Кіріспе
Қоханим деп аталатын әкелік жолмен берілетін еврей дін қызметшілерінің ең соңғы ортақ ата-бабасы деп болжанатын Y хромосомалық Һарон – бұл Коханим (жекеше түрі – "Кохен", сондай-ақ "Кохен" деп те жазылады) деп аталатын әкелік жолмен берілетін еврей дін қызметшілерінің ең соңғы ортақ ата-бабасына берілген атау. Еврей діни кітаптарының дәстүрлі түсінігіне сәйкес, бұл ата – Мұсаның інісі Һарон. Кейбір ерте генетикалық зерттеулер дәстүрлі библиялық әңгімені қолдайтын сияқты көрінгенімен, кейіннен бұл көзқарас кейбір зерттеушілер тарапынан сынға ұшырады. Олар генетикалық дәлелдер "Библия заманында еврей Коханимдерінің бір ғана негізін қалаушысы болды деген идеяны жоққа шығарады" деп мәлімдеді. Алайда, соңғы зерттеулер Бірінші ғибадатхана кезеңінде өмір сүрген ортақ ата-бабадан тарағандық туралы модельді одан әрі нығайтып, әртүрлі еврей қауымдарының Коханимдері "бірлескен кластер" құрайтынын көрсетті, бұл кластер "еврей Коханимдеріне тән". Алғашқы ғылыми зерттеулер қазіргі еврей Коханимдерінің көпшілігі алты Y STR маркерінің мәндерінің бірдей үлгісін бөліседі деген гипотезаға негізделген, зерттеушілер оны кеңейтілген Коэн модальді гаплотипі (CMH) деп атады. Келесі зерттеулер он екі Y STR маркерін пайдаланып, қазіргі еврей Коханимдерінің шамамен жартысы Y хромосомасы J1 M267 (яғни J P58 гаплогруппасы, сондай-ақ J1c3 деп те аталады) бөлісетінін көрсетті, ал қалған Коханимдер басқа тектік ата-бабалары бар, мысалы, J2a гаплогруппасы (J M410).
Y chromosomal Aaron is the name given to the hypothesized most recent common ancestor of the patrilineal Jewish priestly caste known as Kohanim (singular "Kohen", also spelled "Cohen"). According to the traditional understanding of the Hebrew Bible, this ancestor was Aaron, the brother of Moses. While some early genetic studies were seen as possibly supporting the traditional biblical narrative, this view was subsequently challenged with some researchers arguing that the genetic evidence "refutes the idea of a single founder for Jewish Cohanim who lived in Biblical times." However, recent studies have provided further support for the model of descent from a common ancestor who lived in the First Temple period by demonstrating that Kohanim from different Jewish communities form a "tight cluster" which is "specific to the Jewish Cohens". The original scientific research was based on the hypothesis that a majority of present day Jewish Kohanim share a pattern of values for six Y STR markers, which researchers named the extended Cohen Modal Haplotype (CMH). Subsequent research using twelve Y STR markers indicated that nearly half of contemporary Jewish Kohanim shared Y chromosomal J1 M267 (specifically haplogroup J P58, also called J1c3), while other Kohanim share a different ancestry, such as haplogroup J2a (J M410).
Алғашқы зерттеу
Коэн гипотезасын алғаш рет 1997 жылы профессор Карл Скорецкий және Хайфа қаласынан (Израиль) келген әріптестері ДНК-талдау арқылы сынады. Олар Nature журналында жарияланған «Иудей діни қызметкерлерінің Y хромосомалары» атты зерттеуінде, сыналған екі Y хромосомалық маркер (YAP және DYS19) бойынша коханимдердің еврей халқының қалған бөлігінен өзгеше ықтималдық үлестірілімін көрсеткенін анықтады. Сондай-ақ, сефардтық және ашкенази коханимдерінің де бірдей ықтималдықтарға ие екендігі анықталды, бұл Екінші ғибадатхананың қирауына дейін, яһуди диаспорасы алдындағы ортақ коханим халқының шығу тегін көрсетеді. Дегенмен, бұл зерттеуде ашкенази коханимдерінің тек 48%-ы және сефард коханимдерінің 58%-ы ғана J1 Кохен модальді гаплотипіне ие екендігі көрсетілді. Мұндай генетикалық маркерлер өздерін коханим деп санамайтын яһудилердің шамамен 5%-ында да табылды. CMH.1 – «CMH 6 маркерінің ішінде»; ал CMH – 6/6 сәйкестік пропорциясы. Соңғы екі баған J гаплогруппасына жататын CMH.1 және CMH үшін шартты пропорцияларды көрсетеді. Деректер коханимдердің орташа коханим емес яһудилерге қарағанда J гаплогруппасына жататындығы екі еседен астам екенін көрсетеді. J гаплогруппасына жататын адамдардың арасында коханимдердің CMH 6-ға жақын STR үлгісіне ие болу ықтималдығы екі еседен астам, бұл олардың көпшілігі үшін ортақ ата-тегі J гаплогруппасының коханим емес яһудилеріне қарағанда жақындау екенін көрсетеді.
