperature regime have caused declines of native fish populations, and stable flows have enabled increased vegetation growth, obstructing riverside habitat. These flow patterns have also made the Colorado more dangerous to recreational boaters; people are more likely to die of hypothermia in the colder water, and the general lack of flooding allows rockslides to build up, making the river more difficult to navigate.

319-шы минут

XXI ғасырда дельтаға шектеулі су ағынын қалпына келтіруге қызығушылық қайтадан жанданды. 2012 жылдың қарашасында АҚШ және Мексика 319-минуттық келісімге келді, ол Мексикаға ылғалды жылдары АҚШ су қоймаларындағы өз су мөлшерін сақтауға мүмкіндік береді, осылайша суды тиімді пайдалануды арттырады. Мехикали аңғарындағы суару каналдарын жаңартудан басқа, ағып кетуді азайту арқасында, жыл сайын шамамен су дельтаға жіберуге болады. Су жылдық базалық ағынды және көктемгі «пульстік» ағынды қамтамасыз ету үшін пайдаланылады, бұл өзеннің қар еріген кездегі бастапқы режимін имитациялауға мүмкіндік береді. 2014 жылдың 21 наурызында ылғалды жерлерді қайта жандандыру мақсатымен алғашқы «пульстік» ағын – 8 апталық жіберу басталды. Бұл импульс 2014 жылдың 16 мамырында теңізге жетті, соңғы 16 жылда Колорадодан теңізге судың ағып түсуінің алғашқы жағдайы болды және «тарихи саяси және экологиялық маңызы бар тәжірибе» және АҚШ пен Мексиканың табиғатты қорғау саласындағы ынтымақтастығының маңызды кезеңі ретінде құттықталды. Бұл суды бөген салуға дейін болған орташа ағынның шағын бөлігі ғана. Оны «рафтинг саяхаттарының атасы» деп атайды. Гранд-Каньонға саяхаттар әдетте Ли феррисінен басталып, Даймонд Крик немесе Мид көлінде аяқталады; коммерциялық саяхаттар үшін бірден он сегіз күнге дейін, ал жеке саяхаттар үшін екіден жиырма бес күнге дейін созылады. Жеке (коммерциялық емес) саяхаттарды ұйымдастыру өте қиын, себебі Ұлттық саябақтар қызметі экологиялық мақсаттар үшін өзендегі трафикті шектейді; мұндай саяхатқа ниеттенген адамдар мүмкіндік күту үшін 10 жылдан астам уақыт күтуі мүмкін. Өзеннің және оның салаларының көптеген бөліктері танымал ақсу ағыстары болып табылады, олардың көпшілігі коммерциялық жабдықтармен қамтамасыз етілген. Колорадоның Катаркт каньоны және Колорадоның көптеген ағынды жерлері Гранд-Каньоннан да көп пайдаланылады, ал шамамен 60 000 қайықшы жыл сайын Колорадоның Радиумнан жоғары 7 километрлік бір бөлігін жүзеді. Моабтың үстіндегі өзеннің тағы бір бөлігі, «Күнделікті Колорадо» немесе «Балықшы мұнаралары бөлімі» деп аталады, Ютадағы ең танымал ақсу ағысы болып табылады, 2011 жылы ғана 77 000-нан астам адам келді. Грин өзенінің Грей және Дезолейшн каньондарының және Сан-Хуан өзенінің төменгі бөлігіндегі «Goosenecks» бөлігі де қайықпен жиі жүріледі. АҚШ-тың он бір ұлттық паркі – Арки, Гуннисонның Қара каньоны, Брайс каньоны, Каньонлендтер, Капитолий рифі, Гранд-Каньон, Меса-Верде, Тас орман, Роки таулары, Сагуаро және Сион – суайдынында орналасқан, сонымен қатар көптеген ұлттық орман, мемлекеттік саябақтар және демалыс аймақтары бар. Бұл аймақтарда туристерге көптеген демалыс мүмкіндіктері ұсынылады. Көптеген өзендерде, әсіресе Роки тауларында, тау-кен және ауыл шаруашылығынан келген ластанған ағын салдарынан балық популяциясы азайды. Колорадоның негізгі су қоймалары да жазғы демалысқа танымал орындар болып табылады. Мид, Пауэлл, Хавасу және Мохаве көлдерінде, сондай-ақ Юта мен Вайомингтегі Флеминг Гордж су қоймасында және Нью-Мексико мен Колорадодағы Навахо су қоймасында үй қайықтарымен және су шаңғысымен айналысу танымал. Пауэлл көлі және оны қоршаған Глен-Каньон ұлттық демалыс аймағы 2007 жылы жылына екі миллионнан астам келушіні қабылдады, ал 2008 жылы Мид көлі мен Мид көлі ұлттық демалыс аймағын 7,9 миллионға жуық адам аралады. Колорадо өзенінің демалыс индустриясы шамамен 250 000 адамды жұмыспен қамтиды және жыл сайын Оңтүстік-Батыс экономикасына 26 миллиард доллар үлес қосады.

