Кіріспе

Мохаве өзені – АҚШ, Калифорния штатының Сан-Бернардино округіндегі Сан-Бернардино тауларының шығысы мен Мохаве шөлінде орналасқан үздірілісті өзен. Оның көп бөлігі жер астымен ағады, ал жер бетіндегі арналары көбінесе құрғақ болады, бастауы мен төменгі ағыстағы кейбір тасты шатқалдардан басқа.

Тарих

Шөлдік Серрано тайпасы Ванюме немесе Беñеме деп аталатын, Гарсес әке атағандай, Мохаве өзенінің бойында, Барстоудың шығысынан Викторвилл аймағына дейін, тіпті оңтүстікке қарай ағыс бойында 8000 жылға дейін бірнеше ауылдарда өмір сүрді, оның ішінде ірі Ва'пиат ауылы да болды. Мохаве тайпасының жолы, кейіннен еуропалық иммигранттардың Мохаве жолы аталған, олардың Колорадо өзеніндегі ауылдарынан Сода көліне дейін батысқа қарай, содан кейін өзенмен қатар Кахон өткеліне дейін созылды. Түпкілікті американдықтар осы сауда жолын пайдаланды, себебі жағалауға баратын жолда суды оңай табуға болатын. Гарсес 1776 жылдың басында Мохаве өзенінің барлық ұзындығын зерттеді. Фремонт 1844 жылдың 23 сәуірінде өзенге Мохаве тайпасының құрметіне Мохаве деген ат берді, бірақ бұл тайпа Колорадо өзенінің жанындағы екі тау жотасынан қашықта өмір сүрді. Сол күні ол алты саяхатшы Мохавемен кездесті. Кейбір ерте мормон шаруалары оны Макаби өзені деп атады. Сонымен қатар, 1844 жылға дейін Ескі испан жолының тағы бір тармағы пайда болды, онда жол Мохаве өзенінен солтүстік-шығысқа қарай, қазіргі Ермо, Калифорниядан шығысқа қарай Мохаве жолынан бұрылып, Алворд тауынан өтіп, Ащы бұлаққа, содан кейін Қызыл өткел арқылы Силурия аңғарындағы Тұзды бұлаққа жақын Армихо жолымен қосылды. 1847 жылдан бастап мормондар Ута штатының Паруан қаласынан Ескі испан жолының бағытына жақын орналасқан Солт-Лейк-Ситиден Лос-Анджелеске дейінгі Мормон жолы болып табылатын арба жолын салды. Олар Мохаве өзенін төменгі тарлыққа дейін жолдың бұрылысынан бастап, өзеннен шығып, Фремонт тапқан жолмен Кахон өткеліне қарай жүрді. 1849 жылы Калифорнияға апаратын басты жолға кешіккен қырық тоғыздықтар Мормон жолын қыста Калифорнияға балама жол ретінде пайдаланды, оны Калифорния жолының "Оңтүстік жолы" деп атады. Кейін Калифорнияға көшіп барғандар қыста сол жолмен жүрді. 1855 жылы Мормон жолы жақсартылды, маршрут өзгертіліп, Юта мен Оңтүстік Калифорния арасындағы маңызды коммерциялық арба жолы болды, 1869 жылы теміржол келгенге дейін Ютаның қысқы оқшаулануы аяқталды. 1859 жылы Мохаве соғысының бөлігі ретінде Мохаве тайпасының жолы Мохаве жолының арба жолы ретінде жақсартылды. Ол Мохаве өзенінің бойымен Даггетке жақын жолдың бұрылысынан солтүстікке қарай, Мормон жолы өзеннен бұрылған жерден, тарихи Кемп Кэди орналасқан жерге дейін созылды. Содан кейін өзен Сода көліне дейін жалғасты, онда жол шығысқа қарай Форт Мохавеге бұрылды, ал 1862 жылы Колорадо өзеніндегі алтын мен күміс кендері табылып, Хардивиллге және оған жақын кенді аудандарға, сондай-ақ Прескотт пен Аризона аумағының ішкі аймағындағы кендерге дейінгі жолдың басындағы байланысқа дейін жетті. 1863-1864 жылдары Мохаве өзені аңғары сол жылдары Калифорниядағы үлкен құрғақшылықтан пана болды; Оңтүстік Калифорнияның кейбір тапқыр шаруаларының малдары оның ресурстарының арқасында сақталды.