Кездесу
Томас және тағы басқалар ортақ ДНК-ның пайда болуын шамамен 3000 жыл бұрын деп даралады (әртүрлі ұрпақ ұзындығынан туындайтын вариациялармен). Y хромосомалық Ааронды табуға қолданылған әдістер алғаш рет қазіргі замандағы барлық адамдардың әкелік ата-бабасын – Y хромосомалық Адамды іздеумен байланысты танымал болды. Коханим мотивін ұстаған J1 гаплотиптері үшін коалесценттік модельдегі келесі есептеулер осы генеалогияның пайда болуын шамамен 6200 жыл бұрын (95% CI: 4.5–8.6 Kybp) деп көрсетті, бұл бұрынғы ойлардан ертерек және иудаизмнің пайда болуынан (~2.9 Kybp, Дәуіт патшалығы) бұрынғы кезеңге жатады. Соңғы зерттеулер, керісінше, қазіргі уақытқа дейін ~3200 және ~2570 жыл аралығындағы коалесценция бағалауларын ұсынды, бұл Бірінші ғибадатхана кезеңінде өмір сүрген ата-тектің болуымен сәйкес келеді. Коханимдер арасында 6/6 CMH сәйкестігінің жоғары деңгейі анықталғаннан кейін, басқа зерттеушілер мен сарапшылар да оны іздеуге кірісті. Кейбір топтар осы гаплотиптің болуын еврей тегінің болуын көрсетеді деп санайды, бірақ бұл хромосома тек яһудилерге ғана тән емес. Ол Таяу Шығыстағы басқа семит халықтарының арасында да кеңінен таралған. Кейінгі зерттеулер оны растай алмады (CMH Таяу Шығыстың басқа семит халықтарының арасында кеңінен таралғандығына байланысты), бірақ кейбір еркек Лембалардың Таяу Шығыс тегі бар екенін көрсетті. Киелі кітап мәтінін тарихи-сын тұрғысынан қарастырғанда, дін қызметкерлерінің шығу тегі күрделірек болуы мүмкін, және Бірінші ғибадатхана кезеңінің көп бөлігінде, мүмкін, кохендер «Аарондықтармен» (немесе «Аарон ұрпақтарымен») толықтай синоним болмаған. Керісінше, бұл дәстүрлі тектілік екінші ғибадатхана кезеңінде қалыптасқан сияқты.
Шектеулер
Алғашқы шатасудың бір себебі қолда бар тесттердің төмен сапасы болды. Кохендер арасында жиі кездесетін Кохендік модальдық хаплотип (CMH), Кохендік тегімен байланысы жоқ J1 және J2 хаплотоптарының жалпы популяцияларында да кездесті. Бұл хаплотоптар Таяу Шығыс және одан тыс аймақтарда кеңінен таралған. Дегенмен, сол (2005) жылғы мета-талдауға сәйкес, еврей халқында 6/6 толық сәйкестіктердің "қатты жоғары" үлесі анықталды. Егжей-тегжейлі деректер Йеменнен алынған J1 хаплотипінің негізгі кластерінің шығыс еуропалық ашкеназдық Кохендерге тән CMH 12 үлгісінен генетикалық жағынан алшақтау болғанын, бірақ сефардтық Кохендерде мұндай еместігін растайды.