In the 21st century, there has been renewed interest in restoring a limited water flow to the delta. In November 2012, the U. S. and Mexico reached an agreement, known as Minute 319, permitting Mexico storage of its water allotment in U. S. reservoirs during wet years, thus increasing the efficiency with which the water can be used. In addition to renovating irrigation canals in the Mexicali Valley to reduce leakage, this will make about per year available for release to the delta on average. The water will be used to provide both an annual base flow and a spring "pulse flow" to mimic the river's original snowmelt driven regime. The first pulse flow, an eight week release of , was initiated on March 21, 2014, with the aim of revitalising of wetland. This pulse reached the sea on May 16, 2014, marking the first time in 16 years that any water from the Colorado flowed into the ocean, and was hailed as "an experiment of historic political and ecological significance" and a landmark in U. S.–Mexican cooperation in conservation. The pulse will be followed by the steady release of over the following three years, just a small fraction of its average flow before damming.—has been called the "granddaddy of rafting trips". Grand Canyon trips typically begin at Lee's Ferry and take out at Diamond Creek or Lake Mead; they range from one to eighteen days for commercial trips and from two to twenty five days for private trips. Private (noncommercial) trips are extremely difficult to arrange because the National Park Service limits river traffic for environmental purposes; people who desire such a trip often have to wait more than 10 years for the opportunity. Several other sections of the river and its tributaries are popular whitewater runs, and many of these are also served by commercial outfitters. The Colorado's Cataract Canyon and many reaches in the Colorado headwaters are even more heavily used than the Grand Canyon, and about 60,000 boaters run a single 4.5 mile (7 km) section above Radium, Colorado, each year. Another section of the river above Moab, known as the Colorado "Daily" or "Fisher Towers Section", is the most visited whitewater run in Utah, with more than 77,000 visitors in 2011 alone. The rapids of the Green River's Gray and Desolation Canyons and the less difficult "Goosenecks" section of the lower San Juan River are also frequently traversed by boaters. Eleven U. S. national parks—Arches, Black Canyon of the Gunnison, Bryce Canyon, Canyonlands, Capitol Reef, Grand Canyon, Mesa Verde, Petrified Forest, Rocky Mountain, Saguaro, and Zion—are in the watershed, in addition to many national forests, state parks, and recreation areas. Hiking, backpacking, camping, skiing, and fishing are among the multiple recreation opportunities offered by these areas. Fisheries have declined in many streams in the watershed, especially in the Rocky Mountains, because of polluted runoff from mining and agricultural activities. The Colorado's major reservoirs are also heavily traveled summer destinations. Houseboating and water skiing are popular activities on Lakes Mead, Powell, Havasu, and Mojave, as well as Flaming Gorge Reservoir in Utah and Wyoming, and Navajo Reservoir in New Mexico and Colorado. Lake Powell and surrounding Glen Canyon National Recreation Area received more than two million visitors per year in 2007, while nearly 7.9 million people visited Lake Mead and the Lake Mead National Recreation Area in 2008. Colorado River recreation employs some 250,000 people and contributes $26 billion each year to the Southwest economy.