Курс

Өзеннің бастауы Сан-Бернардино тауларында, Трансверс тауларының бірінде, Хесперия Сан-Бернардиноның үстінде орналасқан. Мохаве өзенінің Батыс саласы Седар-Спрингс бөгетінен пайда болған Сильвервуд көліне құяды, бөгеттің артығы басылып, Мохаве өзенінің салаларындағы қорық аумағына ағады. Көлі кейде өзенге су жібереді. Төмен ағысында Дип-Крик Батыс саласымен қосылып, Мохаве Форкс бөгетінен жоғары орналасқан Мохаве өзенінің негізгі арнасын құрайды, ол су тасқынынан қорғауды қамтамасыз етеді. Бөгеттен төмен ағысында Мохаве өзені көбінесе жер астымен, Хесперия, Викторвилл және Барстоу қалалары арқылы солтүстікке және шығысқа қарай ағады. Өзеннің сағасына жақын Мохаве өзені Мохаве Ұлттық қорығының батыс жиегіндегі Мохаве өзенінің шайындысы деп аталатын үлкен ішкі дельтаға құяды. Күшті ағын кезінде өзен Бейкер қаласына жақын, шайындының солтүстік шетіндегі Сода көліне жетеді, ал тарихи тұста одан да солтүстікке қарай, Сілвер көліне дейін жеткен. Мысалы, 2004-2005 жылдардың ерекше ылғалды қысында Мохаве өзені бетімен Сілвер көліне ағып, Сода және Сілвер көлдерін бірнеше фут тереңдікке толтырды. Өзендегі судың көп бөлігі жер астында ағады. Жер бетіндегі арна көбінесе құрғақ болып қалады, бірақ су тасқынының қаупі бар. Мысалы, Мохаве шөліндегі күшті Эль-Ниньо кезінде 1993 жылдың 22 ақпанындағы жаңбырлар Мохаве өзенінің арнасынан асып, көпірлерді су басты, ең көп зардап шеккені Викторвилл мен Эппл-Вэллині бөліп тұрған Bear Valley Road көпірі болды. Су тек өткізбейтін тау жыныстары бар жерлерде ғана бетке шығады, мысалы Викторвилл маңындағы жоғарғы және төменгі тар шатқалында, сондай-ақ Барстоудан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан Афтон каньоны аймағында.

Афтон каньоны табиғи аумағы

Афтон каньоны табиғи аймағы Мохаве Трейлс ұлттық монументінің құрамында орналасқан және оны Жерді басқару бюросы басқарады. Ол Барстоу қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым (37 миль) қашықтықта, 15-ші мемлекетаралық тас жолының бойында, Афтон және Бассейн шығулары арасында жатыр. Афтон каньоны өсімдік және жануарлар мекендеу ортасын қорғау және каньон ішіндегі Мохаве өзенінің жағалау аймағының көркемдік құндылықтарын сақтау мақсатымен құрылған, маңызды экологиялық аймақ ретінде белгіленген. Расор жолдан тыс көлік құралдары жүретін аймақтың шекарасын сақтау жұмыстары өзен арнасында және каньонда болған ауыр көліктердің салдарынан келген зиянды азайтуға бағытталған. Қайта жаңарту жобалары үздіксіз жүріп жатыр және өзеннің "қалыпты жұмыс істеу жағдайы" "жұмыс істемейтін" деңгейден "қауіп төмендеген жұмыс істеу" деңгейіне көтерілді. Осы ауқымды жаңарту жобасының мақсаты – әсіресе, фреатофит Saltcedar Tamarix (негізінен Tamarix ramosissima және Tamarix parviflora) сияқты бөгде өсімдіктерді бақылау, сондай-ақ, тоқыл түсті Калифорнияның табиғи өсімдік қоғамдастығының "құрылымдық элементтерін" қалпына келтіру арқылы, флора мен фаунаның қалыпты мекендеу ортасын қамтамасыз ету.