Көп сандаған ата-бабалар
Иосиф Флавий мен раввиндік дереккөздер бұл дәстүрдің Екінші ғибадатхананың соңында (б.з. 1 ғасырында, Ааронның дәстүрде көрсетілген мерзімінен шамамен бір жарым мың жыл өткен соң) болғанын көрсетеді, бірақ оның тарихилығын растайтын қосымша дәлелдер жоқ. Қазіргі заманғы библиялық зерттеулерге сәйкес, библиялық мәтінді тарихи-сын тұрғысынан қарастырғанда, діни қызметкерліктің шығу тегі әлдеқайда күрделі екені және Бірінші ғибадатхана кезеңінің көп бөлігінде, тіпті барлығында да, кохен "Аароний" дегенмен міндетті түрде бірдей емес екені анықталды. Керісінше, бұл дәстүрлі тегі екінші ғибадатхана кезеңінде қалыптасқан сияқты. Авторлар мақаланың "Түйіндеме" бөлімінде былай деп жазады: "Бұл нәтижелер яһуди халқының жеке қауымдарға таралуынан бұрын Таяу Шығыста КМХ-ның ортақ тегі болғаны туралы гипотезаны қолдайды және қазіргі заманғы еврей дін қызметкерлерінің көпшілігі шектеулі сандағы әкелік желіден тарағанын көрсетеді". Дегенмен, зерттеу Киелі кітаптағы дәуірдегі бір ғана Y хромосомалық Ааронды растамады, керісінше, сол кезеңдегі "әкелік желілердің шектеулі санын" көрсетті.
"These results support the hypothesis of a common origin of the CMH in the Near East well before the dispersion of the Jewish people into separate communities, and indicate that the majority of contemporary Jewish priests descend from a limited number of paternal lineages." However, the study did not support a single Y chromosomal Aaron from the biblical period, rather it showed a "limited number of paternal lineages" from around that period.
Басқа гаплогруппалардағы коханиттер
Бехардың 2003 жылғы деректері. Сонымен қатар, Ашкенази леуіліктерінде көп кездесетін гаплотип салыстырмалы түрде жақында пайда болған, шамамен 1,5-2,5 мың жыл бұрын өмір сүрген бір жалғыз ортақ атадан тараған деп есептеледі. Зерттеу көрсеткендей, олардың Библиялық әңгімелер шеңберінде ортақ еркек атасы болмаған. Бұл ата-бабалары Таяу Шығыстағы леуіліктерден шыққан емес деп болжануда. Алайда, Rootsi, Behar және тағы басқалардың 2013 жылдың желтоқсан айында Nature Communications журналында онлайн жарияланған зерттеуі бұрынғы қорытындыны жоққа шығарды. 16 толық R1 тізбегін зерттеу нәтижесінде, команда 19 бірегей нуклеотидтік өзгерістер жиынтығы Ашкенази R1a тегін анықтайтынын анықтады. Олардың біреуі Шығыс Еуропалықтарда табылмайды, бірақ бұл маркер "барлық іріктелген R1a Ашкенази леуіліктерінде, сондай-ақ басқа R1a Ашкенази еврей еркектерінің 33,8%-ында және 303 R1a Таяу Шығыс еркектерінің 5,9%-ында кездеседі, мұнда ол айтарлықтай жоғары әртүрлілік көрсетеді".
Самариялық Коханим
Таяу Шығыстағы самариялық қауым ерекше діни және мәдени секта ретінде сақталған. Олар Таяу Шығыстағы ең көне және ең кіші этникалық азшылықтардың бірі болып табылады, саны 800-ден сәл астам. Самариялықтардың мәліметтері бойынша, самариялық Коханимдер Левиден, Седака руы Манасседен, ал Динфи және Мархив рулары Ефремнен тараған. Самариялықтар Яһуда үйінің оңтүстік тайпалары Йешуа белгілеген бастапқы құлшылықты тастап кеткенін, ал бұл айырылыс Ели заманында, б.з.д. XII ғасырда болғанын мәлімдейді. Самариялықтар өз діні мен тарихын бүгінгі күнге дейін сақтап келеді және Израиль үйінің, атап айтқанда Ефрем мен Манассе тайпаларының, сондай-ақ Аарон/Леви руының рухани қызметкерлерінің қалдығы екендерін айтады. Соңғы 13-15 ұрпақ (шамамен 400 жыл) және одан да ертерек кезеңдерге қарай толыққанды және егжей-тегжейлі генеалогиялық жазбаларды сақтағандықтан, зерттеушілер олардың нақты шежіресін, аналық және әкелік желілерін анықтады. 2004 жылғы Y-хромосома зерттеуіне сәйкес, самариялықтар J1 және J2 гаплотоптарына, ал самариялық Коханимдер E M35 гаплотобына жатады.