Кіріспе

Қысқа дөңгелек пішіндес, жоғары серпімді резеңке орамал,
күнделікті тұтынудағы жиі қолданылатын зат.

Резеңке лента (эластикалық лента, желім лента немесе лак лента деп те аталады) – резеңкеден жасалған, көбінесе сақина немесе сопақ пішіндес, және бірнеше затты бірге ұстау үшін қолданылады. Резеңке лентаға 1845 жылдың 17 наурызында Стивен Перри Англияда патент алған. Көптеген резеңке ленталар табиғи резеңкеден жасалады, сондай-ақ латекссіз резеңкеден немесе, әсіресе үлкен өлшемдерде, эластомерден жасалып, түрлі өлшемдерде сатылады. Резеңке ленталар эволюциясының маңызды дамуы 1923 жылы Уильям Х. Спенсер Goodyear ішкі камераларының бірнешеуін алып, ленталарды жертөлесінде қолмен кескен кезде басталды, сол жерде ол Alliance Rubber Company компаниясын құрды. Спенсер "Акрон Бикон Журнал" және "Тулса Ворлд" газеттерін газеттерін оның резеңке лентасымен орап, желден қорғауға көндірді. Ол резеңке ленталар үшін ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік қолданыстар сияқты басқа да жаңа нарықтарды дамытты, сондай-ақ олардың көптеген басқа да қолданыстарын тапты. Спенсер 1957 жылдың 19 ақпанында ашық сақиналы резеңке ленталар өндіретін жаңа "Эластикалық ленталар жасау әдісі" үшін патент алды.

Өңдеу

Табиғи немесе синтетикалық каучуктың көп бөлігі өндіріс орынына үлкен қаптарда келеді. Резеңке ленталар каучукты ұзын түтік түрінде сығып шығару арқылы жасалады, осылай оларға қажетті пішін беріледі. Өндіріс процесінің осы кезеңінде қолдануға болатын бірнеше әдіс бар. Алғашқыда, және кейбір жағдайларда бүгінгі күнге дейін, каучук түтіктер мандрелдерге орналастырылып, каучук жылумен бекітіледі, содан кейін олар түтіктің ені бойынша кішкентай жолақтарға кесіледі. Бұл түтіктің бірнеше бөлікке бөлінуіне және резеңке ленталардың пайда болуына себеп болады. Бұл әдіс көбінесе "желіден тыс" каучук экструзиясы деп аталады. Басқа каучук өнімдері синтетикалық каучуктан жасалса, резеңке ленталардың көпшілігі табиғи каучуктан жасалады, себебі оның серпімділігі жоғары. Табиғи каучук каучук ағашының сүтінен (латексінен) алынады, ол каучук ағашының қабық қабаттарын тіліп алу арқылы жиналады. Каучук ағаштары шыршалар тұқымдасына (Euphorbiaceae) жатады және тек экваторға жақын, ыстық, ылғалды тропикалық климатта ғана өсе алады, сондықтан сүт көбінесе Оңтүстік-Шығыс Азия елдері – Малайзия, Таиланд және Индонезияда өндіріледі. Латекс тілініп, ауамен қарым-қатынасқа түскен кезде, ол қатая бастайды және серпімді немесе резеңке тәрізді болады.

Өлшеу

Резеңке лента әдетте үш негізгі өлшеммен өлшенеді: жазық ұзындығы, кесу ені және қабырға қалыңдығы. Жазық ұзындығы – созылмаған күйдегі толық ұзындығы. Кесу ені жазық ұзындығына перпендикуляр болады. Қабырға қалыңдығы көбінесе штангенциркуль немесе штифт өлшегіштер сияқты құралдармен өлшенеді. Қабырға қалыңдығы лентаның күші мен беріктігін анықтайды. Егер резеңке лентаның өндіріс кезіндегі түрін көзге елестетсек, яғни, ленталарға бөлінетінге дейін резеңкеден жасалған ұзын түтік болса, оның ені тіліктердің арақашықтығымен, ал ұзындығы түтіктің шеңберімен анықталады.

Термодинамика

Температура резеңке лентаның серпімділігіне ерекше әсер етеді. Қыздырғанда резеңке лента жирылады, ал салқындатқанда кеңейеді. Резеңке лентаны созу оның жылу шығаруына себеп болады, ал созылғаннан кейін босату оның жылуды сіңіруіне, нәтижесінде айналасы сәл салқындауына әкеледі. Бұл эффект, кернеусіз күйдегі энтропияның жоғары болуына байланысты, ол күйлердің өте көп болуын қамтамасыз етеді, себебі бұл күйде молекулалар күшті араласады. Яғни, резеңке босаңсқанда жылу энергиясын жұмысқа айналдыру мүмкіндігі, босаңсқан күйдегі жоғары энтропия арқасында пайда болады. Осының салдарынан резеңке лента белгілі бір жағдайларда идеалды моноатомдық газ сияқты мінез-құлық көрсетеді, себебі серпімді полимерлер созылған химиялық байланыстарда потенциалдық энергияны сақтамайды. Бұл полимерлерге жұмыс жасалғанда молекулаларды "созу" үшін серпімді жұмыс атқарылмайды. Керісінше, резеңкеге жасалған барлық жұмыс "шығарылады" (жинақталмайды) және бірден полимерде жылу энергиясы түрінде пайда болады. Ал полимер қоршаған ортаға жұмыс істегенде (мысалы, затты көтеру үшін жирылғанда), ол жылу энергиясын жұмысқа айналдырып, идеалды газ сияқты салқындайды, жұмыс істеу кезінде кеңейеді.

Қызыл резеңке ленталар

Ұлыбританияда 2004 жылы пошта тасымалдаушыларының поштаны жинап ұстауға қолданатын резеңке ленталарды тастап, қоқысқа айналдыруына байланысты халықтан шағымдар түскеннен кейін, Royal Mail қызметкерлері үшін қызыл ленталарды енгізді: ленталар дәстүрлі қоңыр ленталардан көзға ұятын болғандықтан және оларды тек Royal Mail ғана қолданғандықтан, қызметкерлер өздерінің байқаусызда түсіріп алған қызыл ленталарын көріп (және оларды жинауға ынталанатын болар еді). 2006 жылға қарай жылына шамамен 342 миллион қызыл лента қолданылыпты. Royal Mail шамамен 2010 жылдан бері қызыл резеңке ленталарды қолданбайды. Олардың тоқтатылған күні нақты белгісіз, себебі әртүрлі аймақтардағы ескі қорлар әртүрлі жылдамдықпен қолданылған.

Ортодонтикалық резеңкелер

Тіс орнын түзету үшін медициналық сапалы латекс резеңке таспаларын (кигізіп) металл брекеттермен немесе көруге арналған капалармен бірге тістерді түзету кезінде қосымша қысым жасау үшін қолдануға болады. Бұл резеңке таспалар ортодонтиялық емнің әртүрлі кезеңдерінде қолдану үшін әртүрлі өлшемдерде шығарылады. Оларды жиі ортодонтиялық эластиктер деп атайды.

Рейнджерлік топтар

Бұл типтегі резеңке таспа әскерилер арасында кеңінен танымал болды. Рейнджер таспалары – бұл дөңгелектің ішкі камерасының әртүрлі өлшемдерге кесілген бөліктері. Олардың артықшылығы – әмбебаптылығы, беріктігі, ауа райы мен тозуға төзімділігі. Олар көбінесе байланыстыру үшін қолданылады, сондай-ақ қолдан жасалған тұтқалар ретінде де пайдаланылуы мүмкін, бұл жоғары мөлшерде үйкеліспен және жақсы соққы сіңіру қабілетімен берік бетін қамтамасыз етеді. Үңгіршілер мен үңгір суға түсушілер ішкі камераның бірдей шеңберлерін қолданады, ал британдық үңгіршілер мен үңгір суға түсушілер қауымдастығы оларды "snoopy loop" деп атайды. Олар жоғалған кезде, әдеттегі қоқыс түрі ретінде танылады. Snoopy loop-тарды ескірген автомобильдер мен мотоциклдердің ішкі камераларынан қайшымен оңай кесіп алуға болады. Бірақ пышақпен кескенде жиектері кедір-бүдір болып, жыртылуы мүмкін. Ішкі камераның әртүрлі өлшемдері әртүрлі жұмыстар үшін қолданылады. Үңгіршілікте қолданылуы: костюмдердің және етіктердің манжеттерін судың кіруінен қорғау, тізе және шынтақ сақтағыштарын бекіту немесе кішкентай тастарға сүңгіме сызықтарын бекіту. Сондай-ақ, жарақат алған буындарды қатты бекіту үшін алғашқы көмек ретінде қолданылады. Техникалық суға түсушілер велосипедтің ішкі камерасынан жасалған кішкентай snoopy loop-тарды қолданады, бұл тірекке ілген шамдардың шайқалуын болдырмайды, ал автомобиль камерасынан кесілген үлкен loop-тар шлангтарды тіреуге немесе жақыннан орналасқан баллондарға бекітуге қолданылады. Нақты шығу тегі белгісіз және көптеген болжамдарға түрткі болды. Тағы бір пікір бойынша, snoopy loop-тарды Cave Diving Group тобының мүшесі Дейв Моррис ашқан, ол олардың тасқа қарай "snoop" (тығып қарау) жасайтынын байқаған. Сол кезде бұл есімді күлкілі деп есептеген. бастапқы нүкте ретінде бүктеліп қалған қағаз парағын немесе пинг-понг доптарын пайдалануға болады.

Белгілі резеңке топтар

2008 жылдың 19 қарашасында әлемдегі ең үлкен резеңке шарды Флорида штатының Лаудерхилл қаласында Джоэл Ваул жасаған. Гиннес рекордтарының мәліметінше, ол қазіргі уақытта әлем рекордшысы. Бұрын Ваулдың үйіне кіреберіс жолында мата жамылған шардың салмағы 4097 кг, биіктігі 2 метрден асады (бұл шамамен оның көлденеңінің ұзындығын білдіреді) және 700 000-нан астам резеңке лентадан тұрады. 2008 жылдың 13 қарашасында Флорида штатының Лаудерхилл қаласында әлем рекорды орнатылды. Қазір шардың иесі – "Риплидің сенесіз бе, жоқ па!" Орегон штатының Юджин қаласында тұратын Стив Милтон 2006 жылдан бастап ең үлкен резеңке шарды салу рекордын ұстаған. Оның резеңке шарды жасау кезінде оған OfficeMax компаниясы демеушілік етті, олар оған резеңке ленталар жіберді. Оның шары шамамен 175 000 резеңке лентадан тұрды, биіктігі (көлденеңі: ), салмағы болды. Ол шарды отбасының көмегімен 2005 жылдың қарашасында құрастыра бастады және оны гаражда сақтады. Стив Милтоннан бұрын бұл рекордты 1998 жылдан бастап Делавэр штатының Уилмингтон қаласынан келген Джон Бэйн иеленді. 2003 жылы оның шарының салмағы шамамен 850 000 резеңке лентадан тұратын және биіктігі (көлденеңі: ) болды. Ол 2005 жылы шарды аукционға шығарды, бірақ ол және оның шары 2006 жылғы Гиннестің Әлемдік рекордтар күніне қатысты. Резеңке ленталарды екі компания: Alliance Rubber және Textrip Ltd./Stretchwell Inc. ұсынды. Бұрынғы рекорд 1978 жылы орнатылған.